Γιατί το νιτρικό ασβέστιο δεν μπαίνει στην ίδια δεξαμενή με τα θειικά

Ο κανόνας ακούγεται σε κάθε θερμοκήπιο, το ασβέστιο ξεχωριστά από τα θειικά και τα φωσφορικά. Λιγότερο συχνά εξηγείται όμως το γιατί, και ακόμη λιγότερο το πιο ενδιαφέρον κομμάτι, ότι μέσα στη γραμμή άρδευσης τα ίδια λιπάσματα συνυπάρχουν χωρίς κανένα πρόβλημα. Η διαφορά βρίσκεται στη συγκέντρωση.

Τι σχηματίζεται όταν αναμειχθούν

Το ασβέστιο του νιτρικού ασβεστίου βρίσκεται στο διάλυμα ως θετικό ιόν. Όταν συναντήσει θειικά ή φωσφορικά ιόντα σε πυκνό διάλυμα, σχηματίζει ενώσεις που δεν διαλύονται στο νερό.

Με τα φωσφορικά, όπως το φωσφορικό μονοκάλιο ή το φωσφορικό οξύ, σχηματίζεται φωσφορικό ασβέστιο. Με τα θειικά, όπως το θειικό μαγνήσιο ή το θειικό κάλιο, σχηματίζεται θειικό ασβέστιο, δηλαδή γύψος, που εμφανίζεται ως παχύ γαλακτώδες ίζημα.

Το αποτέλεσμα είναι διπλό. Τα θρεπτικά δεσμεύονται και δεν φτάνουν στο φυτό, ενώ ταυτόχρονα το ίζημα καθιζάνει και βουλώνει φίλτρα, εγχυτήρες και σταλάκτες.

Γιατί στη γραμμή άρδευσης δεν συμβαίνει το ίδιο

Εδώ βρίσκεται η εξήγηση που κάνει τον κανόνα κατανοητό. Η καθίζηση εξαρτάται από τη συγκέντρωση. Μέσα στη δεξαμενή τα λιπάσματα βρίσκονται σε πυκνό διάλυμα, συχνά αραιωμένα 1 προς 100, οπότε τα ιόντα συναντιούνται σε πυκνότητες που ξεπερνούν το όριο διαλυτότητας και σχηματίζουν ίζημα.

Μετά την έγχυση στη γραμμή, το διάλυμα αραιώνεται δραστικά. Οι συγκεντρώσεις πέφτουν αρκετά ώστε το ασβέστιο, τα θειικά και τα φωσφορικά να συνυπάρχουν χωρίς να αντιδρούν. Γι' αυτό ακριβώς λειτουργεί το σύστημα των δύο δεξαμενών. Δεν κρατά τα θρεπτικά χωριστά επειδή είναι ασύμβατα στο φυτό, αλλά επειδή είναι ασύμβατα στην πυκνή μορφή.

Τι μπαίνει σε κάθε δεξαμενή

Το μαγνήσιο ακολουθεί τον ίδιο κανόνα με το ασβέστιο και διαλύεται χωριστά από τα φωσφορικά και τα θειικά. Τα χηλικά ιχνοστοιχεία μπαίνουν και στις δύο δεξαμενές, όμως όταν χρησιμοποιούνται σημαντικές ποσότητες οξέων προτιμάται η δεξαμενή Α.

Τι κρίνει την ποιότητα του διαλύματος

Τρεις παράμετροι καθορίζουν αν το πυκνό διάλυμα θα μείνει σταθερό.

Η θερμοκρασία του νερού επηρεάζει άμεσα τη διαλυτότητα. Σε κρύο νερό διαλύεται λιγότερο λίπασμα, οπότε μένει αδιάλυτο υλικό που ουσιαστικά δεν φτάνει ποτέ στα φυτά. Σε χαμηλές θερμοκρασίες δουλεύουμε με μικρότερες συγκεντρώσεις και αφήνουμε περισσότερο χρόνο και ανάδευση.

Το pH της δεξαμενής καθορίζει τη σταθερότητα των θρεπτικών. Σε σύστημα μίας δεξαμενής, το pH πρέπει να κρατηθεί στο 3 με 4 ώστε να μη σχηματιστούν ιζήματα, ενώ όταν θειικό μαγνήσιο βρίσκεται στην ίδια δεξαμενή με φωσφορικά, το pH δεν πρέπει να ξεπερνά το 5.

Η συνολική συγκέντρωση ορίζει πόσο κοντά στο όριο διαλυτότητας κινείται το διάλυμα. Όσο πιο πυκνό, τόσο μικρότερο το περιθώριο λάθους.

Κοκκώδες ή υδατοδιαλυτό

Το νιτρικό ασβέστιο κυκλοφορεί σε δύο μορφές που δεν είναι εναλλάξιμες στη χρήση. Το κοκκώδες προορίζεται για εφαρμογή στο έδαφος, με διασπορά και ενσωμάτωση ή πότισμα. Το υδατοδιαλυτό ή κρυσταλλικό προορίζεται για υδρολίπανση, υδροπονία και διαφυλλική εφαρμογή.

Χημικά πρόκειται για την ίδια ένωση, όμως τα προϊόντα εδάφους φέρουν συχνά επικαλύψεις κατά της συσσωμάτωσης, οι οποίες δεν διαλύονται πλήρως και αφήνουν κατάλοιπα που βουλώνουν φίλτρα και σταλάκτες. Για κάθε εφαρμογή μέσω συστήματος άρδευσης επιλέγεται προϊόν που δηλώνει ρητά πλήρη υδατοδιαλυτότητα.

Η δοκιμή που γλιτώνει τη ζημιά

Πριν από κάθε νέο συνδυασμό λιπασμάτων, μια δοκιμή σε βαζάκι κοστίζει λίγα λεπτά και γλιτώνει έναν καθαρισμό δικτύου. Ετοιμάζετε σε ένα διαφανές δοχείο τα λιπάσματα στις ίδιες αναλογίες με τη δεξαμενή, ανακατεύετε καλά και αφήνετε το διάλυμα σε ηρεμία για μερικές ώρες. Αν εμφανιστεί θολερότητα, νιφάδες ή ίζημα στον πάτο, ο συνδυασμός δεν χρησιμοποιείται.

Πρακτικές που κρατούν το δίκτυο καθαρό

Διαλύετε ένα λίπασμα κάθε φορά, με πλήρη διάλυση πριν προσθέσετε το επόμενο, και ανακατεύετε συνεχώς κατά την προσθήκη. Χρησιμοποιείτε χλιαρό νερό όπου γίνεται, γιατί επιταχύνει τη διάλυση. Ελέγχετε την ανάλυση του νερού άρδευσης, καθώς νερό πλούσιο σε ασβέστιο ή θειικά μεταβάλλει την εικόνα. Τέλος, καθαρίζετε τις δεξαμενές τακτικά, γιατί υπολείμματα από προηγούμενο διάλυμα λειτουργούν ως πυρήνες κρυστάλλωσης για νέα ιζήματα. Σχετικός εξοπλισμός υπάρχει στα αρδευτικά.

Πώς λειτουργεί το νιτρικό ασβέστιο στο έδαφος και γιατί δεν οξινίζει, το αναλύουμε στο νιτρικό ασβέστιο 15,5-0-0.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί δεν αναμειγνύεται το νιτρικό ασβέστιο με θειικά και φωσφορικά; Επειδή σε πυκνό διάλυμα σχηματίζει θειικό ασβέστιο, δηλαδή γύψο, και φωσφορικό ασβέστιο. Και τα δύο είναι αδιάλυτα, δεσμεύουν τα θρεπτικά και βουλώνουν το δίκτυο.

Στη γραμμή άρδευσης δεν συναντιούνται ούτως ή άλλως; Ναι, αλλά εκεί το διάλυμα έχει αραιωθεί δραστικά και οι συγκεντρώσεις είναι πολύ χαμηλότερες από το όριο διαλυτότητας, οπότε δεν σχηματίζεται ίζημα.

Τι βάζω στη δεξαμενή Α και τι στη Β; Στην Α το νιτρικό ασβέστιο και τα λιπάσματα ασβεστίου μαζί με χηλικό σίδηρο. Στη Β τα θειικά και τα φωσφορικά. Το νιτρικό κάλιο, το νιτρικό μαγνήσιο και η νιτρική αμμωνία μπαίνουν και στις δύο.

Μπορώ να χρησιμοποιήσω κοκκώδες νιτρικό ασβέστιο στην υδρολίπανση; Δεν συνιστάται. Τα κοκκώδη προϊόντα εδάφους φέρουν συχνά επικαλύψεις κατά της συσσωμάτωσης που δεν διαλύονται πλήρως και αφήνουν κατάλοιπα στο δίκτυο. Για άρδευση επιλέγεται προϊόν πλήρως υδατοδιαλυτό.

Πώς ελέγχω αν ένας συνδυασμός είναι ασφαλής; Με δοκιμή σε διαφανές δοχείο, στις ίδιες αναλογίες με τη δεξαμενή. Αν μετά από μερικές ώρες εμφανιστεί θολερότητα ή ίζημα, ο συνδυασμός δεν χρησιμοποιείται.

Σημαντικές σημειώσεις

Η σύνθεση του θρεπτικού διαλύματος εξαρτάται από την καλλιέργεια, το στάδιό της, το υπόστρωμα και κυρίως από την ανάλυση του νερού άρδευσης, η οποία αποτελεί το σημείο εκκίνησης κάθε προγράμματος. Οι οδηγίες αυτού του άρθρου περιγράφουν τη λογική της διαχείρισης των δεξαμενών και δεν αποτελούν συνταγή θρεπτικού διαλύματος. Ελέγχετε πάντα με τον προμηθευτή ή τον παρασκευαστή τη συμβατότητα των συγκεκριμένων σκευασμάτων πριν από κάθε νέο συνδυασμό, και σχεδιάζετε το πρόγραμμα θρέψης σε συνεργασία με γεωπόνο.

Πηγές

• Purdue University Vegetable Crops Hotline. Fertilizer and Nutrient Solution Mixing Tips.
• e-Gro. Fertilizer Calculation Basics for Hydroponics.
• University of Florida IFAS Extension. Florida Greenhouse Vegetable Production Handbook, Production Systems.
• Eurofins Agro. Nutrient Solutions for Greenhouse Crops.