Από το 26ο τεύχος του περιοδικού «Επί Γης» της Τράπεζας Πειραιώς, με θέμα «Καινοτομία: Κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα» 

ΓΡΑΦΕΙ Ο Δημήτρης Δημόπουλος, Head ESG, Πειραιώς

Τι είναι η βιοποικιλότητα

Ας ξεκινήσουμε από τον ορισμό: η βιοποικιλότητα είναι όλοι οι διαφορετικοί οργανισμοί (φυτά, ζώα, μικροοργανισμοί) που υπάρχουν στη Γη, καθώς και η ποικιλία των οικοσυστημάτων που δημιουργούνται από τη σχέση των οργανισμών αυτών με το φυσικό τους περιβάλλον, όπως για παράδειγμα είναι τα δασικά ή τα παράκτια οικοσυστήματα. Η βιοποικιλότητα διακρίνεται σε τρία επίπεδα: ποικιλότητα εντός των ειδών (δηλαδή ο πλούτος της γενετικής πληροφορίας που υπάρχει μέσα σε ένα είδος), ποικιλότητα ανάμεσα στα είδη (δηλαδή πόσα διαφορετικά είδη υπάρχουν στον πλανήτη) και ποικιλότητα των οικοσυστημάτων (δηλαδή πόσα διαφορετικά οικοσυστήματα υπάρχουν στον πλανήτη).

Η αξία της βιοποικιλότητας για τον άνθρωπο έγκειται στις υπηρεσίες που προσφέρει για την επιβίωση και ευζωία του, τις λεγόμενες οικοσυστημικές υπηρεσίες. Ενδεικτικά παραδείγματα υπηρεσιών είναι ο καθαρός αέρας και το νερό, το εύφορο και παραγωγικό έδαφος, η επικονίαση καλλιεργειών, η παραγωγή φαρμάκων, η κοινωνική και οικονομική ευρωστία, η ψυχική και σωματική υγεία. Δυστυχώς στις περισσότερες περιπτώσεις αντιλαμβανόμαστε την αξία της βιοποικιλότητας όταν αυτή έχει χαθεί ή χρειάζεται δεκαετίες για να αναγεννηθεί, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των δασικών πυρκαγιών. Πάνω από το 50% του παγκόσμιου ΑΕΠ εξαρτάται σε μέτριο έως πολύ μεγάλο βαθμό από τις υπηρεσίες που προσφέρει η φύση.

Γεωργία και βιοποικιλότητα: μια αντιφατική σχέση

Ας δούμε λίγο βαθύτερα τη σχέση της βιοποικιλότητας με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Καθώς η γεωργία καταλαμβάνει περισσότερο από το 50% της κατοικημένης χερσαίας γης παγκοσμίως, η σχέση της με τη βιοποικιλότητα είναι κάπως αντιφατική.

Από τη μια πλευρά, ο αγροτικός τομέας είναι η βασική δραστηριότητα που ευθύνεται για την απώλεια της βιοποικιλότητας, καθώς μπορεί για παράδειγμα να την επηρεάσει αρνητικά μέσω της αποψίλωσης δασών, της χρήσης χημικών φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων, της καταστροφής φυσικών οικοτόπων και της εισαγωγής ξενικών ειδών. Επιπλέον, λόγω των εκπομπών που εκλύει η γεωργία στην ατμόσφαιρα, συμβάλλει στην κλιματική αλλαγή επηρεάζοντας αρνητικά ταυτόχρονα και τη βιοποικιλότητα.

Από την άλλη πλευρά, με σωστές πρακτικές, όπως παραδείγματος χάριν η βιολογική ή αναγεννητική γεωργία, μπορεί να προσφέρει στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Μπορεί να επηρεάσει θετικά τόσο τη βιοποικιλότητα όσο και το κλίμα μέσω της βιώσιμης διαχείρισης, που υποστηρίζει την υγεία των οικοσυστημάτων και την ποικιλότητα των καλλιεργειών.

Η βιώσιμη γεωργία ως απάντηση

Σε έναν κόσμο όπου οι περιβαλλοντικές μεταβολές και ο αυξανόμενος παγκόσμιος πληθυσμός αποτελούν σημαντικές προκλήσεις, η βιώσιμη γεωργία έχει γίνει πιο αναγκαία από ποτέ. Για να αντιμετωπίσουμε την ολοένα αυξανόμενη ανάγκη για βιωσιμότητα των τροφίμων, πρέπει να υιοθετήσουμε υπεύθυνες γεωργικές πρακτικές που προστατεύουν τον πλανήτη μας. Η βιώσιμη γεωργία μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της υγείας των οικοσυστημάτων υποστηρίζοντας τους ρυθμούς αναγέννησης του εδάφους και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, να ενισχύσει τον γενετικό πλούτο και τη διατήρηση διαφορετικών ποικιλιών καλλιεργειών και έτσι να βοηθήσει στην προσαρμοστικότητα και την ανθεκτικότητα των αγροτικών συστημάτων. Επιπλέον, οι οικολογικές πρακτικές καλλιέργειας γεωργικών εδαφών μπορούν να δεσμεύουν τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα, μετριάζοντας έτσι την κλιματική αλλαγή. Η βιώσιμη γεωργία, πέραν των περιβαλλοντικών, έχει και οικονομικά οφέλη. Για παράδειγμα, η παγκόσμια οικονομική αξία που επιτυγχάνεται από την επικονίαση εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ 235 και 577 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ετήσια βάση. Η υπηρεσία αυτή παρέχεται δωρεάν από τη φύση! Αν δεν υπήρχαν οι μέλισσες και οι άλλοι επικονιαστές, το κόστος επικονίασης θα βάρυνε όλους μας.

Η Πειραιώς και το φυσικό περιβάλλον

Η Πειραιώς, υιοθετώντας τις Αρχές Υπεύθυνης Τραπεζικής των Ηνωμένων Εθνών, εναρμονίζει τις επιχειρηματικές της αποφάσεις με τους στόχους και τις ανάγκες της κοινωνίας και ενισχύει την εμπιστοσύνη και τη διαφάνεια. Θέτει στόχους που ενισχύουν τις θετικές της επιδράσεις και περιορίζουν τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις. Χρησιμοποιώντας διεθνείς μεθοδολογίες, η Πειραιώς εκτιμά σε ετήσια βάση τις επιπτώσεις των επιχειρηματικών πελατών της, αλλά και τις εξαρτήσεις τους από το φυσικό περιβάλλον. Είναι η πρώτη ελληνική τράπεζα που δημοσιοποιεί έκθεση αναφορικά με τους κινδύνους, αλλά και τις ευκαιρίες που προκύπτουν από την υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος σύμφωνα με το διεθνές πρότυπο TNFD (Taskforce for Nature related Financial Disclosures). Έτσι, σε συνδυασμό με τις εκτιμήσεις του κλιματικού κινδύνου η Τράπεζα είναι σε θέση να αναπτύσσει στοχευμένες προσεγγίσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των πελατών της.

Agri-Food Center of Excellence

Κατέχοντας ηγετική θέση στην ελληνική αγορά χρηματοδότησης του αγροτικού τομέα, η Πειραιώς δεσμεύεται με πρωτοβουλίες να υποστηρίζει τους αγρότες και τις αγροδιατροφικές επιχειρήσεις. Για τον σκοπό αυτό δημιούργησε το Agri-Food Center of Excellence, αποτελούμενο από εξειδικευμένη ομάδα που διεξάγει τομεακές αναλύσεις, παρακολουθεί τις εξελίξεις στην αγορά και αναπτύσσει καινοτόμες λύσεις για τους γεωργούς και κτηνοτρόφους παρέχοντας συμβουλευτικές υπηρεσίες, χρηματοδοτήσεις και εγγυοδοτικά προγράμματα.

Στήριξη βιώσιμης γεωργίας και θερμοκηπίων

Καθώς η γεωργία είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής νερού, η έλλειψη του οποίου επηρεάζει και τη βιοποικιλότητα, η Πειραιώς υποστηρίζει εμπράκτως τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων και πρακτικών άρδευσης, για ένα πιο βιώσιμο αγροτικό μέλλον. Υποστηρίζει την ανάπτυξη και χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από τους αγρότες, ώστε να μειώνουν τις εκπομπές και να συνεισφέρουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Πρόσφατη πρωτοβουλία είναι η υποστήριξη της θερμοκηπιακής γεωργίας με επενδύσεις εκσυγχρονισμού και εγκατάστασης νέων θερμοκηπίων. Με τα πλέον σύγχρονα θερμοκήπια επιτυγχάνονται υψηλής προστιθέμενης αξίας καλλιέργεια φιλική προς το περιβάλλον, ανθεκτικότητα σε επιπτώσεις κλιματικής κρίσης (όπως ακραία καιρικά φαινόμενα, λειψυδρία), μεγαλύτερη παραγωγικότητα ανά μονάδα επιφάνειας, μειωμένη χρήση φυσικών πόρων με δυνατότητα χρήσης συστημάτων ευφυούς γεωργίας, μικρές απαιτήσεις σε νερό, ενώ μειώνουν την απαίτηση για όλο και αυξανόμενο γόνιμο έδαφος. Όλες αυτές οι ενέργειες οδηγούν στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και συνεισφέρουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής διασφαλίζοντας την ποιότητα και τη βιωσιμότητα της διατροφής μας.

Η Πειραιώς αποσκοπεί να αποτελεί πυλώνα σταθερότητας για την ελληνική οικονομία και το αποτύπωμά της στην κοινωνία και το περιβάλλον να είναι θετικό και διαρκές.