Τι κάνουμε στη συγκομιδή της ελιάς όταν έρχονται βροχές

Στη σεζόν της συγκομιδής η βροχή δεν σταματά μόνο τη δουλειά για μια μέρα. Ανεβάζει την υγρασία του καρπού και ρίχνει την απόδοση στο ελαιοτριβείο, διευκολύνει τη μόλυνση των πληγών του ραβδίσματος από την καρκίνωση και ξεκινά τις φθινοπωρινές μολύνσεις του γλοιοσπορίου. Οι αποφάσεις που περιορίζουν τη ζημιά παίρνονται σε τρεις χρόνους, πριν από τη βροχή, την ώρα που βρέχει και όταν ο ελαιώνας αρχίσει να στεγνώνει.

Πριν από τη βροχή κρίνεται ποια δέντρα μαζεύονται πρώτα

Όταν η πρόγνωση δείχνει βροχές, η σειρά της συγκομιδής αλλάζει. Προτεραιότητα παίρνουν τα δέντρα με ώριμο καρπό ευαίσθητων ποικιλιών, γιατί το γλοιοσπόριο μολύνει κυρίως τον ώριμο καρπό και η έγκαιρη συγκομιδή πριν από την πλήρη ωρίμανση είναι από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα σε υγρό φθινόπωρο. Ο άγουρος καρπός αντέχει στο παθογόνο και μπορεί να περιμένει.

Σε ελαιώνα με καρκίνωση, τα δέντρα που ραβδίστηκαν τις τελευταίες ημέρες χρειάζονται ψεκασμό κάλυψης με χαλκούχο σκεύασμα, ιδιαίτερα όταν ακολουθεί βροχερός καιρός, οπότε ο ψεκασμός προγραμματίζεται πριν από τη βροχή και όχι μετά. Τα χαλκούχα σκευάσματα βρίσκονται στα μυκητοκτόνα, και η επιλογή του σκευάσματος και της δόσης γίνεται με βάση την ετικέτα και τον γεωπόνο.

Την ώρα που βρέχει το ράβδισμα σταματά

Το βακτήριο της καρκίνωσης διασπείρεται με το νερό και μπαίνει στο δέντρο από τις πρόσφατες πληγές, και τα δελτία του ΥΠΑΑΤ συστήνουν να αποφεύγονται το κλάδεμα και το καθάρισμα των δέντρων με βροχερό καιρό. Ράβδισμα σε βρεγμένη κόμη σημαίνει επομένως πληγές που μολύνονται την ίδια ώρα, και τα βρεγμένα κλαδιά και το λασπωμένο έδαφος κάνουν επίσης τη δουλειά πιο επικίνδυνη για τους εργάτες.

Ο καρπός που μαζεύτηκε δεν μένει να περιμένει. Μπαίνει σε διάτρητα τελάρα, σε σκιερό και αεριζόμενο χώρο, και πηγαίνει στο ελαιοτριβείο το συντομότερο, γιατί ο καρπός που αποθηκεύεται σε υψηλή υγρασία και χωρίς αερισμό αναπτύσσει μικροοργανισμούς και δίνει λάδι με ελάττωμα μούχλας.

Καρπός που αδειάζει από τελάρο σε τελάρο στον ελαιώνα, μαζί με λίγα φύλλα.

Μετά τη βροχή ξαναρχίζουμε όταν στεγνώσουν δέντρα και έδαφος

Οι έμπειροι παραγωγοί περιμένουν συνήθως δύο ή τρεις ημέρες ξηρού καιρού, ερευνητικό όριο σε μέρες όμως δεν υπάρχει. Τα κριτήρια για να ξαναρχίσει η συγκομιδή είναι τρία. Η κόμη και ο καρπός πρέπει να έχουν στεγνώσει, το έδαφος να σηκώνει τα δίχτυα και τα βήματα χωρίς λάσπη, και η πρόγνωση να μη δείχνει νέα βροχή αμέσως μετά.

Καρποί ελιάς στην παλάμη, με τα δίχτυα απλωμένα κάτω από τα δέντρα.

Στον ώριμο καρπό ευαίσθητης ποικιλίας, όταν υπάρχει όψιμη προσβολή από δάκο ή όταν ο αέρας ρίχνει καρπό, η συγκομιδή ξαναρχίζει μόλις στεγνώσει ο ελαιώνας, χωρίς επιπλέον αναμονή. Πριν από το ράβδισμα αξίζει ένας γρήγορος έλεγχος των καρπών για σημάδια παστέλας, δηλαδή βυθισμένες καφέ κηλίδες και ροζ-πορτοκαλί μάζα σπορίων.

Στο ελαιοτριβείο η υγρασία του καρπού αλλάζει τις ρυθμίσεις

Η εξαγωγή είναι καλύτερη όταν ο καρπός έχει υγρασία 50 έως 56%, ενώ πάνω από το 56% η πάστα σχηματίζει γαλακτώματα που κρατούν λάδι στα υποπροϊόντα. Ο ελαιοτριβέας μπορεί να περιορίσει το πρόβλημα αλλάζοντας το κόσκινο του σπαστήρα ή την ταχύτητά του, αρκεί να ξέρει ότι ο καρπός μαζεύτηκε αμέσως μετά από βροχή.

Ο καρπός που έπεσε στο λασπωμένο έδαφος καλό είναι να αλέθεται χωριστά, γιατί ο καρπός που θρυμματίζεται μαζί με χώμα ή λάσπη δίνει λάδι με μούχλα.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια δέντρα μαζεύω πρώτα όταν έρχονται βροχές;

Τα δέντρα με ώριμο καρπό ευαίσθητων στο γλοιοσπόριο ποικιλιών, γιατί ο ώριμος καρπός μολύνεται ευκολότερα σε υγρό καιρό. Ο άγουρος καρπός αντέχει στο παθογόνο.

Ψεκάζω χαλκό πριν ή μετά τη βροχή;

Σε ελαιώνες με καρκίνωση, ο ψεκασμός κάλυψης γίνεται μετά το ράβδισμα και ιδανικά πριν από τη βροχή, ώστε οι πληγές να είναι προστατευμένες όταν το νερό διασπείρει το βακτήριο.

Πού κρατάω τις ελιές αν δεν μπορώ να πάω στο ελαιοτριβείο;

Σε διάτρητα τελάρα, σε σκιερό, δροσερό και αεριζόμενο χώρο, ποτέ σε κλειστά σακιά. Η άλεση γίνεται το συντομότερο δυνατό.

Να πω στο ελαιοτριβείο ότι οι ελιές μαζεύτηκαν μετά από βροχή;

Ναι. Με υγρό καρπό ο ελαιοτριβέας μπορεί να αλλάξει το κόσκινο ή την ταχύτητα του σπαστήρα, ώστε να περιοριστούν τα γαλακτώματα και οι απώλειες λαδιού.

Τι κάνω με τις ελιές που έπεσαν στη λάσπη;

Τις μαζεύετε χωριστά και, αν είναι δυνατόν, τις αλέθετε χωριστά από τον καρπό του δέντρου, γιατί το χώμα και η λάσπη δίνουν ελάττωμα μούχλας στο λάδι.

Μπορώ να ραβδίζω με ψιχάλα;

Καλύτερα όχι. Και η ψιχάλα βρέχει την κόμη, και το βακτήριο της καρκίνωσης μπαίνει κυρίως από τις πληγές του ραβδίσματος όταν το δέντρο είναι υγρό.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε φυτό και κάθε περιβάλλον είναι μοναδικό. Οι συνθήκες διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, την ποιότητα του νερού, το pH του εδάφους και τη γενικότερη υγεία του φυτού. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία.

Εάν υποψιάζεστε σοβαρή τροφοπενία ή ασθένεια που δεν αντιμετωπίζεται με τις βασικές πρακτικές, συνιστάται η επικοινωνία με γεωπόνο για ακριβή διάγνωση.

Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων πρέπει να γίνεται με προσοχή και υπευθυνότητα. Προτιμήστε πάντα μη χημικές μεθόδους πρώτα (φυσικές πρακτικές, πράσινο σαπούνι, θερινός πολτός). Όταν χρειαστεί χημική παρέμβαση, χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα και τηρήστε τις οδηγίες της συσκευασίας.

Πηγές

• ΥΠΑΑΤ, Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών Αχαΐας (2025). Δελτίο Γεωργικών Προειδοποιήσεων, Ελιά, Νο 1/27-02-2025, καρκίνωση.
• ΥΠΑΑΤ, Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών Αχαΐας (2025). Δελτίο Γεωργικών Προειδοποιήσεων, Ελιά, Νο 5/02-10-2025, κυκλοκόνιο και γλοιοσπόριο.
• UC Davis Food Quality. Olive oil processing.
• Moral, J. κ.ά. (2017). Variability in susceptibility to anthracnose in the world collection of olive cultivars of Cordoba. Frontiers in Plant Science.
• olivenews.gr (2025). Η βροχή και η συγκομιδή.
• Olive Oil Times. Olive oil defects.
• Changes in the volatile and sensory profile of virgin olive oil as a function of olive fruits mould process.