Πώς περιορίζουμε την καρκίνωση της ελιάς στην ελαιοσυλλογή

Η ελαιοσυλλογή είναι η στιγμή της χρονιάς που ανοίγει τις περισσότερες πληγές στο δέντρο, με φύλλα που αποσπώνται, κλαδίσκους που σπάνε και φλοιό που τραυματίζεται. Για την καρκίνωση, αυτή η στιγμή μετράει περισσότερο από κάθε άλλη, γιατί το βακτήριο Pseudomonas savastanoi δεν μπορεί να διαπεράσει μόνο του τον υγιή ιστό και μπαίνει στο δέντρο μόνο από φρέσκες πληγές. Αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος και ο χρόνος της συγκομιδής, και ο ψεκασμός που ακολουθεί, καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό πόσοι νέοι όγκοι θα εμφανιστούν τα επόμενα χρόνια.

Πώς αναγνωρίζετε την καρκίνωση

Η καρκίνωση, γνωστή και ως φυματίωση, σχηματίζει όγκους σε κλαδίσκους, κλάδους και κορμό. Οι όγκοι είναι αρχικά μικροί, μαλακοί και πρασινωποί, και σταδιακά μεγαλώνουν, σκληραίνουν, σκουραίνουν και ρηγματώνονται. Η ζημιά προέρχεται από τη λειτουργία τους, καθώς οι βλαστοί που ζώνονται από όγκους ξεραίνονται, μειώνοντας την καρποφόρα επιφάνεια του δέντρου. Οι όγκοι αυτοί είναι και η πηγή του προβλήματος, γιατί μόλις βραχούν απελευθερώνουν μεγάλο αριθμό βακτηρίων μέσα σε λίγα λεπτά, που το νερό της βροχής μεταφέρει στις φρέσκες πληγές.

Σκληροί, ρηγματωμένοι όγκοι καρκίνωσης σε κλαδιά ελιάς, στα σημεία όπου εκφύονται πλευρικοί κλαδίσκοι.

Γιατί η συγκομιδή ανοίγει δρόμο στο βακτήριο

Κάθε φρέσκια πληγή είναι ευάλωτη, όμως το βακτήριο μπαίνει συχνότερα από τις ουλές που αφήνουν τα φύλλα όταν αποσπώνται. Η ουλή είναι πιο ευάλωτη τις δύο πρώτες ημέρες μετά την πτώση του φύλλου και παραμένει ευάλωτη για ακόμη επτά. Η συγκομιδή αποσπά μεγάλο αριθμό φύλλων σε λίγες ώρες, και οι πληγές που αφήνει η μηχανική συγκομιδή και το κλάδεμα μοιάζουν με εκείνες που ευνοούν τη μόλυνση στον αγρό. Αν στη διάρκεια αυτών των ημερών βρέξει, το βακτήριο από τους υπάρχοντες όγκους φτάνει σε χιλιάδες ανοιχτές πληγές ταυτόχρονα.

Πριν ξεκινήσει η συγκομιδή

Τρεις αποφάσεις παίρνονται πριν πέσει η πρώτη ελιά. Η πρώτη αφορά τον καιρό. Η συγκομιδή, όπως και το κλάδεμα, γίνεται με ξηρό καιρό και αποφεύγεται όταν βρέχει ή αναμένεται βροχή, γιατί το νερό διασπείρει το βακτήριο στις φρέσκες πληγές. Η δεύτερη αφορά τη σειρά. Η συγκομιδή και το κλάδεμα ξεκινούν πάντα από τα υγιή δέντρα, και τα δέντρα με όγκους αφήνονται για το τέλος, ώστε τα εργαλεία και τα δίχτυα να μη μεταφέρουν το μόλυσμα. Καλή πρακτική είναι να σημαδευτούν από πριν τα προσβεβλημένα δέντρα. Η τρίτη αφορά τον αριθμό των πληγών, που κρατιέται όσο γίνεται μικρότερος, με ήπιο ράβδισμα ή κατάλληλα ρυθμισμένα μηχανήματα.

Τα εργαλεία και τα ραβδιστικά απολυμαίνονται συχνά, ιδανικά ανάμεσα στα δέντρα με όγκους, με οινόπνευμα ή διάλυμα χλωρίου. Το χλώριο είναι αποτελεσματικό αλλά ιδιαίτερα διαβρωτικό για τον εξοπλισμό, οπότε ακολουθεί ξέπλυμα και στέγνωμα. Η ίδια φροντίδα ισχύει για τα κλαδευτικά εργαλεία.

Ο ψεκασμός μέσα σε 24 ώρες

Ο χαλκός δεν θεραπεύει τους όγκους που υπάρχουν. Προστατεύει όμως τις ανοιχτές πληγές, και εκεί ο χρόνος είναι καθοριστικός. Οι εφαρμογές χαλκού μέσα σε 24 ώρες από τον τραυματισμό μείωσαν σημαντικά την ασθένεια, ενώ πληγές που ψεκάστηκαν με χαλκό και μολύνθηκαν επτά ημέρες αργότερα έδειξαν μείωση της προσβολής πάνω από 50%, στοιχείο καλής διάρκειας προστασίας. Οι πληγές που δεν ψεκάστηκαν και μολύνθηκαν μετά από δέκα ή περισσότερες ημέρες έδωσαν λιγότερο από 20% ασθένεια, γιατί στο μεταξύ είχαν αρχίσει να επουλώνονται.

Ο ψεκασμός διαβρέχει ολόκληρο το δέντρο, ώστε ο χαλκός να καλύψει κάθε ουλή και κάθε σπασμένο κλαδίσκο, με σκευάσματα από τα μυκητοκτόνα που περιέχουν χαλκό. Ο ίδιος ψεκασμός προστατεύει ταυτόχρονα από το κυκλοκόνιο, οπότε η εφαρμογή μετά τη συγκομιδή καλύπτει δύο στόχους μαζί. Ο κατάλογος με τα εγκεκριμένα σκευάσματα για την ελιά δείχνει ποια επιτρέπονται.

Γιατί ένας ψεκασμός μετά τη συγκομιδή δεν αρκεί

Πολλοί παραγωγοί κάνουν έναν ψεκασμό με χαλκό μετά την ελαιοσυλλογή και θεωρούν ότι έχουν καλύψει την καρκίνωση. Η συνηθισμένη αυτή πρακτική, όμως, δίνει ελάχιστη προστασία, και χρειάζονται επιπλέον ψεκασμοί την άνοιξη για ουσιαστικό έλεγχο της ασθένειας. Ο λόγος είναι ότι οι πληγές δεν ανοίγουν μόνο στη συγκομιδή. Την άνοιξη πέφτουν τα γηραιότερα φύλλα και οι ουλές τους είναι εξίσου ευάλωτες, ενώ σε δοκιμές περισσότερη ασθένεια αναπτύχθηκε τον Απρίλιο απ' ό,τι τον Δεκέμβριο.

Το ελάχιστο σε ελαιώνα με ιστορικό είναι δύο εφαρμογές τον χρόνο. Οι δύο ετήσιες εφαρμογές χαλκού μείωσαν σημαντικά τόσο τον πληθυσμό του βακτηρίου όσο και τον αριθμό των όγκων στο δέντρο. Πέρα από τη συγκομιδή και την άνοιξη, ψεκασμός χρειάζεται και έκτακτα, μετά από παγετό ή χαλάζι, όταν η προστασία μετά από χαλαζόπτωση γίνεται μέσα στις πρώτες ώρες.

Γιατί η ποικιλία δεν σας προστατεύει

Η ευαισθησία των ποικιλιών στην καρκίνωση δεν είναι ξεκάθαρη. Για την Κορωνέικη τα δεδομένα αντιφάσκουν. Σε δοκιμές θερμοκηπίου κατατάχθηκε ανάμεσα στις πιο ανεκτικές ποικιλίες, ενώ άλλες κατατάξεις τη θεωρούν ευαίσθητη. Η εξήγηση είναι ότι η ευαισθησία διαφέρει σημαντικά ανάμεσα στις ποικιλίες και στα περιβάλλοντα και εξαρτάται και από το στέλεχος του βακτηρίου. Στην πράξη, καμία ποικιλία δεν είναι απρόσβλητη, οπότε η προστασία των πληγών ισχύει για όλες. Οι πυκνές φυτεύσεις με συχνό και αυστηρό κλάδεμα εμφανίζουν τις σοβαρότερες ζημιές, γιατί η μικρή απόσταση ανάμεσα στα δέντρα διευκολύνει τη διασπορά.

Τι κάνετε με τα κλαδιά που έχουν όγκους

Οι όγκοι μειώνουν την παραγωγή και τροφοδοτούν τις νέες μολύνσεις, οπότε τα κλαδιά με πολλούς όγκους αφαιρούνται για να μειωθεί το μόλυσμα. Η κοπή γίνεται χαμηλότερα από την προσβολή, σε υγιές ξύλο, με ξηρό καιρό, και τα κομμένα κλαδιά απομακρύνονται από τον ελαιώνα και καταστρέφονται. Καλύτερη εποχή για αυτή την εργασία είναι η ξηρή περίοδος του καλοκαιριού, όταν η πιθανότητα νέας μόλυνσης είναι μικρή, και όχι η υγρή περίοδος της συγκομιδής.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε ψεκάζουμε με χαλκό μετά τη συγκομιδή

Όσο πιο γρήγορα γίνεται, ιδανικά μέσα σε 24 ώρες. Οι εφαρμογές σε αυτό το διάστημα μείωσαν σημαντικά την ασθένεια, ενώ ο χαλκός διατηρεί προστατευτική δράση για αρκετές ημέρες.

Αρκεί ένας ψεκασμός μετά την ελαιοσυλλογή

Όχι. Η πρακτική του ενός ψεκασμού μετά τη συγκομιδή δίνει ελάχιστη προστασία, και χρειάζονται επιπλέον ψεκασμοί την άνοιξη, όταν οι ουλές των φύλλων είναι εξίσου ευάλωτες.

Γιατί δεν μαζεύουμε ελιές με βροχή

Επειδή το νερό μεταφέρει το βακτήριο από τους υπάρχοντες όγκους στις φρέσκες πληγές της συγκομιδής, ενώ οι ουλές των φύλλων είναι πιο ευάλωτες τις δύο πρώτες ημέρες.

Είναι ευαίσθητη η Κορωνέικη στην καρκίνωση

Τα δεδομένα αντιφάσκουν. Σε δοκιμές θερμοκηπίου κατατάχθηκε στις πιο ανεκτικές, ενώ άλλες κατατάξεις τη θεωρούν ευαίσθητη. Καμία ποικιλία δεν είναι απρόσβλητη, οπότε οι πληγές προστατεύονται σε κάθε περίπτωση.

Με τι απολυμαίνονται τα εργαλεία της συγκομιδής

Με οινόπνευμα ή διάλυμα χλωρίου, ιδανικά ανάμεσα στα προσβεβλημένα δέντρα. Το χλώριο είναι ιδιαίτερα διαβρωτικό για τον εξοπλισμό, οπότε ακολουθεί ξέπλυμα και στέγνωμα.

Ποια δέντρα μαζεύουμε πρώτα

Τα υγιή. Η συγκομιδή και το κλάδεμα ξεκινούν από τα καθαρά δέντρα και τα δέντρα με όγκους αφήνονται για το τέλος, ώστε να μη μεταφερθεί το μόλυσμα με τα εργαλεία.

Η ένταση της καρκίνωσης διαφέρει ανά περιοχή, ποικιλία, πυκνότητα φύτευσης και καιρό της συγκομιδής, οπότε τα παραπάνω λειτουργούν ως πλαίσιο και όχι ως έτοιμο πρόγραμμα για συγκεκριμένο κτήμα. Σε ελαιώνες με πολλούς όγκους, το πρόγραμμα ψεκασμών και το κλάδεμα καλό είναι να οργανώνονται μαζί με γεωπόνο.

Προηγούνται τα καλλιεργητικά μέτρα, δηλαδή η συγκομιδή με ξηρό καιρό, η σωστή σειρά εργασίας και η απολύμανση των εργαλείων. Όταν χρειαστεί ψεκασμός, χρησιμοποιούνται μόνο σκευάσματα εγκεκριμένα για την ελιά, σύμφωνα με τις οδηγίες και τα όρια εφαρμογών της ετικέτας.

Πηγές

• Plant Disease, Effects of timing of copper sprays, defoliation, rainfall, and inoculum concentration on incidence of olive knot disease.
• Nguyen K. A., Epidemiology and management of olive knot in California olive production, University of California.
• Crop Protection, Comparison of chemical treatments for reducing epiphytic Pseudomonas savastanoi populations and improving control of olive knot.
• Plant Disease, Genetic diversity of Pseudomonas savastanoi in California and epidemiological factors for olive knot.
• Knot formation and spread along the shoot stem in 13 olive cultivars, 2023.