Πότε χρειάζεται ψεκασμός για το κυκλοκόνιο της ελιάς
Ο ελαιώνας που φαίνεται καθαρός τον Νοέμβριο μπορεί να είναι ήδη μολυσμένος από κυκλοκόνιο, και αυτό είναι το σημείο όπου οι περισσότεροι ψεκασμοί γίνονται είτε αργά είτε χωρίς λόγο. Το κυκλοκόνιο, ή μάτι παγωνιού, οφείλεται στον μύκητα Venturia oleaginea και αντιμετωπίζεται κυρίως προληπτικά, δηλαδή ο ψεκασμός πρέπει να έχει γίνει πριν έρθει η βροχή που θα μολύνει το φύλλο. Η απόφαση στηρίζεται στο αν υπάρχει ήδη μόλυσμα στο δέντρο, στο πόσο ευαίσθητη είναι η ποικιλία και στην περίοδο του χρόνου που διανύεται.
Πώς αναγνωρίζετε την ορατή προσβολή
Οι κηλίδες εμφανίζονται στην πάνω επιφάνεια του φύλλου ως καπνώδεις, σκούρες περιοχές που εξελίσσονται σε κυκλικές κηλίδες διαμέτρου περίπου 2,5 ως 12 χιλιοστών, συχνά με κιτρινωπή άλω γύρω τους. Οι προσβολές ξεκινούν σχεδόν πάντα από τα χαμηλά και εσωτερικά φύλλα της κόμης, όπου η υγρασία μένει περισσότερη ώρα, οπότε εκεί γίνεται ο έλεγχος. Το προσβεβλημένο φύλλο κιτρινίζει και πέφτει πρόωρα, και αυτή η φυλλόπτωση είναι η πραγματική ζημιά, καθώς μειώνει την ανθοφορία και την καρπόδεση της επόμενης χρονιάς.

Σκούρες κυκλικές κηλίδες κυκλοκονίου σε κιτρινισμένο φύλλο ελιάς, στο στάδιο που προηγείται της πρόωρης πτώσης.
Το φθινόπωρο η προσβολή αφορά κυρίως τα ώριμα φύλλα στο κάτω μέρος της κόμης, όμως ο μύκητας μπορεί αυτή την εποχή να προσβάλει και τον ποδίσκο του καρπού και να προκαλέσει καρπόπτωση. Ο ίδιος ο καρπός προσβάλλεται σπανιότερα.
Η κερκόσπορα μπερδεύεται συχνότερα με το κυκλοκόνιο, όμως δεν αλλάζει την απόφαση, γιατί τα ίδια χαλκούχα σκευάσματα καλύπτουν και τις δύο ασθένειες.
Το τεστ της σόδας για τις μολύνσεις που δεν φαίνονται
Ανάμεσα στη μόλυνση και στην εμφάνιση της κηλίδας μπορεί να περάσουν μήνες, αφού πολλές μολύνσεις μένουν αόρατες ακόμη και έξι μήνες μετά τη μόλυνση. Ένα δέντρο με λίγες ορατές κηλίδες μπορεί επομένως να κρύβει πολύ μεγαλύτερο μόλυσμα.

Ορατές κηλίδες κυκλοκονίου σε φύλλο ελιάς, μια μικρή με κίτρινη άλω και μια μεγαλύτερη με σκούρο δακτύλιο κοντά στην κορυφή.
Για να φανούν οι κρυφές μολύνσεις, συλλέγεται ένα δείγμα φύλλων από τα χαμηλά κλαδιά διαφορετικών δέντρων και βυθίζεται σε διάλυμα καυστικής σόδας 5% για περίπου μισή ώρα σε θερμοκρασία δωματίου. Τα μολυσμένα σημεία σκουραίνουν και εμφανίζονται ως μαύρες κυκλικές κηλίδες ή δακτύλιοι, καθαρά διακριτές από τον υγιή πράσινο ιστό. Η καυστική σόδα είναι διαβρωτική, οπότε η δουλειά γίνεται με γάντια και προστατευτικά γυαλιά.
Η μέθοδος ανιχνεύει τη μόλυνση μόνο όταν ο μύκητας έχει προχωρήσει αρκετά μέσα στο φύλλο, άρα ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει τις μολύνσεις, ενώ ένα θετικό δείχνει καθαρά ότι το φθινοπωρινό πρόγραμμα πρέπει να γίνει.
Πόσο ευαίσθητη είναι η ποικιλία σας
Όλες οι ποικιλίες προσβάλλονται, όμως όχι με την ίδια ένταση. Η Κορωνέικη, η πιο διαδεδομένη ελληνική ποικιλία ελαιολάδου, είναι ποικιλία χαμηλής ευαισθησίας στο κυκλοκόνιο σε σύγκριση με ιδιαίτερα ευαίσθητες ιταλικές ποικιλίες. Σε υγρές, πεδινές και πυκνοφυτεμένες θέσεις προσβάλλεται κι αυτή, ενώ σε ξερές, ηλιόλουστες και καλά αεριζόμενες θέσεις με ιστορικό χωρίς προσβολές το πρόγραμμα ψεκασμών μπορεί να είναι πιο λιτό.
Στην Κονσερβολιά, τη βασική ποικιλία βρώσιμης ελιάς της Κεντρικής Ελλάδας, η εικόνα αντιστρέφεται, καθώς θεωρείται ιδιαίτερα ευαίσθητη στο κυκλοκόνιο. Στην Κρήτη ιδιαίτερα ευαίσθητες θεωρούνται η Θρουμπολιά, η Τσουνάτη και η Καλαμών, ενώ η Κορωνέικη μολύνεται μόνο στις υγρές περιοχές. Η ασθένεια ενδημεί στις πεδινές και υγρές περιοχές με συχνή δροσιά και ομίχλη, οπότε σε ελαιώνα ευαίσθητης ποικιλίας σε τέτοια θέση το φθινοπωρινό πρόγραμμα εφαρμόζεται κάθε χρονιά.
Οι συνθήκες που φέρνουν τη μόλυνση
Το κυκλοκόνιο χρειάζεται νερό πάνω στο φύλλο. Τα σπόρια μεταφέρονται με τις σταγόνες της βροχής που πιτσιλούν από φύλλο σε φύλλο και για σημαντική μόλυνση χρειάζονται περίπου 48 ώρες συνεχούς υγρασίας, διάστημα που σε ήπια ζέστη πέφτει ακόμη και στις 14 ώρες. Το ευνοϊκότερο εύρος είναι περίπου 14 ως 24°C, ενώ μολύνσεις γίνονται σε όλο το εύρος από 2 ως 27°C περίπου.
Στην Κεντρική Ελλάδα οι μολύνσεις εκδηλώνονται με 2 ως 3 ημέρες βροχής ή πολύ υψηλή υγρασία και θερμοκρασίες 6 ως 12°C, κάτω δηλαδή από το άριστο εύρος των 14 ως 24°C αλλά μέσα στα συνολικά όρια. Στην Ήπειρο η μόλυνση ευνοείται από μέτριες θερμοκρασίες 10 ως 20°C με βροχές ή πολύ υψηλή υγρασία, εύρος που πέφτει ανάμεσα στα δύο. Και οι τρεις πηγές συνδέουν τη μόλυνση με βροχή ή πολύ υψηλή υγρασία και δίνουν διαφορετικό θερμοκρασιακό εύρος, οπότε η δροσιά του φθινοπώρου δεν αποτελεί λόγο να αναβληθεί ο ψεκασμός.
Η δράση του μύκητα αναστέλλεται τον χειμώνα και το καλοκαίρι, οπότε οι δύο κρίσιμες περίοδοι της χρονιάς είναι το φθινόπωρο με τις πρώτες βροχές και η άνοιξη με την τρυφερή νέα βλάστηση. Από τις δύο, το φθινόπωρο δίνει τις εντονότερες προσβολές.
Πότε γίνονται οι ψεκασμοί μέσα στη χρονιά
Η ένταση των φθινοπωρινών μολύνσεων εξαρτάται από το μόλυσμα που υπάρχει ήδη στο δέντρο, δηλαδή από το πόσο προσβλήθηκε ο ελαιώνας την άνοιξη. Γι' αυτό στις περιοχές όπου η ασθένεια ενδημεί, στους ελαιώνες με έντονη ανοιξιάτικη προσβολή και στις ευαίσθητες ποικιλίες ο ψεκασμός γίνεται προληπτικά πριν από τη βροχερή περίοδο. Αμέσως μετά από κάθε διάστημα ευνοϊκού καιρού ακολουθεί ψεκασμός ακόμη και στους ελαιώνες με χαμηλή ανοιξιάτικη προσβολή, αφού οι λίγες ορατές κηλίδες μπορεί να κρύβουν πολλές λανθάνουσες μολύνσεις. Σε σοβαρές προσβολές ο φθινοπωρινός ψεκασμός επαναλαμβάνεται το πρώτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου.
| Περίοδος | Πότε ακριβώς | Πότε χρειάζεται |
|---|---|---|
| Φθινόπωρο | Πριν ξεκινήσουν οι βροχές, Σεπτέμβριο ως Οκτώβριο, και ξανά αμέσως μετά από διάστημα ευνοϊκών συνθηκών | Ο βασικός της χρονιάς, σε κάθε ελαιώνα με ιστορικό ή θετικό τεστ, δύο ψεκασμοί στις πολύ υγρές περιοχές |
| Μετά τη συγκομιδή | Αμέσως μετά το μάζεμα, πριν από την επόμενη βροχή | Προληπτικός με εγκεκριμένο χαλκούχο, για προστασία των πληγών από καρκίνωση και του φυλλώματος από κυκλοκόνιο |
| Άνοιξη | Όταν οι νέοι βλαστοί έχουν μήκος λίγων εκατοστών | Όταν ο καιρός παραμένει υγρός, ένας ή δύο ψεκασμοί για την προστασία της νέας βλάστησης |
Πηγή: ΠΚΠΦ Βόλου, δελτίο Νο 7 της 23ης Σεπτεμβρίου 2026, και UC Statewide IPM Program
Στις πολύ υγρές περιοχές το πρόγραμμα φτάνει τους 3 ως 4 ψεκασμούς τον χρόνο, έναν ή δύο την άνοιξη και δύο το φθινόπωρο. Οι ακριβείς ημερομηνίες για κάθε περιοχή ανακοινώνονται στα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων του ΥΠΑΑΤ, που εκδίδουν τα Περιφερειακά Κέντρα Προστασίας Φυτών.
Ο χρόνος έχει μεγαλύτερη σημασία από το σκεύασμα, γιατί ένα φύλλο που μολύνθηκε δεν καθαρίζει με τον χαλκό, και σε παρατεταμένα υγρό καιρό ο ψεκασμός επαναλαμβάνεται, πάντα μέσα στα όρια εφαρμογών της ετικέτας. Ο φθινοπωρινός ψεκασμός της ελιάς κρίνεται συνολικά, γιατί την ίδια περίοδο άλλοι εχθροί και ασθένειες δικαιολογούν επέμβαση και άλλοι όχι.
Ο ψεκασμός χαλκού αμέσως μετά το μάζεμα
Κατά τη συγκομιδή ενδέχεται να δημιουργηθούν μικροτραυματισμοί στους κλάδους και στα υπόλοιπα φυτικά όργανα. Το ράβδισμα, οι δονητές και τα χτένια μπορεί να σπάσουν κλαδίσκους και να ξεκολλήσουν φύλλα. Οι πληγές αυτές μπορούν να διευκολύνουν τη μόλυνση από το βακτήριο της καρκίνωσης (Pseudomonas savastanoi), ιδίως όταν ακολουθεί βροχή. Για τον λόγο αυτό τα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων συστήνουν προληπτικό ψεκασμό με εγκεκριμένο χαλκούχο σκεύασμα αμέσως μετά τη συγκομιδή. Η ίδια σύσταση ισχύει μετά το κλάδεμα, τον παγετό ή το χαλάζι.
Ο ίδιος ψεκασμός προστατεύει και από το κυκλοκόνιο στις χειμωνιάτικες βροχές. Αυτή είναι η περίοδος που ο ελαιώνας έχει μείνει απροστάτευτος, αφού ο τελευταίος φθινοπωρινός ψεκασμός έγινε τουλάχιστον 21 ημέρες πριν το μάζεμα.
Στην πράξη:
- Ψεκάζετε μέσα σε λίγες ημέρες από το τέλος του μαζέματος, πριν από την επόμενη βροχή και όχι πάνω σε βρεγμένο φύλλωμα.
- Αν κλαδεύετε μαζί με το μάζεμα, ένας ψεκασμός μετά το κλάδεμα καλύπτει και τις δύο εργασίες. Εφόσον ακολουθήσει κλάδεμα σε μεταγενέστερο χρόνο, αξιολογείται η ανάγκη νέας επέμβασης σύμφωνα με τις επικρατούσες συνθήκες και τις οδηγίες γεωπόνου.
- Διαβρέξτε καλά όλη την κόμη, μαζί με το εσωτερικό του δέντρου και τους κλάδους με τομές. Ένας ψεκαστήρας με καλή κάλυψη και ένας διαβρέκτης βοηθούν.
- Η δόση, ο όγκος ψεκαστικού και ο μέγιστος αριθμός εφαρμογών ορίζονται από την ετικέτα. Ο συνολικός χαλκός ανά έτος έχει όριο, οπότε μετράτε και τους φθινοπωρινούς ψεκασμούς.
- Σε ελαιώνες με καρκινώματα, απολυμαίνετε τα κλαδευτικά εργαλεία και κόβετε τους όγκους με ξηρό καιρό.
Για τα σκευάσματα με έγκριση στην ελιά, δείτε τα εγκεκριμένα σκευάσματα για τη φυτοπροστασία της ελιάς. Συμβουλευτείτε γεωπόνο / ακολουθήστε την ετικέτα.
Ποιο σκεύασμα ταιριάζει σε κάθε περίπτωση
Η βάση της προληπτικής αντιμετώπισης είναι τα μυκητοκτόνα χαλκού, όπως ο βορδιγάλειος πολτός, το υδροξείδιο και ο οξυχλωριούχος χαλκός, που σχηματίζουν προστατευτικό φιλμ στην επιφάνεια του φύλλου. Ο ίδιος ψεκασμός περιορίζει ταυτόχρονα την κερκόσπορα, την καπνιά και το γλοιοσπόριο, και όσα χαλκούχα επιτρέπονται στην καλλιέργεια περιλαμβάνονται στον κατάλογο με τα εγκεκριμένα σκευάσματα για την ελιά.
Ο χαλκός έχει μόνο προστατευτική δράση, και ανάμεσα στον τελευταίο ψεκασμό και στη συγκομιδή μεσολαβούν τουλάχιστον 21 ημέρες, ώστε να μην επηρεαστεί το ελαιόλαδο. Σε ελαιώνα που μαζεύεται νωρίς, ο φθινοπωρινός ψεκασμός προγραμματίζεται με βάση αυτή την αναμονή και το διάστημα ασφαλείας της ετικέτας.
Από τα χαλκούχα καταλληλότερος για το κυκλοκόνιο θεωρείται ο βορδιγάλειος πολτός σε συγκέντρωση 1%, ενώ οι στρομπιλουρίνες έχουν σημαντική θεραπευτική δράση αν εφαρμοστούν ως 10 ημέρες μετά τη μόλυνση, με προστατευτική δράση λίγο μικρότερη από του χαλκού. Στον ελαιώνα που δεν πρόλαβε να ψεκαστεί πριν από τη βροχή, η θεραπευτική επέμβαση γίνεται μέσα σε αυτές τις 10 ημέρες.
Οι στρομπιλουρίνες και τα άλλα σκευάσματα με θεραπευτική δράση περιλαμβάνονται στα μυκητοκτόνα. Επειδή ο μύκητας αναπτύσσει ανθεκτικότητα όταν η ίδια δραστική ουσία επαναλαμβάνεται, οι επαναληπτικοί ψεκασμοί γίνονται με εναλλαγή ομάδων δράσης.
Ο ψεκασμός διαβρέχει ολόκληρο το φύλλωμα, και ιδίως το εσωτερικό και το κάτω μέρος της κόμης όπου ξεκινά η ασθένεια, γιατί από την κάλυψη εξαρτάται η αποτελεσματικότητα του χαλκού. Σε πυκνά δέντρα ένας διαβρέκτης βελτιώνει την απλωσιά του διαλύματος στο φύλλο.
Τα μέτρα που μειώνουν την ανάγκη για ψεκασμούς
Το κλάδεμα αερισμού είναι το αποτελεσματικότερο μέτρο πρόληψης, γιατί ανοίγει το εσωτερικό της κόμης και αφήνει τον ήλιο και τον αέρα να στεγνώνουν γρήγορα το φύλλωμα μετά τη βροχή. Μέτρο χρειάζεται και στο άζωτο, καθώς η υπερβολική αζωτούχος λίπανση δίνει τρυφερή, πυκνή βλάστηση που μολύνεται ευκολότερα, οπότε το λίπασμα της ελιάς επιλέγεται με ισορροπημένη σύνθεση. Στα μικρά κτήματα και στα δέντρα της αυλής, το μάζεμα των πεσμένων φύλλων περιορίζει το αρχικό μόλυσμα.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε ραντίζουμε για το κυκλοκόνιο
Ο βασικός ψεκασμός γίνεται το φθινόπωρο πριν ξεκινήσουν οι βροχές και επαναλαμβάνεται αμέσως μετά από ευνοϊκές συνθήκες, ενώ την άνοιξη γίνονται ένας ή δύο ψεκασμοί όταν ο καιρός μένει υγρός. Στις πολύ υγρές περιοχές το πρόγραμμα φτάνει τους 3 ως 4 ψεκασμούς τον χρόνο.
Πώς καταλαβαίνω αν ο ελαιώνας είναι μολυσμένος πριν φανούν κηλίδες
Με το τεστ της καυστικής σόδας. Φύλλα από τα χαμηλά κλαδιά βυθίζονται σε διάλυμα 5% για περίπου μισή ώρα και οι λανθάνουσες μολύνσεις εμφανίζονται ως μαύρες κυκλικές κηλίδες. Το αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει τη μόλυνση.
Χρειάζεται ψεκασμό η Κορωνέικη
Εξαρτάται από τη θέση. Η Κορωνέικη είναι ποικιλία χαμηλής ευαισθησίας, όμως σε υγρές, πεδινές και πυκνοφυτεμένες θέσεις προσβάλλεται κανονικά. Σε ξερές θέσεις χωρίς ιστορικό το πρόγραμμα μπορεί να είναι πιο λιτό.
Ο χαλκός θεραπεύει ένα ήδη μολυσμένο φύλλο
Όχι. Ο χαλκός δρα προληπτικά, σχηματίζοντας προστατευτικό φιλμ πριν τη μόλυνση. Θεραπευτική δράση έχουν οι στρομπιλουρίνες, εφόσον εφαρμοστούν ως 10 ημέρες μετά τη μόλυνση.
Γιατί τα δέντρα δείχνουν καθαρά ενώ έχουν κυκλοκόνιο
Τα προσβεβλημένα φύλλα πέφτουν και στο δέντρο μένουν τα υγιή, ενώ πολλές μολύνσεις μένουν λανθάνουσες ως και έξι μήνες πριν εμφανιστεί κηλίδα. Η εικόνα του δέντρου δεν αρκεί λοιπόν για να κριθεί ο φθινοπωρινός ψεκασμός, και το τεστ της σόδας δίνει ασφαλέστερη απάντηση.
Πόση ώρα βροχής χρειάζεται για να μολυνθεί η ελιά
Για σημαντική μόλυνση χρειάζονται περίπου 48 ώρες συνεχούς υγρασίας στο φύλλο, διάστημα που σε ήπιες θερμοκρασίες, γύρω στους 24°C, μπορεί να πέσει στις 14 ώρες.
Χρειάζεται ψεκασμός με χαλκό μετά το μάζεμα της ελιάς
Ναι, όταν το μάζεμα άφησε πληγές και ακολουθεί υγρός καιρός. Ένας ψεκασμός με εγκεκριμένο χαλκούχο αμέσως μετά τη συγκομιδή προστατεύει τις πληγές από την καρκίνωση και το φύλλωμα από το κυκλοκόνιο.
Πόσες μέρες μετά το μάζεμα ψεκάζουμε την ελιά
Όσο πιο γρήγορα γίνεται και πριν από την επόμενη βροχή, γιατί οι φρέσκες πληγές διευκολύνουν τη μόλυνση από την καρκίνωση. Αν ακολουθήσει χαλάζι ή παγετός, ο ψεκασμός επαναλαμβάνεται. Αν ακολουθήσει κλάδεμα, η ανάγκη νέας επέμβασης αξιολογείται με τον γεωπόνο.
Ποιο χαλκούχο σκεύασμα χρησιμοποιούμε μετά τη συγκομιδή
Η επιλογή εξαρτάται από την ασθένεια που θέλουμε να αντιμετωπίσουμε και τις εγκεκριμένες χρήσεις κάθε προϊόντος. Χρησιμοποιούνται αποκλειστικά φυτοπροστατευτικά προϊόντα με ισχύουσα έγκριση για την ελιά και τον συγκεκριμένο στόχο, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας και τις συστάσεις του γεωπόνου.
|
Φυτοπροστασία ελιάς στο Farmclick
Δείτε τα μυκητοκτόνα χαλκού και όλα τα μυκητοκτόνα, τη γενική κατηγορία φυτοφαρμάκων, τα βιολογικά φυτοπροστατευτικά και τους διαβρέκτες για καλύτερη κάλυψη του φυλλώματος.
|
Οι συνθήκες διαφέρουν ανά περιοχή, έκθεση, ποικιλία και πυκνότητα φύτευσης, οπότε τα παραπάνω λειτουργούν ως γενικές κατευθύνσεις και όχι ως πρόγραμμα ψεκασμών για συγκεκριμένο κτήμα. Σε έντονες ή επαναλαμβανόμενες προσβολές, η συνεργασία με γεωπόνο που θα δει τον ελαιώνα επιτόπου δίνει την ασφαλέστερη απόφαση.
Προηγούνται πάντα τα καλλιεργητικά μέτρα, δηλαδή το κλάδεμα αερισμού και η σωστή λίπανση. Όταν χρειαστεί ψεκασμός, χρησιμοποιούνται μόνο σκευάσματα εγκεκριμένα για την ελιά, σύμφωνα με τις οδηγίες και τα όρια εφαρμογών της ετικέτας.
Πηγές
- Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Βόλου, Γεωργικές προειδοποιήσεις για την ελιά, Δελτίο Νο 7, 23 Σεπτεμβρίου 2026.
- Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ηρακλείου, Φυτοπροστασία της ελιάς, φθινοπωρινή και χειμωνιάτικη, Δελτίο Νο 11, 28 Σεπτεμβρίου 2026.
- Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ιωαννίνων, Τεχνικό δελτίο γεωργικών προειδοποιήσεων ελιάς Νο 4, 30 Σεπτεμβρίου 2026.
- UC Statewide IPM Program, Peacock spot in olive.
- Buonaurio R. κ.ά., Olive leaf spot caused by Venturia oleaginea, an updated review, Frontiers in Plant Science, 2022.
- Plant Disease, Factors affecting infection and disease development on olive leaves inoculated with Fusicladium oleagineum.
- Transcriptomic analysis of olive resistance to Spilocea oleagina leaf spot infection, 2023.
Τελευταία άρθρα
Σχετικά άρθρα
Άλλα άρθρα από την ίδια ενότητα.