Φυτοπροστασία ελιάς Καρποί ελιάς στο δέντρο με καστανές βυθισμένες κηλίδες παστέλλας

Τι κάνουμε όταν εμφανιστεί παστέλλα πριν τη συγκομιδή

Η παστέλλα εμφανίζεται συνήθως λίγες εβδομάδες πριν την ελαιοσυλλογή, καθώς οι καρποί αρχίζουν να ωριμάζουν, και από εκείνη τη στιγμή κάθε απόφαση επηρεάζει την ποιότητα του λαδιού που θα βγει. Η ασθένεια, γνωστή και ως γλοιοσπόριο ή ανθράκωση, οφείλεται σε μύκητες του γένους Colletotrichum και είναι η σημαντικότερη ασθένεια του ελαιόκαρπου. Ό,τι μολύνθηκε ήδη δεν σώζεται. Αυτό που κρίνεται είναι αν θα προστατευτούν οι υγιείς καρποί, πότε θα γίνει η συγκομιδή και πώς θα φτάσει ο καρπός στο ελαιοτριβείο.

Επιβεβαιώστε ότι πρόκειται για παστέλλα

Ο προσβεβλημένος καρπός εμφανίζει μια κοκκινοκαφέ κηλίδα που απλώνεται και βυθίζεται, οι ιστοί ζαρώνουν και, σε υγρό καιρό, το σημείο καλύπτεται από πορτοκαλί, γλοιώδεις μάζες σπορίων, το πιο σίγουρο γνώρισμα της ασθένειας. Στη συνέχεια ο καρπός είτε πέφτει και σαπίζει στο έδαφος, είτε συρρικνώνεται και μουμιοποιείται πάνω στο δέντρο. Η εικόνα διαφέρει από το νύγμα ωοτοκίας του δάκου, μια μικρή οπή με καφετί περιοχή γύρω της, που ξεχωρίζει εύκολα με τα σημάδια του δάκου σε κάθε στάδιο. Συχνά τα δύο συνυπάρχουν, γιατί ο τραυματισμένος καρπός μολύνεται ευκολότερα.

Καρποί ελιάς με καστανές βυθισμένες κηλίδες παστέλλας και ζαρωμένοι καρποί

Καρποί ελιάς με βυθισμένες καστανές κηλίδες παστέλλας, ορισμένες με ομόκεντρους δακτυλίους, ενώ οι πιο προχωρημένοι έχουν ζαρώσει και σκουρύνει.

Πώς η παστέλλα υποβαθμίζει το λάδι

Η παστέλλα προκαλεί οσμές χώματος και μούχλας, αυξάνει την ελεύθερη οξύτητα και τον αριθμό υπεροξειδίων και μειώνει τις πολυφαινόλες και την οξειδωτική σταθερότητα του ελαιολάδου. Την ποιότητα του λαδιού την υποβαθμίζουν όμως και οι λανθάνουσες μολύνσεις, σε καρπούς που δεν δείχνουν ακόμη τίποτα, ενώ η υποβάθμιση γίνεται σαφής μόλις εμφανιστούν τα συμπτώματα.

Το ποσοστό προσβεβλημένου καρπού που αντέχει ένα έξτρα παρθένο λάδι εξαρτάται από την ποικιλία. Σε δοκιμές, η οξύτητα έμεινε κάτω από το 0,8% όταν ο προσβεβλημένος καρπός ήταν 13% σε μία ποικιλία, αλλά ως και 50% σε άλλη. Για την Κορωνέικη δεν υπάρχει αντίστοιχο δημοσιευμένο όριο, οπότε ο ασφαλής κανόνας είναι ότι όσο λιγότερος προσβεβλημένος καρπός φτάνει στο ελαιοτριβείο τόσο καλύτερα. Η ίδια λογική ισχύει και για την οξύτητα που προκαλεί ο δάκος.

Οι τέσσερις αποφάσεις πριν τη συγκομιδή

Απόφαση Πότε Τι πετυχαίνει
Ψεκασμός των υγιών καρπών Στην έναρξη της ωρίμανσης και πριν από κάθε βροχερό διάστημα Προστατεύει όσους καρπούς δεν έχουν μολυνθεί
Πρώιμη συγκομιδή Όταν ο καιρός ευνοεί τη μόλυνση στην ωρίμανση Κόβει την εξάπλωση και σώζει την ποιότητα
Χωριστή συλλογή Στην ελαιοσυλλογή Κρατά τον προσβεβλημένο καρπό έξω από την καλή παρτίδα
Γρήγορη έκθλιψη Μετά τη συλλογή Περιορίζει την αλλοίωση όσο ο καρπός περιμένει

Ψεκασμός για να προστατευτούν οι υγιείς καρποί

Ο ψεκασμός δεν θεραπεύει τους καρπούς που έχουν ήδη προσβληθεί, προστατεύει όμως όσους είναι ακόμη υγιείς. Γίνεται πριν τις φθινοπωρινές βροχές, γιατί η μόλυνση εξαπλώνεται με το νερό και η ευαισθησία του καρπού ανεβαίνει απότομα καθώς ωριμάζει. Σε περιοχές με εγκατεστημένο πρόβλημα, όπως οι ελαιώνες που βρέχονται από το Ιόνιο, το φθινοπωρινό πρόγραμμα περιλαμβάνει συνήθως δύο ψεκασμούς. Η βάση είναι τα χαλκούχα σκευάσματα, που καλύπτουν ταυτόχρονα το κυκλοκόνιο και την κερκόσπορα.

Οι πρώτες προσβολές παρατηρούνται στην αλλαγή χρώματος του καρπού, οπότε κρίσιμος θεωρείται ένας ψεκασμός στην έναρξη της ωρίμανσης. Όταν ο καιρός μένει ευνοϊκός για τον μύκητα, ο δεύτερος ψεκασμός γίνεται μετά από περίπου 25 ημέρες, και κάθε επόμενος όταν ο καιρός γυρίσει ξανά σε βροχερό.

Η παστέλλα θέλει βροχή ή πολύ υψηλή υγρασία, και σε τέτοιες συνθήκες τα συμπτώματα φαίνονται στον καρπό μέσα σε 2 ως 3 ημέρες. Στην Κεντρική Ελλάδα η ασθένεια ευνοείται στους 15 ως 25°C, με άριστη τους 25°C, ενώ στην Ήπειρο το εύρος ξεκινά από τους 10°C, οπότε οι πηγές συμφωνούν στο ανώτερο όριο και διαφωνούν στο κατώτερο. Και στις δύο περιπτώσεις το εύρος φτάνει ψηλότερα από του κυκλοκονίου, άρα οι ζεστές βροχές των αρχών του φθινοπώρου ευνοούν κυρίως την παστέλλα. Επειδή η ασθένεια εξελίσσεται μέσα σε λίγες ημέρες, η επέμβαση προγραμματίζεται με βάση την πρόγνωση του καιρού, πριν από τη βροχή.

Σε ελαιώνες με υψηλό μόλυσμα προστίθενται διασυστηματικά σκευάσματα από τα μυκητοκτόνα. Οι επαναληπτικοί ψεκασμοί γίνονται με εναλλαγή δραστικών ουσιών από διαφορετικές ομάδες, ώστε να περιοριστεί η ανθεκτικότητα του παθογόνου.

Ο ψεκασμός είναι καθολικός, με πλήρη διαβροχή του δέντρου ως την απορροή, γιατί η μερική κάλυψη αφήνει ακάλυπτους καρπούς που γίνονται νέες εστίες. Ένας διαβρέκτης βοηθά το διάλυμα να απλωθεί ομοιόμορφα στην επιφάνεια του καρπού.

Πριν από οποιαδήποτε εφαρμογή κοντά στη συγκομιδή ελέγχεται το διάστημα ασφαλείας της ετικέτας, και για τα χαλκούχα μεσολαβούν τουλάχιστον 21 ημέρες ως τη συγκομιδή, ώστε να μην επηρεαστεί το ελαιόλαδο. Ποια σκευάσματα επιτρέπονται το δείχνει ο κατάλογος με τα εγκεκριμένα σκευάσματα για την ελιά.

Πότε αξίζει η πρώιμη συγκομιδή

Όταν ο καιρός στην ωρίμανση είναι βροχερός και ήπιος, η πρόωρη ελαιοσυλλογή έχει αποδειχθεί από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα κατά της παστέλλας. Το ποσοστό του προσβεβλημένου καρπού στον ελαιώνα μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην απόφαση να μεταφερθεί νωρίτερα η συγκομιδή, αφού η ποιότητα του λαδιού χειροτερεύει καθαρά μόλις φανούν τα συμπτώματα.

Το τίμημα είναι ότι ο καρπός που συλλέγεται νωρίτερα δίνει λίγο χαμηλότερη λιποπεριεκτικότητα. Η μικρότερη απόδοση σε λάδι αντισταθμίζεται συχνά από την καλύτερη ποιότητα και τη χαμηλότερη οξύτητα, ιδίως όταν η εναλλακτική είναι μια ολόκληρη παρτίδα που υποβαθμίζεται. Η απόφαση είναι οικονομική και εξαρτάται από την τιμή που παίρνει το έξτρα παρθένο σε σύγκριση με τις κατώτερες κατηγορίες.

Συλλογή και μεταφορά στο ελαιοτριβείο

Επειδή η ποιότητα της παρτίδας εξαρτάται από το ποσοστό του προσβεβλημένου καρπού που περιέχει, ο καρπός από έντονα προσβεβλημένα δέντρα και ο πεσμένος καρπός στο έδαφος συλλέγονται χωριστά και δεν ανακατεύονται με τον καθαρό. Ο μουμιοποιημένος καρπός που μένει στα κλαδιά απομακρύνεται και καταστρέφεται αντί να πάει στο ελαιοτριβείο, μαζί με ό,τι σάπιο μείνει στο έδαφος μετά τη συλλογή, γιατί οι μολυσμένοι καρποί της προηγούμενης χρονιάς, στο δέντρο και στο έδαφος, είναι η πηγή μολύσματος της επόμενης. Μαζί τους απομακρύνονται και τα μολυσμένα φύλλα και κλαδίσκια, που αποτελούν επίσης εστίες νέων μολύνσεων.

Μετά τη συλλογή ο καρπός πηγαίνει στο ελαιοτριβείο το συντομότερο, γιατί η μεταφορά και η αποθήκευση του καρπού πριν την έκθλιψη επηρεάζουν την ποιότητα του λαδιού και ο προσβεβλημένος καρπός αλλοιώνεται γρήγορα. Μεταφέρεται σε αεριζόμενα τελάρα, αφού στα κλειστά τσουβάλια ζεσταίνεται.

Η πρόληψη για την επόμενη χρονιά

Η μόλυνση της επόμενης σεζόν ξεκινά την άνοιξη, όταν τα σπόρια από τους μουμιοποιημένους καρπούς προσβάλλουν τα άνθη χωρίς να φανεί τίποτα, και εκδηλώνεται μήνες αργότερα στην ωρίμανση. Η ασθένεια ζημιώνει περισσότερο σε πυκνοφυτεμένους ελαιώνες με κακό αερισμό και σε αργιλώδη εδάφη που δεν στραγγίζουν, και τα τελευταία χρόνια εξαπλώνεται και σε περιοχές που παλιότερα δεν είχαν πρόβλημα. Γι' αυτό το πρόγραμμα της επόμενης χρονιάς έχει δύο κρίσιμα σημεία, έναν ψεκασμό γύρω από την ανθοφορία και έναν ή δύο στις αρχές του φθινοπώρου. Το κλάδεμα αερισμού και οι αραιότερες φυτεύσεις μειώνουν την υγρασία μέσα στην κόμη, ενώ η δακοκτονία περιορίζει και την παστέλλα, αφού οι τραυματισμένοι καρποί μολύνονται ευκολότερα. Τα δύο προγράμματα σχεδιάζονται μαζί, όπως και οι υπόλοιπες επεμβάσεις του φθινοπωρινού ψεκασμού της ελιάς.

Συχνές ερωτήσεις

Σώζεται ο καρπός που έχει ήδη παστέλλα

Όχι. Ο ψεκασμός προστατεύει μόνο τους υγιείς καρπούς. Ο προσβεβλημένος καρπός συλλέγεται χωριστά, ενώ ο μουμιοποιημένος απομακρύνεται, γιατί μένει στο δέντρο ως πηγή μόλυνσης για την επόμενη χρονιά.

Αξίζει να μαζέψω τις ελιές νωρίτερα λόγω παστέλλας

Συχνά ναι, όταν ο καιρός στην ωρίμανση ευνοεί τη μόλυνση. Η πρόωρη συγκομιδή είναι από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα, με μικρό κόστος σε λιποπεριεκτικότητα και σημαντικό κέρδος σε ποιότητα λαδιού.

Χαλάει το λάδι από ελιές με παστέλλα

Ναι. Αυξάνονται η οξύτητα και τα υπεροξείδια, μειώνονται οι πολυφαινόλες και εμφανίζονται οσμές χώματος και μούχλας. Σε έντονες προσβολές το λάδι δεν πληροί τα κριτήρια του έξτρα παρθένου.

Πόση παστέλλα χωράει σε έξτρα παρθένο λάδι

Εξαρτάται από την ποικιλία. Σε δοκιμές η οξύτητα έμεινε κάτω από το 0,8% με 13% προσβεβλημένο καρπό σε μία ποικιλία και ως 50% σε άλλη. Για την Κορωνέικη δεν υπάρχει δημοσιευμένο όριο.

Χρειάζεται ψεκασμό την άνοιξη αν δεν φαίνεται τίποτα

Ναι, στους ελαιώνες με ιστορικό. Η μόλυνση των ανθέων γίνεται χωρίς ορατά συμπτώματα, και οι λανθάνουσες μολύνσεις υποβαθμίζουν επίσης το λάδι όταν έρθει η ωρίμανση.

Τι σχέση έχει ο δάκος με την παστέλλα

Ο δάκος τραυματίζει τον καρπό και διευκολύνει την είσοδο του μύκητα, χωρίς να είναι απαραίτητος για τη μόλυνση. Γι' αυτό η δακοκτονία περιορίζει και την παστέλλα, και τα δύο προβλήματα ανεβάζουν μαζί την οξύτητα του λαδιού.

Φυτοπροστασία ελιάς στο Farmclick
Δείτε τα μυκητοκτόνα, τη γενική κατηγορία φυτοφαρμάκων και τους διαβρέκτες για ομοιόμορφη κάλυψη του καρπού.

Η ένταση της παστέλλας διαφέρει ανά περιοχή, ποικιλία, υγρασία και χρονιά, οπότε τα παραπάνω λειτουργούν ως πλαίσιο αποφάσεων και όχι ως έτοιμο πρόγραμμα για συγκεκριμένο κτήμα. Σε ελαιώνες με σοβαρή προσβολή, η απόφαση για πρόωρη συγκομιδή και για το πρόγραμμα ψεκασμών καλό είναι να παίρνεται μαζί με γεωπόνο.

Προηγούνται τα καλλιεργητικά μέτρα, δηλαδή το κλάδεμα αερισμού και η απομάκρυνση των μουμιοποιημένων καρπών. Όταν χρειαστεί ψεκασμός, χρησιμοποιούνται μόνο σκευάσματα εγκεκριμένα για την ελιά, με τήρηση του διαστήματος ασφαλείας ως τη συγκομιδή και των οδηγιών της ετικέτας.

Πηγές

Τελευταία άρθρα

Σχετικά άρθρα

Άλλα άρθρα από την ίδια ενότητα.