Νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και καινοτομία

Από το 26ο τεύχος του περιοδικού «Επί Γης» της Τράπεζας Πειραιώς, με θέμα «Καινοτομία: Κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα» 

Γράφει ο Κων/νος Τσιμπούκας, Καθηγητής Γεωργικής Οικονομίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ο νέος προϋπολογισμός 2028-2034

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα την πρότασή της για τον νέο προϋπολογισμό, το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2028-2034, που ανέρχεται σε 2 τρισεκατομμύρια ευρώ (ή 1,26% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της Ε.Ε., κατά μέσο όρο την ίδια επταετία).

Για την εφαρμογή του απαιτούνται τόσο ομοφωνία μεταξύ των αρχηγών κρατών ή κυβερνήσεων όσο και συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Συμβουλίου της Ε.Ε. και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Αυτές οι διαπραγματεύσεις συνήθως διαρκούν δύο χρόνια και μπορεί να αλλάξουν ριζικά τις προτάσεις της Επιτροπής. Η πρόταση, που παρουσιάσθηκε το καλοκαίρι του 2025, περιλαμβάνει σημαντικές προτεραιότητες που αφορούν τη γεωργία και ευρύτερα τον αγροδιατροφικό τομέα.

Ταμείο Εθνικών και Περιφερειακών Εταιρικών Σχεδίων (NRPF)

Ο νέος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός θα συγκεντρώσει τα κονδύλια της Ε.Ε. που εκτελούνται από τα κράτη-μέλη και τις περιφέρειες, με επίκεντρο την πολιτική συνοχής και τη γεωργική πολιτική, δηλαδή δημιουργώντας ένα ταμείο που θα περιλαμβάνει το ΕΣΠΑ και την ΚΑΠ. Η στρατηγική αυτή θα εφαρμοστεί μέσω εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης, που θα σχεδιάζονται από τα κράτη-μέλη. Τα σχέδια θα είναι απλούστερα και περισσότερο προσαρμοσμένα, ώστε να μεγιστοποιηθεί το αποτέλεσμα της χρηματοδότησης. Θα δημιουργηθεί το Ταμείο Εθνικών και Περιφερειακών Εταιρικών Σχεδίων (NRPF), που θα διαχειρισθεί την αντίστοιχη χρηματοδότηση. Η ύπαρξη του ενιαίου σχεδίου ανά κράτος-μέλος θα ενσωματώνει όλα τα σχετικά μέτρα στήριξης, είτε πρόκειται για εργαζομένους, είτε για γεωργούς ή αλιείς, είτε για πόλεις ή αγροτικές περιοχές, είτε για το επίπεδο των περιφερειών ή της χώρας.

Όμως, η ύπαρξη του προαναφερόμενου κοινού Ταμείου Εθνικών και Περιφερειακών Εταιρικών Σχεδίων (NRPF), ενδεχομένως να δημιουργήσει στο μέλλον, συνθήκες σταδιακού περιορισμού της χρηματοδότησης της γεωργίας υπέρ της περιφερειακής ανάπτυξης.

Εγγυημένη στήριξη αγροτικού εισοδήματος

Βέβαια στη νέα ΚΑΠ 2028-2034, από τα 865 δισ. ευρώ συνολικού προϋπολογισμού, τουλάχιστον τα 293,7 δισ. ευρώ είναι οριοθετημένα (εγγυημένα) να αξιοποιηθούν για τη στήριξη του αγροτικού εισοδήματος και ακόμη 6,3 δισ. ευρώ για τη στήριξη σε περίπτωση διαταραχών της αγοράς. Το ποσό για τις παρεμβάσεις εισοδηματικής στήριξης περιλαμβάνει:

• Φθίνουσα εισοδηματική στήριξη με βάση την έκταση.
• Συνδεδεμένη εισοδηματική στήριξη.
• Ειδική ενίσχυση για το βαμβάκι.
• Ενίσχυση για φυσικούς και άλλους ειδικούς ανά περιοχή περιορισμούς.
• Στήριξη για μειονεκτήματα που προκύπτουν από ορισμένες υποχρεωτικές απαιτήσεις.
• Γεωργοπεριβαλλοντικές και κλιματικές δράσεις.
• Ενίσχυση για μικροκαλλιεργητές.
• Στήριξη για εργαλεία διαχείρισης κινδύνου.
• Στήριξη επενδύσεων για γεωργούς και δασοκαλλιεργητές.
• Στήριξη για την εγκατάσταση γεωργών νεαρής ηλικίας και νέων γεωργών, την εκκίνηση αγροτικών επιχειρήσεων και την ανάπτυξη μικρών γεωργικών εκμεταλλεύσεων.
• Στήριξη για υπηρεσίες αντικατάστασης στην εκμετάλλευση.
• Παρέμβαση σε συγκεκριμένους τομείς.

Για την Ελλάδα το ποσό αυτό υπολογίζεται (κατ' ελάχιστον) σε 14,6 δισ. ευρώ.

Η φθίνουσα εισοδηματική στήριξη με βάση την έκταση, η συνδεδεμένη εισοδηματική στήριξη, η στήριξη για τους μικροκαλλιεργητές και η ενίσχυση για το βαμβάκι θα χρηματοδοτούνται κατά 100% από την Ε.Ε. Για όλες τις άλλες παρεμβάσεις εισοδηματικής στήριξης απαιτείται υποχρεωτική εθνική συνεισφορά ύψους τουλάχιστον 30% της επιλέξιμης δημόσιας δαπάνης (δηλαδή για τις γεωργοπεριβαλλοντικές και κλιματικές δράσεις, τις τομεακές παρεμβάσεις κ.ά.).

Πρόσθετες παρεμβάσεις μέσω NRPF

Πέραν του ποσού αυτού, ακόμη 453 δισ. ευρώ παραμένουν διαθέσιμα, μέσω του Ταμείου Εθνικών και Περιφερειακών Εταιρικών Σχεδίων (NRPF), για τη χρηματοδότηση εθνικών, περιφερειακών και τομεακών προτεραιοτήτων και στόχων, από τα κράτη-μέλη.

Ειδικότερα, τα κράτη-μέλη μπορεί να χρησιμοποιήσουν τα ποσά αυτά, ώστε να συμπληρώσουν τα ελάχιστα κονδύλια της ΚΑΠ για:

1. Πρόσθετες παρεμβάσεις εισοδηματικής στήριξης πέραν των οριοθετημένων ποσών.
2. Άλλες παρεμβάσεις της ΚΑΠ που δεν σχετίζονται με την εισοδηματική στήριξη (όπως το LEADER).
3. Την ανταλλαγή γνώσεων και καινοτομία στη γεωργία, τη δασοκομία και στις αγροτικές περιοχές.
4. Πρωτοβουλίες εδαφικής και τοπικής συνεργασίας.
5. Τα προγράμματα για τα σχολεία.
6. Παρεμβάσεις στα μικρά νησιά του Αιγαίου.
7. Παρεμβάσεις στις εξόχως απόκεντρες περιοχές.
8. Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση κρίσεων.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και Ορίζων Ευρώπη

Προβλέπεται η δημιουργία Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, ύψους 409 δισ. ευρώ, που θα επενδύσει σε στρατηγικές τεχνολογίες, προς όφελος ολόκληρης της ενιαίας αγοράς. Το Ταμείο θα λειτουργεί με τη χρήση ενός κοινού πλαισίου κανόνων και θα προσφέρει μια ενιαία πύλη για τη χρηματοδότηση των αιτήσεων, με σκοπό την απλούστευση και την επιτάχυνση της χρηματοδότησης από το μέρος της Ε.Ε., φιλοδοξώντας να λειτουργήσει ως καταλύτης για τις ιδιωτικές και τις δημόσιες επενδύσεις. Θα εστιάσει τη στήριξη σε τέσσερις τομείς:

• Την καθαρή μετάβαση και απανθρακοποίηση.
• Την ψηφιακή μετάβαση.
• Την υγεία, τη βιοτεχνολογία, τη γεωργία και τη βιοοικονομία.
• Την άμυνα και το διάστημα.

Σε στενή σχέση με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», δηλαδή το χρηματοδοτικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την έρευνα και την καινοτομία, αξίας 175 δισ. ευρώ, θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί ερευνητικές δραστηριότητες. Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας θα προσφέρουν συνδυαστική στήριξη σε ολόκληρη την επενδυτική διαδρομή ενός έργου (από τη φάση σχεδιασμού έως την επέκταση).

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας προβλέπεται να ενισχύσει επίσης την έρευνα, σε βασικούς τομείς και τεχνολογίες, με την ανάπτυξη βιομηχανικών ικανοτήτων και τη χρηματοδότηση τεχνολογιών αιχμής. Η διαδρομή του σχεδίου της Νέας ΚΑΠ θα διανύσει αρκετά στάδια ακόμη, μέχρι να οριστικοποιηθεί και να προχωρήσει η εφαρμογή του.