Πώς μετράμε τη βαμβακάδα της ελιάς πριν αποφασίσουμε ψεκασμό

Κάθε άνοιξη, οι ταξιανθίες σε πολλούς ελαιώνες ασπρίζουν από τη βαμβακάδα, και η εικόνα των «άσπρων» δέντρων δίνει την εντύπωση σοβαρής προσβολής. Η απόφαση για ψεκασμό, όμως, δεν βγαίνει από την εικόνα αλλά από το μέτρημα. Η βαμβακάδα της ελιάς είναι η ψύλλα Euphyllura olivina, ένα μυζητικό έντομο που η ελιά ανέχεται σε χαμηλούς και μέτριους πληθυσμούς, οπότε το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο πληθυσμός στον δικό σας ελαιώνα ξεπερνά το σημείο όπου η ζημιά γίνεται πραγματική. Με ένα απλό μέτρημα στις ταξιανθίες η απάντηση βγαίνει σε λίγα λεπτά ανά δέντρο.

Βεβαιωθείτε ότι πρόκειται για ψύλλα

Το λευκό βαμβάκι είναι εικόνα, όχι έντομο, και το παράγουν αρκετά μυζητικά έντομα. Στην ελιά, όταν οι λευκές κηρώδεις μάζες βρίσκονται πάνω στις ταξιανθίες και στις κορυφές των νέων βλαστών την άνοιξη, πρόκειται σχεδόν πάντα για την ψύλλα. Αν ανοίξετε απαλά τη μάζα, βλέπετε μικρές, πεπλατυσμένες νύμφες, πράσινες ως καστανές, ενώ τα ενήλικα, γύρω στα 2,5 χιλιοστά, πηδούν δυνατά όταν ενοχληθούν. Λευκές ή κηρώδεις μάζες σε κλαδιά και φύλλα, εκτός ανθοφορίας, δείχνουν συνήθως κοκκοειδή, που είναι άλλο πρόβλημα με άλλον κύκλο.

Λευκές κηρώδεις μάζες βαμβακάδας στις μασχάλες των φύλλων και κατά μήκος νέου βλαστού ελιάς.

Πότε κάνετε το μέτρημα

Το μέτρημα που μετράει γίνεται στην πρώτη γενιά, την άνοιξη, όταν οι νύμφες συγκεντρώνονται στα ανθικά μπουμπούκια και στις ταξιανθίες, πριν ανοίξουν τα άνθη. Αυτή είναι και η γενιά που προκαλεί τη σημαντικότερη ζημιά, με απώλειες παραγωγής σε ορισμένες περιοχές της Μεσογείου ως και 60%, γιατί τρέφεται ακριβώς πάνω στα άνθη. Οι επόμενες γενιές του καλοκαιριού είναι μικρότερες και σπάνια χρειάζονται μέτρημα.

Πώς γίνεται η δειγματοληψία

Το δείγμα παίρνεται από πολλά δέντρα, σε διαφορετικές πλευρές και ύψη της κόμης, ώστε να αντιπροσωπεύει ολόκληρο τον ελαιώνα και όχι τα λίγα πιο προσβεβλημένα δέντρα που τραβούν το βλέμμα. Ένας πρακτικός τρόπος είναι να εξετάσετε δέκα ταξιανθίες από καθένα από δέκα δέντρα, ώστε από τις εκατό ταξιανθίες το ποσοστό να βγαίνει κατευθείαν.

Σε κάθε ταξιανθία καταγράφονται δύο στοιχεία. Το πρώτο είναι αν είναι προσβεβλημένη, δηλαδή αν φέρει κηρώδη μάζα με ζωντανές νύμφες. Το δεύτερο, σε ένα μέρος του δείγματος, είναι πόσες νύμφες υπάρχουν κάτω από τη μάζα, κάτι που βοηθά να φανεί η πυκνότητα της προσβολής. Ταυτόχρονα σημειώνεται αν φαίνονται φυσικοί εχθροί, γιατί η παρουσία τους αλλάζει την απόφαση.

Κηρώδεις μάζες βαμβακάδας στην κορυφή βλαστού. Στο μέτρημα καταγράφεται αν κάτω από τη μάζα υπάρχουν ζωντανές νύμφες.

Τα όρια που δικαιολογούν ψεκασμό

Το όριο ανοχής είναι γύρω στις 2,5 ως 3 νύμφες ανά ταξιανθία, που αντιστοιχεί σε ποσοστό προσβεβλημένων ταξιανθιών 50% ως 60%. Κάτω από αυτό, η ελιά αναπληρώνει την απώλεια ανθέων, αφού παράγει πολύ περισσότερα άνθη από όσα χρειάζεται για μια κανονική σοδειά. Οι μεγάλες απώλειες, ως 40% και 60%, συνδέονται με πληθυσμούς πάνω από 20 νύμφες ανά ταξιανθία, πολύ πάνω από το όριο.

Το όριο προσαρμόζεται στην κατάσταση του ελαιώνα. Σε χρονιά με φτωχή ανθοφορία κάθε άνθος μετράει περισσότερο, ενώ σε νεαρά δέντρα και σε φυτώρια η απώλεια βλάστησης έχει μεγαλύτερο κόστος για την ανάπτυξη. Σε αυτές τις περιπτώσεις η επέμβαση εξετάζεται νωρίτερα.

Πώς η ζέστη κάνει μέρος της δουλειάς

Η ψύλλα δεν αντέχει τη ζέστη. Η δραστηριότητά της σταματά όταν οι θερμοκρασίες ξεπεράσουν τους 27 βαθμούς Κελσίου περίπου, και πάνω από τους 32 η επιβίωσή της περιορίζεται. Γι' αυτό οι αποικίες που καλύπτουν τις ταξιανθίες τον Απρίλιο συχνά έχουν υποχωρήσει ως τον Ιούνιο χωρίς καμία παρέμβαση. Αν η πρόγνωση δείχνει άνοδο της θερμοκρασίας τις επόμενες ημέρες και το μέτρημα βρίσκεται κοντά στο όριο, η αναμονή είναι συχνά η σωστή απόφαση.

Οι φυσικοί εχθροί στο μέτρημα

Η βαμβακάδα έχει πολλούς φυσικούς εχθρούς, και ο κυριότερος είναι το παρασιτοειδές Psyllaephagus euphyllurae, που θεωρείται ο βασικός πρωτογενής παρασιτοειδής της ψύλλας στη Μεσόγειο. Μαζί του δρουν αρπακτικά όπως οι χρύσωπες, οι πασχαλίτσες και τα ανθοκορίδια. Όταν στο μέτρημα φαίνονται πολλοί φυσικοί εχθροί, ο πληθυσμός της ψύλλας συνήθως υποχωρεί μόνος του, και ένας ψεκασμός με εντομοκτόνο ευρέος φάσματος τους εξοντώνει, κάνοντας το πρόβλημα χειρότερο τις επόμενες χρονιές.

Αν το μέτρημα δείξει ότι χρειάζεται επέμβαση

Η επέμβαση στοχεύει την πρώτη γενιά, πριν ανοίξουν τα άνθη, όταν οι νύμφες είναι μικρές και το κηρώδες κάλυμμα δεν έχει πυκνώσει. Προτιμώνται ήπια σκευάσματα που δρουν με επαφή, όπως ο θερινός πολτός, τα άλατα καλίου λιπαρών οξέων και το φυσικό πύρεθρο από τα βιολογικά φυτοπροστατευτικά, που προστατεύουν τις μέλισσες και τους φυσικούς εχθρούς. Ο ψεκασμός γίνεται αργά το απόγευμα, σε θερμοκρασίες κάτω από 28 ως 30 βαθμούς για να αποφευχθεί η φυτοτοξικότητα, με καλή διαβροχή των ταξιανθιών και επανάληψη μετά από 7 ως 10 ημέρες.

Τα συμβατικά εντομοκτόνα εξετάζονται μόνο σε σοβαρές προσβολές, με σκευάσματα εγκεκριμένα για την ελιά και ποτέ στην πλήρη άνθηση. Όπου η παρακολούθηση του πυρηνοτρήτη οδηγεί σε ψεκασμό της ανθόβιας γενιάς την ίδια περίοδο, ο ίδιος ψεκασμός καλύπτει συχνά και την ψύλλα, οπότε δεν χρειάζεται ξεχωριστή επέμβαση.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε ψεκάζουμε για τη βαμβακάδα της ελιάς

Μόνο όταν το μέτρημα ξεπεράσει το όριο, γύρω στο 50% ως 60% προσβεβλημένες ταξιανθίες, και πάντα στην πρώτη γενιά, πριν ανοίξουν τα άνθη.

Πόση βαμβακάδα αντέχει η ελιά

Αρκετή. Η ελιά αναπληρώνει την απώλεια ανθέων κάτω από το όριο ανοχής, ενώ οι μεγάλες απώλειες συνδέονται με πληθυσμούς πάνω από 20 νύμφες ανά ταξιανθία.

Πώς μετράω τη βαμβακάδα στον ελαιώνα

Εξετάζετε ταξιανθίες από πολλά δέντρα και διαφορετικές πλευρές της κόμης, για παράδειγμα δέκα από καθένα από δέκα δέντρα, και καταγράφετε πόσες είναι προσβεβλημένες και αν υπάρχουν φυσικοί εχθροί.

Φεύγει μόνη της η βαμβακάδα

Συχνά ναι. Η ψύλλα σταματά τη δραστηριότητά της πάνω από τους 27 βαθμούς περίπου και η επιβίωσή της περιορίζεται πάνω από τους 32, οπότε η ζέστη του καλοκαιριού μειώνει δραστικά τους πληθυσμούς.

Ποιοι φυσικοί εχθροί τρώνε τη βαμβακάδα

Ο κυριότερος είναι το παρασιτοειδές Psyllaephagus euphyllurae, ο βασικός παρασιτοειδής της ψύλλας στη Μεσόγειο, μαζί με χρύσωπες, πασχαλίτσες και ανθοκορίδια.

Ψεκάζουμε τη βαμβακάδα στην ανθοφορία

Όχι με συμβατικό εντομοκτόνο. Στην πλήρη άνθηση κάθε τέτοιος ψεκασμός πλήττει τις μέλισσες και τους φυσικούς εχθρούς. Αν χρειαστεί, η επέμβαση γίνεται πριν ανοίξουν τα άνθη, με ήπια σκευάσματα, όπως στην παρακολούθηση του πυρηνοτρήτη για την ανθόβια γενιά.

Οι πληθυσμοί της βαμβακάδας διαφέρουν ανά περιοχή, ποικιλία, ανθοφορία και καιρό της άνοιξης, οπότε το όριο λειτουργεί ως οδηγός και όχι ως άκαμπτος κανόνας για κάθε κτήμα. Σε νεαρά δέντρα, σε φυτώρια ή σε χρονιές με φτωχή ανθοφορία, η απόφαση καλό είναι να παίρνεται μαζί με γεωπόνο.

Προηγείται η προστασία των φυσικών εχθρών και των μελισσών. Όταν χρειαστεί επέμβαση, προτιμώνται τα ήπια σκευάσματα, και χρησιμοποιούνται μόνο σκευάσματα εγκεκριμένα για την ελιά, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας και ποτέ κατά την πλήρη άνθηση.

Πηγές

• UC Riverside Center for Invasive Species Research, Olive psyllid, 2022.
• Current distribution of the olive psyllid in California and evaluation of the Mediterranean parasitoid Psyllaephagus euphyllurae.
• Psyllidae, Euphyllura olivina, με αναφορά στο όριο του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιολάδου.