Πώς η δακοκτονία προστατεύει τις ελιές και από τη βούλα

Μια ελιά με βυθισμένη καστανή κηλίδα ή με μαλακή σήψη και μαύρα στίγματα, που έχει πάνω της το νύγμα του δάκου, έχει συνήθως βούλα. Η ασθένεια εμφανίζεται μόνο σε καρπούς που έχει προσβάλει ο δάκος και η ένταση της εξαρτάται από τον βαθμό δακοπροσβολής του ελαιώνα, οπότε η απάντηση στη βούλα είναι η δακοκτονία. Πριν από οποιαδήποτε απόφαση όμως, η κηλίδα πρέπει να ξεχωρίσει από την κερκόσπορα και την παστέλλα, που θέλουν διαφορετική αντιμετώπιση.

Πώς ξεχωρίζει η βούλα από τις άλλες κηλίδες του καρπού

Η βούλα έχει δύο μορφές. Η ξεροβούλα δίνει στους άγουρους καρπούς βυθισμένες, καστανόχρωμες, φελλώδεις και ξηρές κηλίδες, ενώ η σαπιοβούλα προκαλεί στους ώριμους καθολική, μαλακή σήψη, και στις δύο περιπτώσεις φαίνονται πάνω στην κηλίδα μαύρα στίγματα, οι καρποφορίες του μύκητα.

Πηγή: ΠΚΠΦ Ηρακλείου, δελτίο ελιάς της 28ης Σεπτεμβρίου 2026, και ΠΚΠΦ Βόλου, δελτίο της 1ης Οκτωβρίου 2026

Η κερκόσπορα δίνει κι αυτή ακανόνιστες, ελαφρά βυθισμένες καστανές κηλίδες στους πράσινους καρπούς, όμως δεν χρειάζεται νύγμα και συνοδεύεται από συμπτώματα στα φύλλα, οπότε αντιμετωπίζεται με το πρόγραμμα ψεκασμών για την κερκόσπορα.

Η παστέλλα ξεχωρίζει από τη γλοιώδη μάζα των σπορίων πάνω στον σάπιο καρπό, και οι αποφάσεις για την παστέλλα πριν τη συγκομιδή διαφέρουν από της βούλας.

Γιατί η δακοκτονία μειώνει τη βούλα

Ο μύκητας είναι παράσιτο πληγών και μπαίνει από τα νύγματα του δάκου, οπότε για την προστασία των καρπών απαιτείται πρωτίστως η συστηματική καταπολέμηση του εντόμου. Στα νύγματα τον μεταφέρει συχνά ένα παράσιτο του δάκου, η Prolasioptera berlesiana, όμως σε ισπανική μελέτη το 77,5% των καρπών με την ασθένεια δεν είχε προνύμφες του εντόμου αυτού, άρα αρκεί και το νύγμα από μόνο του.

Ο αριθμός των νυγμάτων καθορίζει λοιπόν πόση βούλα θα εμφανιστεί, και η δακοκτονία που ξεκινά νωρίς και κρατά τον πληθυσμό χαμηλό προστατεύει ταυτόχρονα από δύο ζημιές. Σε ελαιώνα με πολλά νύγματα, ένας ψεκασμός για τον μύκητα δεν αλλάζει ουσιαστικά την εικόνα όσο ο δάκος συνεχίζει να τρυπά τους καρπούς.

Γιατί η βούλα ζημιώνει περισσότερο τις βρώσιμες ελιές

Στις βρώσιμες ελιές η ζημιά είναι σοβαρότερη, γιατί οι κηλίδες υποβαθμίζουν την εμφάνιση του καρπού για επιτραπέζια χρήση. Κάθε νύγμα είναι ήδη ελάττωμα, και η βούλα το μεγαλώνει σε κηλίδα που φαίνεται από μακριά, οπότε για τον παραγωγό βρώσιμης ελιάς η έγκαιρη δακοκτονία έχει διπλή αξία.

Στις ελαιοποιήσιμες η βούλα προστίθεται στην υποβάθμιση του λαδιού από τον δάκο, με πρόωρη πτώση και σήψη των προσβεβλημένων καρπών.

Τι κάνετε στον ελαιώνα

Η δακοκτονία ξεκινά από την αναγνώριση του δάκου σε κάθε στάδιο και την παρακολούθηση του πληθυσμού με παγίδες, με τη σωστή τοποθέτηση των δακοπαγίδων και επιλογή ελκυστικού.

Παγίδα από πλαστικό μπουκάλι κρεμασμένη σε κλαδί ελιάς μέσα σε ελαιώνα.

Τα εντομοκτόνα για τους δολωματικούς ψεκασμούς επιλέγονται από όσα είναι εγκεκριμένα για την ελιά, με εναλλαγή ομάδων δράσης.

Το σωστό και συστηματικό κλάδεμα διευκολύνει την κίνηση του αέρα και τη διέλευση του ήλιου μέσα στον ελαιώνα, και μειώνει την υγρασία και την ένταση της προσβολής. Τα κλαδευτικά εργαλεία απολυμαίνονται ανάμεσα στα δέντρα, αφού την ίδια εποχή ο ελαιώνας κινδυνεύει και από την καρκίνωση.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί σαπίζουν οι ελιές πάνω στο δέντρο

Συχνά από τη σαπιοβούλα, που προκαλεί καθολική, μαλακή, καστανόχρωμη σήψη στους ημιώριμους και ώριμους καρπούς. Αν ο σάπιος καρπός έχει πορτοκαλί ή ρόδινη γλοιώδη μάζα, πρόκειται για παστέλλα.

Υπάρχει ψεκασμός για τη βούλα της ελιάς

Η προστασία στηρίζεται πρωτίστως στη συστηματική καταπολέμηση του δάκου, γιατί ο μύκητας μπαίνει από τα νύγματα. Το κλάδεμα αερισμού μειώνει επιπλέον την υγρασία που τον ευνοεί.

Πώς καταλαβαίνω αν η κηλίδα είναι βούλα ή κερκόσπορα

Η βούλα ξεκινά από νύγμα του δάκου και έχει μαύρα στίγματα πάνω στην κηλίδα. Η κερκόσπορα συνοδεύεται από κίτρινες κηλίδες και σκούρο μεταχρωματισμό στα φύλλα.

Πιάνει η βούλα ελιές χωρίς δάκο

Όχι. Η ασθένεια εμφανίζεται μόνο σε καρπούς προσβεβλημένους από τον δάκο, αφού η μόλυνση γίνεται στα νύγματα ωοτοκίας.

Τι κάνω τις ελιές με βούλα

Οι προσβεβλημένοι καρποί πέφτουν πρόωρα, και στις βρώσιμες ελιές ξεχωρίζονται στη διαλογή, γιατί οι κηλίδες υποβαθμίζουν τον καρπό.

Γιατί φέτος έχω περισσότερη βούλα

Γιατί η ένταση της ασθένειας εξαρτάται από τον βαθμό δακοπροσβολής του ελαιώνα. Μια χρονιά με πολλά νύγματα και βροχερό φθινόπωρο δίνει συνήθως και περισσότερη βούλα.

Οι συνθήκες διαφέρουν ανά περιοχή, ποικιλία, πληθυσμό του δάκου και χρονιά, οπότε τα παραπάνω λειτουργούν ως γενικές κατευθύνσεις και όχι ως πρόγραμμα ψεκασμών για συγκεκριμένο ελαιώνα. Για τη διάγνωση των κηλίδων, η συνεργασία με γεωπόνο που θα δει τον ελαιώνα επιτόπου δίνει την ασφαλέστερη απόφαση.

Προηγούνται τα καλλιεργητικά μέτρα, δηλαδή το κλάδεμα αερισμού και η παρακολούθηση του δάκου με παγίδες. Όταν χρειαστεί ψεκασμός, χρησιμοποιούνται μόνο σκευάσματα εγκεκριμένα για την ελιά, σύμφωνα με τις οδηγίες και τα όρια εφαρμογών της ετικέτας.

Πηγές

• Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ηρακλείου, Φυτοπροστασία της ελιάς, φθινοπωρινή και χειμωνιάτικη, Δελτίο Νο 11, 28 Σεπτεμβρίου 2026.
• Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Βόλου, Ελιά, ασθένειες, Δελτίο Νο 8, 1 Οκτωβρίου 2026.
• Moral J. κ.ά., Characterization and pathogenicity of Botryosphaeriaceae species collected from olive and other hosts in Spain and California, Phytopathology, 2010.
• Iannotta N. κ.ά., Correlation between Bactrocera oleae infestation and Camarosporium dalmaticum infection in an olive area of southern Italy, Acta Horticulturae 949.