Πότε διαλέγουμε νιτρική και πότε θειική αμμωνία

Μετά την ουρία, τα δύο πιο διαδεδομένα απλά αζωτούχα λιπάσματα είναι η νιτρική και η θειική αμμωνία. Διαφέρουν σε τρία πράγματα, στην περιεκτικότητα, στη μορφή του αζώτου και στο πώς συμπεριφέρονται στο έδαφος. Η επιλογή ανάμεσά τους δεν είναι θέμα τιμής, γιατί σε ορισμένα εδάφη η μία από τις δύο χάνει τόσο άζωτο που το φθηνότερο βγαίνει ακριβότερο.

Τι περιέχει η καθεμία

Γιατί η νιτρική αμμωνία δρα αμέσως

Το μισό άζωτο της νιτρικής αμμωνίας βρίσκεται ήδη σε νιτρική μορφή, δηλαδή σε αυτή που απορροφά κατευθείαν η ρίζα. Δεν χρειάζεται υδρόλυση ούτε νιτροποίηση, οπότε η δράση είναι άμεση. Αυτό την κάνει την προφανή επιλογή όταν υπάρχει ορατή τροφοπενία αζώτου και χρειάζεται γρήγορη διόρθωση, ή σε επιφανειακές εφαρμογές όπου δεν υπάρχει δυνατότητα ενσωμάτωσης.

Το ίδιο χαρακτηριστικό είναι όμως και ο περιορισμός της. Το νιτρικό άζωτο δεν συγκρατείται από το έδαφος και ξεπλένεται εύκολα προς τα βαθύτερα στρώματα με έντονη βροχή ή υπερβολικό πότισμα, οπότε δεν έχει νόημα να δίνεται πολύ νωρίτερα από τη στιγμή που το φυτό θα το χρειαστεί.

Τι ορίζει ο κανονισμός για τη νιτρική αμμωνία

Η νιτρική αμμωνία υπάγεται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/1148 για τις πρόδρομες ουσίες εκρηκτικών. Με βάση αυτόν, η νιτρική αμμωνία με περιεκτικότητα 16% ή περισσότερο κατά βάρος σε άζωτο ανήκει στις περιορισμένες πρόδρομες ουσίες, και δεν διατίθεται ελεύθερα στο ευρύ κοινό.

Στην πράξη αυτό δεν εμποδίζει τον επαγγελματία παραγωγό. Ο κανονισμός διαχωρίζει τους επαγγελματίες χρήστες από το ευρύ κοινό, και η διάθεση σε επαγγελματία γίνεται με δήλωση τελικής χρήσης. Ταυτόχρονα, ύποπτες συναλλαγές, σημαντικές εξαφανίσεις και κλοπές δηλώνονται στις αρχές εντός 24 ωρών. Γι' αυτό η αγορά νιτρικής αμμωνίας συνοδεύεται από περισσότερα δικαιολογητικά από ό,τι άλλα λιπάσματα, και σε ορισμένες αγορές την υποκαθιστά η ασβεστούχος νιτρική αμμωνία με χαμηλότερη περιεκτικότητα.

Το θείο είναι το πραγματικό πλεονέκτημα της θειικής

Η θειική αμμωνία έχει μόλις 21% άζωτο, δηλαδή λιγότερο από το μισό της ουρίας, οπότε ως πηγή αζώτου και μόνο δεν είναι οικονομική. Η αξία της βρίσκεται στο θείο, περίπου 24% κατά βάρος, σε άμεσα αφομοιώσιμη θειική μορφή.

Το θείο έχει γίνει περιοριστικός παράγοντας σε αρκετές περιοχές, καθώς η μείωση των βιομηχανικών εκπομπών περιόρισε τις ατμοσφαιρικές αποθέσεις που παλαιότερα κάλυπταν μέρος των αναγκών. Καλλιέργειες με υψηλές απαιτήσεις, όπως τα σταυρανθή, η ελαιοκράμβη, τα κρεμμύδια, το σκόρδο και τα σιτηρά για αρτοποιήσιμη ποιότητα, ανταποκρίνονται αισθητά. Όταν λοιπόν χρειάζεστε ταυτόχρονα άζωτο και θείο, η θειική αμμωνία καλύπτει και τα δύο με μία εφαρμογή.

Γιατί η θειική αμμωνία χάνει άζωτο στα ασβεστούχα εδάφη

Εδώ βρίσκεται το σημείο που συχνά παρουσιάζεται λάθος. Η θειική αμμωνία περιγράφεται σχεδόν παντού ως ιδανική για αλκαλικά εδάφη, επειδή οξινίζει. Πράγματι, από τα κοινά αζωτούχα λιπάσματα παράγει την υψηλότερη οξύτητα ανά μονάδα αζώτου. Στα ασβεστούχα εδάφη όμως, όπως τα περισσότερα ελληνικά, η εικόνα αντιστρέφεται.

Το οξύ που παράγεται κατά τη νιτροποίηση εξουδετερώνεται σχεδόν αμέσως από το ανθρακικό ασβέστιο του εδάφους, και η αντίδραση αυτή παράγει υδροξύλια. Το τοπικό pH γύρω από τον κόκκο ανεβαίνει αντί να πέσει, και το υψηλό pH είναι ακριβώς η συνθήκη που μετατρέπει το αμμωνιακό ιόν σε αέρια αμμωνία. Παράλληλα, το θειικό ιόν διαλύει ανθρακικό ασβέστιο, επιτείνοντας το φαινόμενο.

Τα νούμερα είναι σοβαρά. Σε πειράματα, έως και το 50% του αζώτου που εφαρμόστηκε ως θειική αμμωνία εξαερώθηκε ως αμμωνία, ανάλογα με την περιεκτικότητα του εδάφους σε ανθρακικό ασβέστιο, ενώ σε πεδία με pH 8,1 και 23% ανθρακικό ασβέστιο οι απώλειες κυμάνθηκαν από 27% έως 66%.

Γι' αυτό το Πλαίσιο Κώδικα Ορθής Γεωργικής Πρακτικής της UNECE για τη μείωση των εκπομπών αμμωνίας συνιστά ρητά ότι σε ασβεστούχα εδάφη με pH πάνω από 7,5 δεν χρησιμοποιείται θειική αμμωνία εφόσον δεν είναι δυνατή η άμεση ενσωμάτωση, η έγχυση στο έδαφος ή η άμεση άρδευση, και αναζητούνται εναλλακτικές πηγές αζώτου και θείου.

Το συμπέρασμα για τα ελληνικά χωράφια είναι πρακτικό. Η θειική αμμωνία αξίζει για το θείο της, αλλά ενσωματώνεται ή ποτίζεται αμέσως. Αφημένη στην επιφάνεια ενός ασβεστούχου εδάφους, χάνει μεγάλο μέρος του αζώτου της. Το ίδιο ισχύει και για την ουρία, με διαφορετικό μηχανισμό, όπως εξηγούμε στο γιατί η ουρία χάνει άζωτο.

Πώς διαλέγουμε στην πράξη

Συχνές ερωτήσεις

Ποια έχει περισσότερο άζωτο; Η νιτρική αμμωνία, με περίπου 33 έως 34,5%, έναντι 21% της θειικής. Και οι δύο υπολείπονται της ουρίας, που φτάνει το 46%.

Η θειική αμμωνία είναι καλή για αλκαλικά εδάφη; Οξινίζει περισσότερο από κάθε άλλο κοινό αζωτούχο, όμως σε ασβεστούχα εδάφη το οξύ εξουδετερώνεται από το ανθρακικό ασβέστιο και το τοπικό pH ανεβαίνει, με αποτέλεσμα μεγάλες απώλειες αμμωνίας. Χρησιμοποιείται μόνο με άμεση ενσωμάτωση ή άρδευση.

Πόσο άζωτο μπορεί να χαθεί; Σε πειράματα σε ασβεστούχα εδάφη οι απώλειες έφτασαν έως και το 50% του εφαρμοζόμενου αζώτου, ανάλογα με την περιεκτικότητα σε ανθρακικό ασβέστιο.

Γιατί η νιτρική αμμωνία υπάγεται σε περιορισμούς; Επειδή η νιτρική αμμωνία με 16% ή περισσότερο άζωτο θεωρείται περιορισμένη πρόδρομη ουσία εκρηκτικών κατά τον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/1148. Η διάθεση σε επαγγελματίες γίνεται κανονικά, με δήλωση τελικής χρήσης.

Πότε χρειάζεται θείο η καλλιέργεια; Κυρίως σε σταυρανθή, ελαιοκράμβη, κρεμμύδια, σκόρδο και σε σιτηρά αρτοποιήσιμης ποιότητας. Η ανάγκη έχει αυξηθεί, καθώς οι ατμοσφαιρικές αποθέσεις θείου μειώθηκαν με τον περιορισμό των βιομηχανικών εκπομπών.

Σημαντικές σημειώσεις

Η επιλογή του αζωτούχου λιπάσματος εξαρτάται από το pH και την περιεκτικότητα του εδάφους σε ανθρακικό ασβέστιο, από τη δυνατότητα ενσωμάτωσης ή άρδευσης, από την καλλιέργεια και το στάδιό της. Μια ανάλυση εδάφους δείχνει ποια από τα παραπάνω ισχύουν στο δικό σας χωράφι και αποτρέπει επιλογές που κοστίζουν σε χαμένο άζωτο. Για τον σχεδιασμό του προγράμματος θρέψης, συμβουλευτείτε γεωπόνο. Η αγορά και η αποθήκευση της νιτρικής αμμωνίας υπόκεινται σε ειδικές απαιτήσεις, τις οποίες οφείλει να γνωρίζει ο χρήστης, και ακολουθείτε πάντα τις οδηγίες της συσκευασίας.

Πηγές

• Utah State University Extension. Mineral Nitrogen Fertilizers.
• Powlson, D. S. & Dawson, C. J. (2022). Use of ammonium sulphate as a sulphur fertilizer, implications for ammonia volatilization. Soil Use and Management.
• University of Nebraska Lincoln Extension. Nitrogen Fertilizers and Soil Acidity.
• Ευρωπαϊκή Ένωση. Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1148 για τις πρόδρομες ουσίες εκρηκτικών.