Ελιά Χιονισμένα ελαιόδεντρα σε ελαιώνα με πέτρινη ξερολιθιά

Πώς προστατεύουμε την ελιά πριν και μετά τον παγετό

Η ελιά αντέχει περισσότερο από τα περισσότερα υποτροπικά δέντρα στο κρύο, όμως ένας δυνατός παγετός μπορεί να της κοστίσει την παραγωγή μίας ή περισσότερων χρονιών. Στην Ελλάδα οι παγετοί μπορούν να συμβούν από τον Νοέμβριο ως τον Απρίλιο, και η ζημιά εξαρτάται από το πόσο έπεσε η θερμοκρασία, αλλά εξίσου από το πώς λιπάνθηκε, ποτίστηκε και κλαδεύτηκε ο ελαιώνας τους προηγούμενους μήνες. Παρακάτω θα βρείτε σε ποιες θερμοκρασίες κινδυνεύει κάθε μέρος του δέντρου, ποια μέτρα μειώνουν τη ζημιά πριν τον παγετό, πώς αναγνωρίζετε τη ζημιά, και τι κάνετε μετά ανάλογα με το πόσο σοβαρή είναι.

Σε ποιες θερμοκρασίες κινδυνεύει η ελιά

Σύμφωνα με τις σημειώσεις του καθηγητή Πέτρου Ρούσσου στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, η ζημιά ξεκινά σε διαφορετικές θερμοκρασίες για κάθε μέρος του δέντρου:

Μέρος του δέντρου Θερμοκρασία ζημιάς
Καρποί −2°C
Ανθοφόροι οφθαλμοί −4°C
Φύλλα και μικροί βλαστοί −4°C
Μεγάλοι βλαστοί και βραχίονες −7°C
Κορμός και ρίζα −10,5°C

Τα όρια αυτά δεν είναι σταθερά. Η ελιά είναι πιο ευαίσθητη το φθινόπωρο και νωρίς την άνοιξη, ενώ μέσα στον χειμώνα, όταν βρίσκεται σε λήθαργο, αντέχει περισσότερο. Μετρούν επίσης η ηλικία των βλαστών και του δέντρου, αν υπάρχει ακόμη καρπός πάνω του, πόσο γρήγορα πέφτει η θερμοκρασία και πόσο κρατά ο παγετός. Οι ελαιώνες στις πεδιάδες κινδυνεύουν περισσότερο από εκείνους στις πλαγιές, και όσοι έχουν νότια έκθεση λιγότερο από τους υπόλοιπους.

Γέρικο ελαιόδεντρο σε χιονισμένη πλαγιά

Γέρικο ελαιόδεντρο σε ελαιώνα σκεπασμένο με χιόνι.

Τι κάνουμε πριν τον παγετό

Τα περισσότερα μέτρα πρόληψης είναι καλλιεργητικά, και σύμφωνα με τον Ρούσσο αφορούν τέσσερις εργασίες:

  • Λίπανση: αποφεύγεται η υπερβολική και η όψιμη αζωτούχος λίπανση, τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, γιατί δίνει τρυφερή βλάστηση που καίγεται εύκολα. Στις ευαίσθητες περιοχές, το άζωτο δίνεται από τα τέλη Φεβρουαρίου και μετά. Το κάλιο και το βόριο αυξάνουν την αντοχή στο ψύχος, αλλά δίνονται σύμφωνα με τις ανάγκες των δέντρων και όχι ανεξέλεγκτα, ιδανικά με βάση ανάλυση φύλλων. Οι επιλογές για το κάλιο και για το βόριο στην ελιά εξηγούνται σε ξεχωριστά άρθρα
  • Πότισμα: αποφεύγονται τα όψιμα ποτίσματα του Οκτωβρίου, που κρατούν τους βλαστούς σε ανάπτυξη και καθυστερούν την είσοδο των δέντρων στον λήθαργο
  • Κλάδεμα: αποφεύγεται το κλάδεμα από τον Νοέμβριο ως τα τέλη Φεβρουαρίου και το αυστηρό κλάδεμα, που εξασθενούν τα δέντρα. Το κλάδεμα γίνεται καλύτερα τον Μάρτιο, με χαλκούχο ψεκασμό αμέσως μετά
  • Ζιζάνια: καταπολεμούνται πριν τους παγετούς, τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, γιατί μειώνουν τη θερμοκρασία του εδάφους. Το κόψιμο με θαμνοκοπτικά και χλοοκοπτικά είναι μία από τις επιλογές

Η οργανική ουσία στο έδαφος βοηθά επίσης, γιατί κρατά την υγρασία και αυξάνει την αντοχή των δέντρων. Τις προγνώσεις παγετού του ΥΠΑΑΤ θα τις βρείτε στο frost.minagric.gr.

Ψεκασμοί πριν τον παγετό

Σύμφωνα με τον Ρούσσο, οι χαλκούχοι ψεκασμοί πριν τον παγετό σκληραγωγούν τα δέντρα και εμποδίζουν την εγκατάσταση βακτηρίων που ευνοούν τον σχηματισμό παγοκρυστάλλων. Αναφέρει επίσης ψεκασμούς με ουσίες όπως η γλυκίνη βεταΐνη και η προλίνη, που προστατεύουν τα κύτταρα από τις χαμηλές θερμοκρασίες, ενώ οι αντιδιαπνευστικές ουσίες είναι αποτελεσματικές μόνο στους παγετούς ψυχρών αέριων μαζών. Στα μυκητοκτόνα θα βρείτε χαλκούχα σκευάσματα, και στους βιοδιεγέρτες αμινοξέων προϊόντα για την καταπόνηση από το κρύο.

Πώς αναγνωρίζουμε τη ζημιά

Ένταση Τι βλέπουμε
Ήπιος παγετός Ξήρανση των κορυφών των ετήσιων βλαστών, ελαφρύ σχίσιμο του φλοιού στους μικρούς βλαστούς, μερική ή ολική πτώση των φύλλων
Μέτριος παγετός Ξερά φύλλα που μένουν πάνω στο δέντρο, σχίσιμο του φλοιού και σε μεγάλους βλαστούς, φλοιός και ξύλο που γίνονται από πράσινα καφέ ή μαύρα, καταστροφή ως και του 90% των οφθαλμών
Ισχυρός παγετός, κάτω από −10,5 ως −12°C Καταστροφή όλων των βλαστών, σχίσιμο του φλοιού στον κορμό, σπάνια και προσβολή των ριζών

Τι κάνουμε μετά τον παγετό

Το ΥΠΑΑΤ και ο Ρούσσος συμφωνούν σε δύο κανόνες. Πρώτον, ψεκασμός με χαλκούχο σκεύασμα αμέσως μετά τον παγετό, γιατί οι ρωγμές του φλοιού είναι είσοδος για το βακτήριο της καρκίνωσης. Δεύτερον, όχι κλάδεμα αμέσως: τα δέντρα μένουν ακλάδευτα ως την έναρξη της βλάστησης, τον Απρίλιο ή τον Μάιο, ώστε να φανεί η πραγματική ζημιά. Στο ίδιο διάστημα δεν γίνεται αζωτούχος λίπανση.

Ζημιά Κλάδεμα Πότε επανέρχεται η παραγωγή
Ήπια Ελαφρύ κλάδεμα την άνοιξη, με αφαίρεση των ζημιωμένων μικρών βλαστών Την επόμενη χρονιά
Μέτρια Κλάδεμα την άνοιξη, με αφαίρεση των ζημιωμένων βλαστών ως τα σημεία αναβλάστησης Μετά από δύο χρόνια
Ισχυρή Κόψιμο του κορμού κοντά στη ρίζα και επιλογή ενός ως τριών νέων βλαστών, ή εκρίζωση και νέα φύτευση Μετά από τρία ως πέντε χρόνια

Για το κλάδεμα αποκατάστασης, τα κλαδευτικά εργαλεία απολυμαίνονται συνεχώς, και οι μεγάλες τομές καλύπτονται με επουλωτικό.

Ποικιλίες για ψυχρές περιοχές

Για νέους ελαιώνες σε περιοχές με παγετούς, ο Ρούσσος συστήνει να αποφεύγονται οι τοποθεσίες όπου η θερμοκρασία πέφτει συχνά κάτω από −7°C, οι βόρειες εκθέσεις με υψόμετρο πάνω από 600 μέτρα και τα ελαφριά αμμώδη εδάφη, και η φύτευση να γίνεται στις αρχές της άνοιξης, μετά την περίοδο των παγετών. Από τις ελληνικές ποικιλίες για λάδι, ως πιο ανθεκτικές στο ψύχος αναφέρει τη Μαστοειδή, τη Μαυρελιά και το Αγουρομάνακο, και από τις επιτραπέζιες την Καρυδολιά, την Κοθρέικη και τη Βασιλικάδα.

Συχνές ερωτήσεις

Σε ποια θερμοκρασία παγώνει η ελιά

Ο καρπός παθαίνει ζημιά από −2°C, τα φύλλα και οι μικροί βλαστοί από −4°C, οι μεγάλοι βλαστοί από −7°C και ο κορμός από −10,5°C, ανάλογα και με την ποικιλία, την εποχή και τη διάρκεια του παγετού.

Κλαδεύουμε την ελιά μετά τον παγετό

Όχι αμέσως. Τα δέντρα μένουν ακλάδευτα ως την έναρξη της βλάστησης, τον Απρίλιο ή τον Μάιο, ώστε να φανεί η πραγματική ζημιά.

Ψεκάζουμε με χαλκό μετά τον παγετό

Ναι, αμέσως, γιατί οι ρωγμές του φλοιού είναι είσοδος για το βακτήριο της καρκίνωσης.

Πότε ρίχνουμε άζωτο στις περιοχές με παγετούς

Από τα τέλη Φεβρουαρίου και μετά. Η όψιμη αζωτούχος λίπανση του Σεπτεμβρίου και του Οκτωβρίου κάνει τη βλάστηση πιο ευαίσθητη στο κρύο.

Πότε κλαδεύουμε την ελιά για να αποφύγουμε τη ζημιά από τον παγετό

Καλύτερα τον Μάρτιο, όχι από τον Νοέμβριο ως τα τέλη Φεβρουαρίου, και με χαλκούχο ψεκασμό αμέσως μετά.

Ποιες ποικιλίες ελιάς αντέχουν στο κρύο

Από τις ελληνικές για λάδι, η Μαστοειδής, η Μαυρελιά και το Αγουρομάνακο, και από τις επιτραπέζιες η Καρυδολιά, η Κοθρέικη και η Βασιλικάδα.

Για τον ελαιώνα τον χειμώνα

Μυκητοκτόνα · Βιοδιεγέρτες αμινοξέων · Κλαδευτικά · Θαμνοκοπτικά και χλοοκοπτικά

Σημαντικές σημειώσεις

Η ζημιά από τον παγετό εξαρτάται από την περιοχή, την ποικιλία, την ηλικία των δέντρων και τη διάρκεια του φαινομένου, οπότε τα παραπάνω λειτουργούν ως γενικές κατευθύνσεις. Για την εκτίμηση της ζημιάς και το κλάδεμα αποκατάστασης, ένας γεωπόνος που θα δει τον ελαιώνα επιτόπου δίνει την ασφαλέστερη εκτίμηση.

Χρησιμοποιούνται αποκλειστικά εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας και τη συμβουλή γεωπόνου.

Πηγές

Τελευταία άρθρα

Σχετικά άρθρα

Άλλα άρθρα από την ίδια ενότητα.