Τι αλλάζει στο πρόγραμμα ψεκασμών όταν η ελιά έχει κερκόσπορα

Η κερκόσπορα αντιμετωπίζεται με τα ίδια χαλκούχα σκευάσματα με το κυκλοκόνιο, και γι' αυτό πολλοί παραγωγοί θεωρούν ότι το ίδιο πρόγραμμα καλύπτει και τις δύο. Στην πράξη η κερκόσπορα είναι δυσκολότερη στην αντιμετώπιση από το κυκλοκόνιο και θέλει αυστηρότερο πρόγραμμα, με διαφορετική έμφαση στον χρόνο των επεμβάσεων και στην επιλογή του σκευάσματος. Οφείλεται στον μύκητα Pseudocercospora cladosporioides και προκαλεί έντονη φυλλόπτωση, προσβάλλοντας επιπλέον και τον καρπό. Όταν επιβεβαιωθεί στον ελαιώνα, τρία σημεία του προγράμματος αλλάζουν.

Πρώτα επιβεβαιώστε ότι πρόκειται για κερκόσπορα

Η διάγνωση γίνεται γυρίζοντας το φύλλο ανάποδα. Στην κερκόσπορα η κάτω επιφάνεια αποκτά μολυβδόχρωμη, γκρίζα όψη, με κίτρινες κηλίδες στην πάνω επιφάνεια, ακανόνιστες και χωρίς δακτυλίους. Στο κυκλοκόνιο οι κηλίδες είναι κυκλικές, με ομόκεντρους δακτυλίους, στην πάνω επιφάνεια. Η γκρίζα όψη της κερκόσπορας μπερδεύεται με καπνιά, όμως η καπνιά είναι επιφανειακή και φεύγει με το τρίψιμο, ενώ ο μεταχρωματισμός της κερκόσπορας βρίσκεται μέσα στον ιστό. Οι δύο ασθένειες συνυπάρχουν συχνά στο ίδιο δέντρο, και τότε το πρόγραμμα οργανώνεται με βάση την κερκόσπορα, που είναι η πιο απαιτητική. Όπου υπάρχει μόνο κυκλοκόνιο, αρκεί το απλούστερο πρόγραμμα του ψεκασμού για το κυκλοκόνιο.

Γιατί θέλει πιο αυστηρό πρόγραμμα

Τρία χαρακτηριστικά κάνουν την κερκόσπορα πιο δύσκολη. Το πρώτο είναι η μακριά λανθάνουσα περίοδος. Σε πειράματα παθογένειας τα συμπτώματα εμφανίστηκαν 11 μήνες μετά τη μόλυνση, οπότε ένα καθαρό φύλλωμα σήμερα δεν σημαίνει ότι ο ελαιώνας είναι υγιής. Το δεύτερο είναι ότι ο χαλκός, η βάση του προγράμματος για το κυκλοκόνιο, δίνει στην κερκόσπορα μόνο μέτρια αναστολή του μύκητα. Το τρίτο είναι ότι προσβάλλει και τον καρπό, όπου σχηματίζει καστανές, ελαφρά βυθισμένες κηλίδες και προκαλεί πρόωρη πτώση.

Η ασθένεια δεν είναι περιθωριακή. Η κερκόσπορα και το κυκλοκόνιο μαζί προκαλούν μέσες απώλειες παραγωγής περίπου 10%, και η σοβαρότητά τους έχει αυξηθεί στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια, με την εντατικοποίηση των φυτεύσεων και τον σταδιακό περιορισμό των χαλκούχων σκευασμάτων.

Ο χρονισμός μετράει περισσότερο από το κυκλοκόνιο

Εδώ βρίσκεται η βασική διαφορά. Σε δοκιμές αγρού, οι επεμβάσεις τον Οκτώβριο ή τον Μάρτιο ήταν αποτελεσματικότερες από εκείνες του Μαΐου. Για την κερκόσπορα, δηλαδή, τα δύο κρίσιμα παράθυρα είναι η αρχή του φθινοπώρου και οι αρχές της άνοιξης, ενώ ένας ψεκασμός αργά την άνοιξη, όταν έχει ήδη προχωρήσει η βλάστηση, αποδίδει λιγότερο.

Στις δροσερές και υγρές περιοχές, ο ψεκασμός μετά τη συγκομιδή αλλά πριν ξεκινήσουν οι χειμερινές βροχές προστίθεται στο πρόγραμμα, με επανάληψη την άνοιξη όταν ο καιρός μένει βροχερός. Οι ακριβείς ημερομηνίες για κάθε περιοχή ανακοινώνονται στα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων των Περιφερειακών Κέντρων Προστασίας Φυτών. Ο φθινοπωρινός ψεκασμός της ελιάς συνδυάζει συχνά την κερκόσπορα με άλλους στόχους της ίδιας περιόδου.

Πότε ο χαλκός δεν αρκεί

Σε ελαιώνα με μικρή πίεση και καλό χρονισμό, τα χαλκούχα σκευάσματα παραμένουν η βάση και καλύπτουν ταυτόχρονα κερκόσπορα, κυκλοκόνιο και γλοιοσπόριο. Όταν όμως το μόλυσμα είναι υψηλό ή η ασθένεια επανέρχεται χρόνο με τον χρόνο, ο χαλκός μόνος του συχνά δεν αρκεί. Στις δοκιμές, οι στρομπιλουρίνες ήταν από τις πιο αποτελεσματικές ομάδες δραστικών ουσιών, και ο συνδυασμός πυρακλοστρομπίνης με βοσκαλίδιο απέδωσε στον αγρό ακόμη και χωρίς συμπληρωματικό χαλκό.

Τα διασυστηματικά σκευάσματα από τα μυκητοκτόνα χρησιμοποιούνται μόνο εφόσον είναι εγκεκριμένα για την ελιά, και ο κατάλογος με τα εγκεκριμένα σκευάσματα για την ελιά δείχνει ποια επιτρέπονται. Οι στρομπιλουρίνες έχουν υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικότητας, οπότε εναλλάσσονται με σκευάσματα διαφορετικού τρόπου δράσης και τηρείται αυστηρά ο μέγιστος αριθμός εφαρμογών της ετικέτας.

Η απόδοση εξαρτάται και από την κάλυψη. Η κερκόσπορα εκδηλώνεται στην κάτω επιφάνεια του φύλλου, οπότε ο ψεκασμός πρέπει να φτάνει και εκεί, με καλή διαβροχή ολόκληρης της κόμης. Σε πυκνά δέντρα ένας διαβρέκτης βελτιώνει την απλωσιά του διαλύματος.

Τα μέτρα που μειώνουν την πίεση

Το κλάδεμα αερισμού είναι το αποτελεσματικότερο μη χημικό μέτρο, γιατί ανοίγει την κόμη και στεγνώνει γρήγορα το φύλλωμα μετά τη βροχή. Οι πυκνοφυτεμένοι ελαιώνες κρατούν περισσότερη υγρασία και εμφανίζουν τις εντονότερες προσβολές. Μέτρο χρειάζεται και στο άζωτο, γιατί η πυκνή, τρυφερή βλάστηση ευνοεί τη μόλυνση, οπότε η λίπανση της ελιάς κρατιέται ισορροπημένη. Σε ελαιώνες με ιστορικό, η απομάκρυνση των προσβεβλημένων φύλλων και καρπών μειώνει το αρχικό μόλυσμα.

Συχνές ερωτήσεις

Αρκεί ο ψεκασμός για το κυκλοκόνιο και για την κερκόσπορα

Καλύπτει μέρος της, όχι πάντα όλη. Η κερκόσπορα είναι δυσκολότερη στην αντιμετώπιση και θέλει αυστηρότερο πρόγραμμα, με έμφαση στον Οκτώβριο και στον Μάρτιο και, σε υψηλό μόλυσμα, με διασυστηματικά σκευάσματα πέρα από τον χαλκό.

Πότε ψεκάζουμε για την κερκόσπορα

Τα πιο αποτελεσματικά παράθυρα είναι ο Οκτώβριος και ο Μάρτιος. Σε δοκιμές αγρού οι επεμβάσεις αυτών των μηνών απέδωσαν καλύτερα από εκείνες του Μαΐου.

Πώς ξεχωρίζω την κερκόσπορα από το κυκλοκόνιο

Γυρίζοντας το φύλλο. Η κερκόσπορα δίνει γκρίζα, μολυβδόχρωμη κάτω επιφάνεια και κίτρινες κηλίδες πάνω, ενώ το κυκλοκόνιο κυκλικές κηλίδες με δακτυλίους στην πάνω επιφάνεια.

Γιατί εμφανίστηκε ξαφνικά στον ελαιώνα μου

Επειδή η μόλυνση είχε γίνει πολύ νωρίτερα. Σε πειράματα τα συμπτώματα εμφανίστηκαν 11 μήνες μετά τη μόλυνση, οπότε μια υγρή χρονιά που πέρασε απαρατήρητη φαίνεται στο φύλλωμα την επόμενη.

Προσβάλλει η κερκόσπορα τον καρπό

Ναι, και σε αυτό διαφέρει από το κυκλοκόνιο. Στον καρπό σχηματίζει καστανές, ελαφρά βυθισμένες κηλίδες και προκαλεί πρόωρη πτώση, ενώ οι μυκητολογικές ασθένειες του καρπού μειώνουν συνολικά την ποιότητα του ελαιολάδου.

Γιατί η κερκόσπορα γίνεται συχνότερη

Η σοβαρότητά της έχει αυξηθεί στην Ευρώπη με την εντατικοποίηση των φυτεύσεων και τον περιορισμό των χαλκούχων σκευασμάτων, ενώ οι ήπιες θερμοκρασίες και η υψηλή υγρασία του φθινοπώρου και της άνοιξης ευνοούν τη μόλυνση.

Η ένταση της κερκόσπορας διαφέρει ανά περιοχή, ποικιλία, πυκνότητα φύτευσης και χρονιά, οπότε τα παραπάνω λειτουργούν ως κατευθύνσεις για την οργάνωση του προγράμματος και όχι ως πρόγραμμα για συγκεκριμένο κτήμα. Σε ελαιώνες με επαναλαμβανόμενη φυλλόπτωση, η διάγνωση και το πρόγραμμα καλό είναι να γίνονται μαζί με γεωπόνο που θα δει τα δέντρα επιτόπου.

Προηγούνται τα καλλιεργητικά μέτρα, δηλαδή το κλάδεμα αερισμού και η σωστή λίπανση. Όταν χρειαστεί ψεκασμός, χρησιμοποιούνται μόνο σκευάσματα εγκεκριμένα για την ελιά, σύμφωνα με τις οδηγίες και τα όρια εφαρμογών της ετικέτας.

Πηγές

• UC Statewide IPM Program, Cercospora leaf spot of olive.
• Plants, Evaluation of fungicides and management strategies against Cercospora leaf spot of olive, 2020.
• Plant Pathology, The genome of Pseudocercospora cladosporioides, a step toward understanding olive cercosporiosis, 2026.
• European Journal of Plant Pathology, Phenotypic and pathogenic characterization of Pseudocercospora cladosporioides.