Πώς τοποθετούμε τις δακοπαγίδες και ποιο ελκυστικό χρησιμοποιούμε

Οι δακοπαγίδες χρησιμοποιούνται για δύο διαφορετικούς σκοπούς. Άλλοτε για να δείξουν πότε είναι δραστήριο το έντομο, και άλλοτε για να μειώσουν τον πληθυσμό του. Η συσκευή είναι η ίδια, ο αριθμός των παγίδων όμως αλλάζει ριζικά, και από αυτό εξαρτάται αν θα πάρετε σωστή πληροφορία ή αν θα ξοδέψετε άσκοπα.

Παρακολούθηση ή μαζική παγίδευση

Πριν από κάθε άλλη απόφαση, ξεκαθαρίστε τι θέλετε να πετύχετε.

Η παρακολούθηση έχει σκοπό να σας πει πότε και πόσο δραστήριος είναι ο πληθυσμός, ώστε να αποφασιστεί ο χρόνος επέμβασης. Χρειάζεται λίγες παγίδες, τοποθετημένες σε αντιπροσωπευτικά σημεία.

Η μαζική παγίδευση έχει σκοπό να μειώσει τον ίδιο τον πληθυσμό, συλλαμβάνοντας μεγάλο μέρος του. Απαιτεί πολύ μεγάλη πυκνότητα παγίδων, της τάξης της μίας ανά δέντρο ή λίγο αραιότερα.

Οι δύο χρήσεις δεν αντικαθιστούν η μία την άλλη. Λίγες παγίδες δεν μειώνουν πληθυσμό, και πολλές παγίδες δεν δίνουν καλύτερα δεδομένα παρακολούθησης.

Η παγίδα McPhail

Στο ελληνικό πρόγραμμα δακοκτονίας χρησιμοποιούνται γυάλινες παγίδες τύπου McPhail. Πρόκειται για δοχείο με άνοιγμα στη βάση, μέσα στο οποίο τοποθετείται υγρό ελκυστικό. Το έντομο εισέρχεται από κάτω, παγιδεύεται στο υγρό και δεν βρίσκει διέξοδο.

Το γυαλί επιλέχθηκε επειδή αντέχει στην ύπαιθρο και καθαρίζεται για επαναχρησιμοποίηση. Κυκλοφορούν και πλαστικές παραλλαγές με την ίδια αρχή λειτουργίας.

Γυάλινη δακοπαγίδα McPhail κρεμασμένη σε ελαιόδεντρο

Ποιο ελκυστικό χρησιμοποιείται

Στο πρόγραμμα δακοκτονίας χρησιμοποιείται υδατικό διάλυμα θειικής αμμωνίας σε συγκέντρωση 2%, ή εναλλακτικά διάλυμα υδρολυμένης πρωτεΐνης, συχνά με προσθήκη μικρής ποσότητας βόρακα ως συντηρητικού. Σε ορισμένες περιόδους χρησιμοποιείται και φωσφορικό αμμώνιο στην ίδια λογική.

Όλα λειτουργούν με τον ίδιο μηχανισμό. Το έντομο αναζητά πηγές αζώτου, καθώς τα ενήλικα χρειάζονται πρωτεΐνη για να ωριμάσουν αναπαραγωγικά, και τα αμμωνιακά άλατα απελευθερώνουν αμμωνία που θυμίζει τη μυρωδιά μιας τέτοιας πηγής.

Το τροφικό ελκυστικό έχει ένα πλεονέκτημα απέναντι στις φερομονικές παγίδες. Η φερομόνη προσελκύει μόνο αρσενικά, ενώ τη ζημιά στον καρπό την προκαλούν τα θηλυκά. Η παγίδα με τροφικό ελκυστικό συλλαμβάνει και τα δύο φύλα.

Πόσες παγίδες και πού

Για παρακολούθηση, οι πυκνότητες που εφαρμόζονται στα οργανωμένα προγράμματα κινούνται από μία παγίδα ανά 1.000 έως 2.000 ελαιόδεντρα, ανάλογα με τον σχεδιασμό του κάθε προγράμματος. Πρόκειται για δίκτυο που καλύπτει περιοχή, όχι μεμονωμένο κτήμα.

Η θέση μέσα στο δέντρο έχει σημασία. Η παγίδα αναρτάται στο εσωτερικό της κόμης, όχι στην περιφέρεια. Στο εσωτερικό η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη, το ελκυστικό εξατμίζεται πιο αργά, και η παγίδα προστατεύεται από τον άμεσο ήλιο και τον άνεμο που θα διέλυαν τη μυρωδιά.

Επιλέγονται δέντρα αντιπροσωπευτικά του ελαιώνα, όχι τα πιο φορτωμένα ούτε τα πιο αδύναμα, και η θέση παραμένει σταθερή μέσα στη σεζόν ώστε τα δεδομένα να συγκρίνονται μεταξύ τους.

Πότε μπαίνουν και πότε ελέγχονται

Οι παγίδες τοποθετούνται από τον Ιούνιο και παραμένουν μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου, καλύπτοντας ολόκληρη την περίοδο κατά την οποία ο καρπός είναι δεκτικός.

Ο έλεγχος γίνεται ανά πενθήμερο ή εβδομαδιαία. Ο πληθυσμός μεταβάλλεται σημαντικά μέσα σε λίγες ημέρες όταν αλλάξουν οι καιρικές συνθήκες, οπότε ένας έλεγχος ανά δεκαπενθήμερο χάνει ακριβώς τη στιγμή που έχει σημασία.

Σε κάθε έλεγχο καταγράφεται ο αριθμός των συλλήψεων και ανανεώνεται το ελκυστικό, το οποίο εξατμίζεται και χάνει τη δραστικότητά του.

Γιατί η παγίδα από μόνη της δεν αρκεί

Εδώ βρίσκεται το σημείο που καθορίζει αν η παρακολούθηση θα οδηγήσει σε σωστή απόφαση.

Η παγίδα δείχνει πόσα ενήλικα πετούν. Δεν δείχνει πόσα αυγά μπήκαν στους καρπούς. Ένας ελαιώνας μπορεί να έχει μέτριες συλλήψεις και σοβαρή προσβολή, ή υψηλές συλλήψεις με περιορισμένη ζημιά, ανάλογα με το στάδιο του καρπού και τις συνθήκες.

Γι' αυτό η παρακολούθηση με παγίδες συνοδεύεται πάντα από δειγματοληψία καρπών.

Το πρωτόκολλο δειγματοληψίας καρπών

Η διαδικασία που εφαρμόζεται στην Ελλάδα είναι συγκεκριμένη και μπορεί να την ακολουθήσει και ο μεμονωμένος παραγωγός.

Στα οργανωμένα προγράμματα ορίζονται κέντρα δειγματοληψίας των 10.000 δέντρων. Από κάθε κέντρο επιλέγονται τυχαία 40 ελαιόδεντρα και από καθένα λαμβάνονται 25 καρποί, εκ των οποίων είκοσι από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και πέντε από την κορυφή.

Για τον παραγωγό, η αντίστοιχη πρακτική είναι ανά 100 ελαιόδεντρα να γίνεται δειγματοληψία από 10 έως 12 δέντρα, με 25 καρπούς από κάθε δέντρο, με τον ίδιο τρόπο κατανομής.

Οι 25 καρποί κάθε δέντρου λαμβάνονται από πέντε διαφορετικά σημεία της κόμης.

Η κατανομή του δείγματος γύρω από το δέντρο δεν είναι διαδικαστική λεπτομέρεια. Η προσβολή δεν είναι ομοιόμορφη, και ένα δείγμα από μία μόνο πλευρά δίνει παραπλανητική εικόνα.

Τι ελέγχουμε στους καρπούς

Οι καρποί εξετάζονται και ταξινομούνται. Νύγματα χωρίς εξέλιξη, ενεργή προσβολή με αυγό ή ζωντανή προνύμφη μέσα στη στοά, και οπές εξόδου που δείχνουν ολοκληρωμένη ζημιά.

Ενεργή προσβολή δάκου με προνύμφη μέσα στον καρπό

Η διάκριση αυτή αλλάζει την απόφαση. Η ενεργή προσβολή σημαίνει ότι υπάρχει πληθυσμός σε εξέλιξη τώρα και η επέμβαση έχει νόημα. Οι οπές εξόδου δείχνουν ζημιά που έχει ήδη συντελεστεί και δεν αναστρέφεται.

Πότε δικαιολογείται η επέμβαση

Η απόφαση δεν προκύπτει από έναν μόνο αριθμό. Συνδυάζει τα δεδομένα των παγίδων, το ποσοστό προσβολής από τη δειγματοληψία, το στάδιο του καρπού και τις καιρικές συνθήκες.

Υπάρχει όμως μια προϋπόθεση που συχνά αγνοείται. Στο πρόγραμμα δακοκτονίας, ο δολωματικός ψεκασμός εφαρμόζεται όταν το ποσοστό καρποφορίας των δέντρων ξεπερνά το 25%. Σε χρονιά με ελάχιστο φορτίο, η επέμβαση δεν δικαιολογείται οικονομικά, γιατί δεν υπάρχει αρκετή παραγωγή για να προστατευτεί.

Τα όρια επέμβασης και οι ημερομηνίες καθορίζονται από τα κατά τόπους δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων, τα οποία λαμβάνουν υπόψη τα δεδομένα ολόκληρου του δικτύου της περιοχής και όχι μιας μεμονωμένης παγίδας.

Τι διαφέρει στη μαζική παγίδευση

Όταν ο στόχος είναι η μείωση του πληθυσμού και όχι η παρακολούθηση, αλλάζουν τα πάντα.

Η πυκνότητα ανεβαίνει δραματικά, από μία παγίδα ανά χίλια δέντρα σε δεκάδες παγίδες ανά εκτάριο. Οι παγίδες τοποθετούνται νωρίτερα, πριν την έναρξη της ωοτοκίας, και συντηρούνται καθόλη τη διάρκεια της περιόδου.

Η μέθοδος αποδίδει καλύτερα σε συνεκτικές εκτάσεις όπου εφαρμόζεται από όλους, με την ίδια λογική που ισχύει και για τους δολωματικούς ψεκασμούς. Ένας μεμονωμένος ελαιώνας που εφαρμόζει μαζική παγίδευση μέσα σε περιοχή που δεν εφαρμόζει, δέχεται συνεχή εισροή εντόμων από τα γύρω κτήματα.

Συχνές ερωτήσεις

Τι βάζουμε μέσα στη δακοπαγίδα; Υδατικό διάλυμα θειικής αμμωνίας σε συγκέντρωση 2%, ή διάλυμα υδρολυμένης πρωτεΐνης, συχνά με λίγο βόρακα ως συντηρητικό. Το ελκυστικό είναι τροφικό και προσελκύει και τα δύο φύλα.

Πότε βάζουμε τις δακοπαγίδες; Από τον Ιούνιο, και παραμένουν μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου, ώστε να καλυφθεί όλη η περίοδος κατά την οποία ο καρπός είναι δεκτικός στην ωοτοκία.

Πού τοποθετείται η παγίδα μέσα στο δέντρο; Στο εσωτερικό της κόμης και όχι στην περιφέρεια, ώστε να προστατεύεται από τον ήλιο και τον άνεμο και να μην εξατμίζεται γρήγορα το ελκυστικό.

Κάθε πότε ελέγχουμε; Ανά πενθήμερο ή εβδομαδιαία. Ο πληθυσμός μεταβάλλεται μέσα σε λίγες μέρες όταν αλλάξει ο καιρός, οπότε αραιότερος έλεγχος χάνει τη στιγμή που μετράει.

Πόσες παγίδες χρειάζομαι για να μειώσω τον πληθυσμό; Πολύ περισσότερες από όσες χρειάζονται για παρακολούθηση. Η μαζική παγίδευση απαιτεί δεκάδες παγίδες ανά εκτάριο και αποδίδει κυρίως όταν εφαρμόζεται συλλογικά σε ολόκληρη την περιοχή.

Αρκούν οι συλλήψεις για να αποφασίσω ψεκασμό; Όχι. Η παγίδα δείχνει πόσα ενήλικα πετούν, όχι πόσα αυγά μπήκαν στους καρπούς. Χρειάζεται και δειγματοληψία καρπών, με έλεγχο για ενεργή προσβολή.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι πυκνότητες παγίδων, οι συγκεντρώσεις ελκυστικών και τα πρωτόκολλα δειγματοληψίας που αναφέρονται προέρχονται από τις πρακτικές των οργανωμένων προγραμμάτων δακοκτονίας και λειτουργούν ως πλαίσιο. Τα όρια επέμβασης και οι ημερομηνίες καθορίζονται από τα κατά τόπους δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων, με βάση τα δεδομένα ολόκληρου του δικτύου της περιοχής. Για τον σχεδιασμό της παρακολούθησης και της αντιμετώπισης στον δικό σας ελαιώνα, συνεργαστείτε με γεωπόνο, και χρησιμοποιείτε μόνο εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Πηγές

• Plant Protection. Ο δάκος και η ολοκληρωμένη αντιμετώπισή του.
• Ελαιουργική. Δάκος, πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τον μεγάλο εχθρό της ελιάς.
• International Olive Council. The olive fruit fly Bactrocera oleae (Rossi), World Catalogue of Olive Varieties.
• University of California Statewide IPM Program. Olive Fruit Fly.