Πόσο κάλιο χρειάζεται η καλλιέργεια και πώς το υπολογίζουμε

Η δόση καλίου δεν προκύπτει από κανόνα αλλά από αφαίρεση. Υπολογίζεται τι απομακρύνει η καλλιέργεια με τη συγκομιδή, ελέγχεται τι δίνει ήδη το έδαφος, και η διαφορά καλύπτεται με λίπασμα. Το μέρος που μπερδεύει τους περισσότερους δεν είναι η λογική αλλά οι μονάδες, γιατί το κάλιο μετριέται με δύο διαφορετικούς τρόπους που δεν είναι ισοδύναμοι.

Γιατί K₂O και όχι κάλιο

Το κάλιο είναι το τρίτο νούμερο στον τριψήφιο τύπο του λιπάσματος, και δηλώνεται ως K₂O, δηλαδή οξείδιο του καλίου, όχι ως στοιχειακό κάλιο. Πρόκειται για σύμβαση που κρατά από την παλιά αναλυτική χημεία και δεν αντιστοιχεί σε ένωση που υπάρχει πραγματικά στο λίπασμα.

Η μετατροπή είναι απλή και αξίζει να τη θυμάστε:

• K₂O × 0,83 = κάλιο
• Κάλιο × 1,2 = K₂O

Ένα λίπασμα με 60% K₂O περιέχει δηλαδή περίπου 50% στοιχειακό κάλιο. Η διαφορά έχει σημασία όταν συγκρίνετε αναλύσεις εδάφους ή φυλλοδιαγνωστικές, που εκφράζονται σε κάλιο, με ετικέτες λιπασμάτων, που εκφράζονται σε K₂O.

Πώς μετατρέπουμε τις μονάδες σε κιλά

Μονάδα καλίου είναι ένα κιλό K₂O ανά στρέμμα. Ο υπολογισμός δουλεύει όπως και στα αζωτούχα:

Κιλά λιπάσματος ανά στρέμμα = μονάδες K₂O × 100 ÷ περιεκτικότητα του λιπάσματος σε K₂O

Το νιτρικό κάλιο φέρνει επιπλέον και άζωτο, οπότε στον υπολογισμό της αζωτούχου λίπανσης αφαιρούνται οι μονάδες που δίνει, καθώς τα 20 κιλά φέρνουν περίπου 2,6 μονάδες αζώτου. Ανάμεσα στο χλωριούχο και το θειικό, πάντως, τα κιλά διαφέρουν πολύ λιγότερο από ό,τι η ανοχή της κάθε καλλιέργειας στο χλώριο.

Η σωστή βάση είναι η απομάκρυνση

Το κάλιο δεν χάνεται στην ατμόσφαιρα όπως το άζωτο και δεν δεσμεύεται όπως ο φώσφορος. Η κύρια έξοδός του από το χωράφι είναι το ίδιο το προϊόν που φεύγει με τη συγκομιδή, μαζί με ό,τι απομακρύνεται στο κλάδεμα.

Οι απαιτήσεις διαφέρουν δραματικά ανά καλλιέργεια, με το εύρος να κινείται από 40 έως 300 κιλά καλίου ανά εκτάριο τον χρόνο. Ενδεικτικά, το σιτάρι και το καλαμπόκι απομακρύνουν περίπου 3 κιλά καλίου ανά τόνο προϊόντος, ενώ η σόγια φτάνει τα 16 κιλά ανά τόνο.

Το κάλιο στην ελιά

Στην ελιά, το μεγαλύτερο μέρος του καλίου που προσλαμβάνει το δέντρο καταλήγει στον καρπό. Ελαιόκαρπος από ξηρικούς ελαιώνες της Ισπανίας και της Πορτογαλίας μετρήθηκε να περιέχει περίπου 3 με 4,5 κιλά K₂O ανά τόνο, ενώ σε ποτιστικούς ελαιώνες οι τιμές είναι υψηλότερες.

Οι συστάσεις κινούνται σε ευρύ φάσμα ακριβώς επειδή εξαρτώνται από τον στόχο απόδοσης και τη γονιμότητα του εδάφους, από μηδέν έως και 24 κιλά K₂O ανά στρέμμα, ενώ άλλες προσεγγίσεις δίνουν σύσταση ανά δέντρο, γύρω στο ένα με δύο κιλά K₂O. Καλιούχα λιπάσματα αποδίδουν κυρίως σε δέντρα που έχουν πράγματι έλλειψη, οπότε η φυλλοδιαγνωστική είναι το εργαλείο απόφασης.

Τα συμπτώματα της έλλειψης στην ελιά είναι διακριτά. Οι βλαστοί μένουν κοντοί με μικρότερα μεσογονάτια, τα φύλλα αρχικά χλωμά πράσινα με τα βασικά πιο χλωρωτικά από τα κορυφαία, συχνά με καψαλισμένες άκρες ή πλευρές που φαίνονται καλύτερα στις αρχές της άνοιξης, ενώ ακολουθεί ξήρανση κλαδίσκων και μικρότεροι καρποί. Ένα δέντρο μπορεί όμως να βρίσκεται σε έλλειψη πριν εμφανίσει ορατά συμπτώματα.

Ιδιαίτερη σημασία για τα ελληνικά δεδομένα έχει μια διαπίστωση που περνά απαρατήρητη. Ακόμη και ήπια έλλειψη καλίου μειώνει την αποδοτικότητα χρήσης του νερού και οδηγεί σε αφυδάτωση του δέντρου, με το φαινόμενο να είναι εντονότερο στους ξηρικούς ελαιώνες.

Το κάλιο στο ακτινίδιο

Το ακτινίδιο βρίσκεται στον αντίποδα της ελιάς ως προς τις ανάγκες. Το κάλιο είναι το πιο άφθονο ανόργανο στοιχείο στον καρπό, και η απαίτηση είναι από τις υψηλότερες που συναντώνται σε δενδρώδεις καλλιέργειες.

Για αποδόσεις 15 έως 30 τόνων ανά εκτάριο, οι συστάσεις κινούνται γύρω στα 25 με 40 κιλά K₂O ανά στρέμμα ετησίως. Η παρακολούθηση γίνεται με φυλλοδιαγνωστική 90 με 100 ημέρες μετά την έκπτυξη των οφθαλμών, όπου τιμή καλίου κάτω από 1,2% δείχνει πρώιμη έλλειψη.

Χρειάζεται όμως προσοχή. Η περίσσεια αζώτου ή καλίου μειώνει την κινητικότητα του ασβεστίου, οπότε σε μια καλλιέργεια όπου η σφριγηλότητα και η συντηρησιμότητα εξαρτώνται από το ασβέστιο, η υπερβολική καλιούχος λίπανση δουλεύει εναντίον του στόχου.

Γιατί το κάλιο του εδάφους δεν φτάνει πάντα στο φυτό

Εδώ βρίσκεται μια από τις πιο χρήσιμες εξηγήσεις για ελληνικές συνθήκες. Το κάλιο υπάρχει στο έδαφος σε τέσσερις καταστάσεις, στη δομή των ορυκτών, δεσμευμένο ανάμεσα στα στρώματα των αργιλικών ορυκτών, προσροφημένο στα κολλοειδή, και διαλυμένο στο εδαφικό διάλυμα. Μόνο οι δύο τελευταίες μορφές είναι άμεσα διαθέσιμες.

Η πρακτική συνέπεια είναι ότι πολλές φορές η έλλειψη καλίου δεν οφείλεται σε απουσία του από το έδαφος αλλά στη χαμηλή εδαφική υγρασία. Σε ξηρό έδαφος το κάλιο παραμένει δεσμευμένο από τα αργιλικά ορυκτά και το δέντρο αδυνατεί να το προσλάβει, ακόμη κι όταν η ανάλυση δείχνει επάρκεια. Το πρόβλημα μετριάζεται περισσότερο με πρακτικές που διατηρούν υγρασία και ενισχύουν το ριζικό σύστημα, παρά με μεγαλύτερες δόσεις λιπάσματος.

Για τον ίδιο λόγο, το όριο επάρκειας στην ανάλυση εδάφους αλλάζει με την υφή. Σε εδάφη με άργιλο κάτω από 15%, τιμή γύρω στα 80 ppm διαθέσιμου καλίου θεωρείται οριακή, ενώ σε αργιλώδη εδάφη πάνω από 15% το αντίστοιχο όριο ανεβαίνει στα 110 ppm.

Τι αλλάζει τη δόση

Πέντε παράγοντες μετακινούν τον υπολογισμό. Η ανάλυση εδάφους και η φυλλοδιαγνωστική δείχνουν την αφετηρία, με τη δεύτερη να είναι πιο αξιόπιστη στα δενδρώδη. Ο στόχος απόδοσης καθορίζει την απομάκρυνση, και μετά από χρονιά υψηλής παραγωγής η δόση αυξάνεται για να αναπληρωθεί ό,τι έφυγε. Η υφή του εδάφους ορίζει πόσο κάλιο δεσμεύεται και δεν αποδίδει. Η άρδευση επηρεάζει τόσο τη διαθεσιμότητα όσο και την ίδια την απομάκρυνση, καθώς οι ποτιστικές καλλιέργειες συσσωρεύουν περισσότερο κάλιο. Τέλος, οι οργανικές προσθήκες φέρνουν δικό τους κάλιο, ιδίως η κοπριά, που αφαιρείται από τη δόση.

Συχνές ερωτήσεις

Τι διαφορά έχει το K₂O από το κάλιο; Το K₂O είναι σύμβαση δήλωσης στις ετικέτες. Πολλαπλασιάζοντας το K₂O επί 0,83 βρίσκετε το στοιχειακό κάλιο, και πολλαπλασιάζοντας το κάλιο επί 1,2 βρίσκετε το K₂O.

Πόσα κιλά θειικού καλίου είναι δέκα μονάδες; Με περιεκτικότητα 50% K₂O, δέκα μονάδες αντιστοιχούν σε 20 κιλά ανά στρέμμα. Με χλωριούχο 60% χρειάζονται 16,7 κιλά και με νιτρικό 46% περίπου 21,7 κιλά.

Πότε βάζουμε κάλιο στις ελιές; Η απόφαση βασίζεται σε φυλλοδιαγνωστική, γιατί το κάλιο αποδίδει κυρίως σε δέντρα με πραγματική έλλειψη. Οι συστάσεις κινούνται σε ευρύ φάσμα ανάλογα με τον στόχο απόδοσης και μετά από χρονιά υψηλής παραγωγής η δόση αυξάνεται.

Γιατί η ανάλυση δείχνει επάρκεια αλλά το δέντρο δείχνει έλλειψη; Συχνά επειδή το έδαφος είναι ξηρό. Σε χαμηλή υγρασία το κάλιο παραμένει δεσμευμένο από τα αργιλικά ορυκτά και δεν προσλαμβάνεται, ακόμη κι όταν υπάρχει.

Πόσο κάλιο θέλει το ακτινίδιο; Για αποδόσεις 15 έως 30 τόνων ανά εκτάριο, περίπου 25 με 40 κιλά K₂O ανά στρέμμα ετησίως. Φυλλοδιαγνωστική τιμή κάτω από 1,2% δείχνει πρώιμη έλλειψη.

Βλάπτει το πολύ κάλιο; Έμμεσα. Η περίσσεια καλίου ανταγωνίζεται το ασβέστιο και το μαγνήσιο στην πρόσληψη και μειώνει την κινητικότητα του ασβεστίου, κάτι που επηρεάζει τη σφριγηλότητα και τη συντηρησιμότητα του καρπού.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι τιμές που αναφέρονται προέρχονται από συστάσεις και μελέτες διαφορετικών χωρών και συστημάτων καλλιέργειας, οπότε λειτουργούν ως τάξη μεγέθους και όχι ως συνταγή. Η δόση για τον δικό σας αγρό προκύπτει από ανάλυση εδάφους και, στα δενδρώδη, από φυλλοδιαγνωστική, σε συνδυασμό με το ιστορικό παραγωγής και την υφή του εδάφους. Η υπερβολική καλιούχος λίπανση δεν αυξάνει την ποιότητα και δημιουργεί ανταγωνισμούς με το ασβέστιο και το μαγνήσιο. Ο σχεδιασμός του προγράμματος θρέψης γίνεται σε συνεργασία με γεωπόνο, και ακολουθούνται πάντα οι οδηγίες της συσκευασίας.

Πηγές

• Government of Saskatchewan. Potassium Fertilization in Crop Production.
• University of California Davis. Fertilization Guidelines, Olives.
• Rodrigues, M. A. et al. Fertilizer recommendations for olive based upon nutrients removed in crop and pruning. Scientia Horticulturae.
• University of Minnesota Extension. Potassium for crop production.
• Haifa Group. Crop Guide, Olive Trees Nutrition.