Το οικοσύστημα γνώσης και καινοτομίας στη γεωργία

Από το 26ο τεύχος του περιοδικού «Επί Γης» της Τράπεζας Πειραιώς, με θέμα «Καινοτομία: Κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα» 

Γράφει ο Βασίλης Καραλής, Στέλεχος Αγροτικής Τραπεζικής, Πειραιώς

Τι είναι το AKIS

Στην εποχή της πληροφορίας και των τεχνολογικών εξελίξεων, στον αγροτικό τομέα το χάσμα ανάμεσα στην έρευνα, την καινοτομία και την καθημερινότητα του αγρότη, συχνά φαντάζει να είναι μεγάλο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αναγνωρίζοντας το πρόβλημα αυτό, επιχειρεί να το επιλύσει με την πλατφόρμα Agricultural Knowledge and Innovation System (AKIS).

Η γνώση και η καινοτομία διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη των γεωργών και των αγροτικών κοινοτήτων στην αντιμετώπιση των σημερινών και μελλοντικών προκλήσεων. Για να διασφαλιστεί η σύνδεση και η ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ όλων όσοι τις χρησιμοποιούν και τις παράγουν, απαιτούνται αποτελεσματικά «συστήματα γεωργικής γνώσης και καινοτομίας» (AKIS) σε ολόκληρη την Ε.Ε. Αυτό συμβάλλει περαιτέρω στην ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων, που λειτουργούν στην πράξη, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το AKIS είναι μια πλατφόρμα συνεργασίας, που φέρνει κοντά αγρότες, ερευνητικά ιδρύματα, πανεπιστήμια, συμβούλους, επιχειρήσεις, βιομηχανίες τροφίμων, καθώς και εθνικές και περιφερειακές αρχές. Στόχος είναι η συνεργασία για να βρεθούν καινοτόμες λύσεις, που συμβαδίζουν με την καθημερινότητα του αγρότη. Παράλληλα, επιδιώκει να διευκολύνει τη διάδοση αυτής της γνώσης τόσο εντός, όσο και εκτός των συνόρων των κρατών-μελών της Ε.Ε., ώστε να επιταχυνθεί η μετάβαση σε μια γεωργία πιο βιώσιμη, ανταγωνιστική και ανθεκτική απέναντι στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και της ψηφιακής μετάβασης.

Η εξέλιξη του AKIS

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της Ευρωπαϊκής Σύμπραξης Καινοτομίας για τη Γεωργία, εισήγαγε το μοντέλο της «διαδραστικής καινοτομίας», την περίοδο 2014-2020. Δημιούργησε «Ομάδες Επιχειρησιακής Καινοτομίας» και συνέδεσε δράσεις με έργα του Horizon 2020. Αυτή η προσέγγιση αποτέλεσε τη βάση για το AKIS 2.0, που ενσωματώθηκε στη νέα ΚΑΠ ως στρατηγικός στόχος, για τον εκσυγχρονισμό του αγροτικού τομέα.

Συνοψίζοντας, η ιστορική εξέλιξη του AKIS συμπυκνώνεται σε δύο φάσεις:

• AKIS 1.0: Αποτέλεσε την κατανόηση του πώς η νέα επιστημονική γνώση που δημιουργείται, μεταφέρεται και στηρίζει τον αγροτικό τομέα.
• AKIS 2.0: Αποτελεί την ανάπτυξη της πλατφόρμας ανταλλαγής γνώσεων, προσαρμοσμένης στις ανάγκες της αγροτικής παραγωγής.

Αξιοποίηση του AKIS στην Ε.Ε.

Κοινός παρονομαστής όλων των συστημάτων του AKIS είναι η καινοτομία, η συνεργασία και η ανοιχτή διάδοση της γνώσης, στοιχεία που μειώνουν το χάσμα μεταξύ έρευνας και πράξης. Ας δούμε πώς αξιοποιείται στην πράξη το AKIS από τις χώρες της Ε.Ε.:

• Legumes Translated (https://www.legumestranslated.eu): Στόχος είναι η αύξηση της παραγωγής στις μεγάλες καλλιέργειες (κυρίως σιτηρά), με τη χρήση ψυχανθών μέσω καινοτόμων συστημάτων καλλιέργειας με εμπορικό προσανατολισμό σε συνεργασία με τοπικές ομάδες παραγωγών. Ουσιαστικά η πλατφόρμα αποσκοπεί στην ενδυνάμωση των υπεύθυνων λήψης αποφάσεων, από τους γεωργούς μέχρι τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, με γνώσεις για τη βελτίωση των αλυσίδων αξίας με βάση τα λαχανικά. Για παράδειγμα, από την ανάλυση συστημάτων καλλιεργειών σε πραγματικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, προέκυψε ότι τα κουκιά είναι μια οικονομικά βιώσιμη επιλογή όταν φυτεύονται σε εδάφη που κατακρατούν το νερό που είναι κοινά στη Βορειοδυτική Ευρώπη, ενώ τα φασόλια σόγιας είναι πιο οικονομικά βιώσιμη επιλογή στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η επέκταση αυτών των καλλιεργειών στις συγκεκριμένες περιοχές μπορεί να συνεχίσει με σχετικά χαμηλό κόστος για τους παραγωγούς.
• FloraGPT (https://www.floragpt.eu): Το έργο αναπτύσσει ένα έξυπνο σύστημα άρδευσης με τεχνητή νοημοσύνη και αισθητήρες. Στόχος είναι η πλήρως αυτοματοποιημένη ρύθμιση του ποτίσματος, επιτρέποντας την «άμεση» επικοινωνία του χρήστη με το σύστημα, δηλαδή μιλάει απευθείας στον ψηφιακό βοηθό αντί να χειρίζεται τα πολύπλοκα μενού από τις οθόνες και εν τέλει αυτοματοποιεί αποφάσεις ποτίσματος.
• LANDSUPPORT (https://www.landsupport.eu): Είναι μία πλατφόρμα υποστήριξης αποφάσεων, για τη βιώσιμη διαχείριση της γης, της γεωργίας και της δασοκομίας στην Ε.Ε., η οποία συνδυάζει υψηλής ανάλυσης δεδομένα, με εφαρμογή στη γεωργία και το φυσικό περιβάλλον σε πολλαπλά επίπεδα (τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, ευρωπαϊκό). Στόχος του συστήματος, το οποίο συντονίζεται από το ιταλικό Πανεπιστήμιο, Universita degli Studi di Napoli Federico II, είναι η ανάπτυξη ενός διαδικτυακού, δωρεάν και ανοιχτής πρόσβασης Γεωχωρικού Συστήματος Υποστήριξης Αποφάσεων (GeoSpatial Decision Support System, S-DSS), για τη διαχείριση της γης και την υποστήριξη των πολιτικών χρήσης της. Προσφέρει, μεταξύ άλλων, πρόσβαση σε χάρτες, μοντέλα χρήσης γης, έδαφος, δάση, βιωσιμότητα, ανάλυση σε περίπτωση αλλαγής χρήσης της γης και τις επιπτώσεις στο έδαφος ή ευρύτερα στο περιβάλλον.

Τι γίνεται στην Ελλάδα

Η ελληνική γεωργία βρίσκεται σε κομβικό σημείο. Αντιμετωπίζει διαχρονικές προκλήσεις, όπως η χαμηλή ανταγωνιστικότητα, το υψηλό κόστος εισροών, η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού και η πίεση για πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Σε αυτό το πλαίσιο, το AKIS λειτουργεί ως καταλύτης αλλαγής.

Η Ελλάδα έχει θεσμοθετήσει την Εθνική Επιτροπή AKIS, που έχει επιτελικό και συντονιστικό ρόλο για την ανάπτυξή του. Κύριες αρμοδιότητές της είναι ο καθορισμός των στόχων και των κατευθύνσεων ως προς τη γεωργική εκπαίδευση, έρευνα και καινοτομία. Είναι, επίσης, η συλλογή πληροφοριών από όλους τους φορείς του AKIS, ο εντοπισμός των προβλημάτων και των εμποδίων στην εκπαίδευση και την έρευνα με προτάσεις λύσεων, η καταγραφή των καλών πρακτικών και η κατάθεση προτάσεων για την ενίσχυση του AKIS στο πλαίσιο της ΚΑΠ. Στο πλαίσιο αυτό έχουν τεθεί τέσσερις στόχοι:

• Δημιουργία ψηφιακού αποθετηρίου γνώσης, προσβάσιμου από όλους τους παραγωγούς.
• Δημιουργία νέων προγραμμάτων κατάρτισης για συγκεκριμένες ανάγκες της παραγωγής.
• Υιοθέτηση δεξιοτήτων του μέλλοντος, όπως η γεωργία ακριβείας και οι ψηφιακές εφαρμογές.
• Στήριξη αγροτικής επιχειρηματικότητας και συνεργατικών σχημάτων.

Το AKIS αποτελεί στρατηγικό εργαλείο, για τον εκσυγχρονισμό της γεωργίας στην Ε.Ε. και στην Ελλάδα. Η επιτυχία του εξαρτάται από την αποτελεσματική συνεργασία των φορέων, την αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας και την ενσωμάτωση καινοτόμων πρακτικών στην παραγωγή. Η εφαρμογή του AKIS είναι κρίσιμη, για τη μετάβαση σε ένα σύγχρονο τεχνολογικά αγροτικό μοντέλο, που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της εποχής.