Λίπανση με ασβέστιο και αντιμετώπιση της ξηρής κορυφής

Η ξηρή κορυφή, γνωστή και ως ξηρή σήψη ή τάπωμα, εμφανίζεται ως σκούρα, βυθισμένη και δερματώδης κηλίδα στο κάτω μέρος του καρπού της τομάτας. Είναι από τα πιο συχνά προβλήματα του λαχανόκηπου κάθε καλοκαίρι, και η συνηθισμένη αντίδραση είναι η προσθήκη ασβεστίου. Τις περισσότερες φορές δεν αποδίδει, και ο λόγος βρίσκεται στο ότι το ασβέστιο υπάρχει ήδη στο έδαφος. Απλώς δεν φτάνει στον καρπό.

Πού εμφανίζεται και πώς αναγνωρίζεται

Η θέση της κηλίδας διαφέρει ανά καλλιέργεια και βοηθά στην αναγνώριση. Στην τομάτα εντοπίζεται στο κάτω μέρος του καρπού, στο σημείο απέναντι από τον ποδίσκο, εκεί όπου βρισκόταν το άνθος. Στην πιπεριά εμφανίζεται στα πλαϊνά τμήματα του καρπού, ενώ στο καρπούζι στην άκρη του. Προσβάλλει επίσης τη μελιτζάνα.

Ξεκινά ως μικρή σκούρα κηλίδα ενός με δύο εκατοστών, η οποία μεγαλώνει, βυθίζεται και αποκτά δερματώδη υφή. Δεν πρόκειται για μεταδοτική ασθένεια και δεν αντιμετωπίζεται με μυκητοκτόνα. Πρόκειται για φυσιολογική ανωμαλία, δηλαδή διαταραχή της θρέψης και όχι προσβολή από παθογόνο. Δευτερογενώς όμως, μύκητες και βακτήρια εγκαθίστανται στον νεκρωμένο ιστό και σαπίζουν ολόκληρο τον καρπό.

Γιατί το ασβέστιο δεν φτάνει στον καρπό

Το ασβέστιο μετακινείται μέσα στο φυτό μόνο ανοδικά, μέσω του ξυλώματος, παρασυρόμενο από τη ροή του νερού που δημιουργεί η διαπνοή. Δεν κινείται στο φλοίωμα, οπότε μόλις ενσωματωθεί σε έναν ιστό μένει εκεί και δεν ανακατανέμεται προς νεότερα όργανα.

Από αυτό προκύπτουν δύο συνέπειες. Πρώτον, τα συμπτώματα έλλειψης εμφανίζονται πάντα στη νέα βλάστηση, στις άκρες των ριζών και στους αναπτυσσόμενους καρπούς, ποτέ στα παλιά φύλλα. Δεύτερον, και σημαντικότερο, το ασβέστιο ακολουθεί το νερό. Τα φύλλα διαπνέουν έντονα, ο καρπός ελάχιστα, οπότε το ασβέστιο κατευθύνεται προτιμησιακά στα φύλλα και όχι στον καρπό.

Ένας καρπός που μεγαλώνει γρήγορα, σε ένα φυτό με πλούσιο φύλλωμα και έντονη διαπνοή, βρίσκεται στο τέλος της ουράς. Αυτό είναι η ξηρή κορυφή, ένα πρόβλημα κατανομής και μεταφοράς.

Γιατί οι διαφυλλικοί ψεκασμοί υπολειτουργούν

Η λογική του διαφυλλικού ψεκασμού ασβεστίου μοιάζει σωστή, αλλά συγκρούεται με την ίδια φυσιολογία. Το ασβέστιο που θα προσληφθεί από το φύλλο μένει στο φύλλο, γιατί δεν μπορεί να μετακινηθεί μέσω του φλοιώματος προς τον καρπό.

Τα πανεπιστημιακά extensions είναι σαφή σε αυτό. Το Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ αναφέρει ότι η διαφυλλική εφαρμογή δεν είναι η αποτελεσματικότερη μέθοδος, ακριβώς επειδή το ασβέστιο στα φύλλα είναι σχετικά ακίνητο. Το Πανεπιστήμιο Purdue σημειώνει ότι ο ψεκασμός με χλωριούχο ασβέστιο έχει αναφερθεί ότι μειώνει το πρόβλημα σε θερμοκηπιακές συνθήκες, αλλά αναφέρεται ως αναποτελεσματικός σε υπαίθρια τομάτα, και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τη σωστή διαχείριση του εδάφους.

Αν πρόκειται να δοθεί ασβέστιο, η αποτελεσματική διαδρομή είναι μέσω του νερού άρδευσης, ώστε να το πάρει η ρίζα. Το Πανεπιστήμιο της Georgia το διατυπώνει ρητά, συνιστώντας όλο το ασβέστιο που προορίζεται για καρποδοτικά λαχανικά να δίνεται μέσω της άρδευσης για μέγιστη πρόσληψη από τις ρίζες.

Το κρίσιμο παράθυρο

Ο χρόνος μετράει όσο και η μέθοδος. Το ασβέστιο πρέπει να μπει στον καρπό όσο αυτός είναι ακόμη μικρός. Οι εφαρμογές ξεκινούν από την άνθηση και συνεχίζουν μέχρι ο καρπός να φτάσει περίπου το μέγεθος καρυδιού.

Μετά από αυτό το στάδιο, η επιδερμίδα του καρπού αναπτύσσει κηρώδες στρώμα που θεωρείται σχεδόν αδιαπέραστο από το νερό, οπότε η είσοδος ασβεστίου σταματά. Μια εφαρμογή σε καρπούς που έχουν ήδη μεγαλώσει δεν προλαβαίνει να αλλάξει τίποτα, και ένας καρπός που έχει ήδη εμφανίσει το σύμπτωμα δεν επανέρχεται. Οι προσβεβλημένοι καρποί αφαιρούνται, γιατί συνεχίζουν να τραβούν νερό και ασβέστιο εις βάρος των υπόλοιπων.

Τι δουλεύει πραγματικά

Γιατί το πρόβλημα εμφανίζεται σε εδάφη γεμάτα ασβέστιο

Τα περισσότερα ελληνικά εδάφη είναι ασβεστούχα και δεν έχουν έλλειψη ασβεστίου. Το γεγονός ότι η ξηρή κορυφή εμφανίζεται εκεί δείχνει ακριβώς ότι το ζητούμενο δεν είναι η ποσότητα στο έδαφος αλλά η διαδρομή προς τον καρπό.

Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις πραγματικής έλλειψης, κυρίως σε ελαφρά αμμώδη εδάφη, σε όξινα εδάφη με χαμηλό pH, και σε καλλιέργειες σε γλάστρες ή σάκους όπου ο όγκος υποστρώματος είναι περιορισμένος. Μια ανάλυση εδάφους ξεχωρίζει τις δύο καταστάσεις, και είναι το πρώτο βήμα πριν προστεθεί οτιδήποτε.

Ποιες ποικιλίες κινδυνεύουν περισσότερο

Η ευαισθησία διαφέρει σημαντικά. Οι μεγαλόκαρπες ποικιλίες και όσες αναπτύσσονται γρήγορα είναι πιο εκτεθειμένες, γιατί ο καρπός μεγαλώνει ταχύτερα από όσο προλαβαίνει να τροφοδοτηθεί με ασβέστιο. Αντίθετα, τα μικρόκαρπα ντοματίνια και οι ποικιλίες τύπου cherry σπάνια εμφανίζουν το πρόβλημα.

Το αντίστοιχο πρόβλημα στα μήλα

Η ίδια φυσιολογία εξηγεί και την πικρή στιγμάτωση, γνωστή και ως πικρή κηλίδωση, που εμφανίζεται στα μήλα ως κηλίδες στον φλοιό και εσωτερικά στη σάρκα και οφείλεται σε ανεπαρκές ασβέστιο στον καρπό. Και εδώ πρόκειται για πρόβλημα μεταφοράς σε ταχέως αναπτυσσόμενο καρπό, με τα συμπτώματα να εκδηλώνονται συχνά μετά τη συγκομιδή, στη συντήρηση.

Χρειάζεται προσοχή σε μια διάκριση. Η φέλωση, το cork spot, δίνει επίσης κηλίδες στα μήλα, οφείλεται όμως σε έλλειψη βορίου και όχι ασβεστίου. Οι δύο ανωμαλίες συγχέονται συχνά, ενώ απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί μαυρίζει το κάτω μέρος στις ντομάτες μου; Πρόκειται για ξηρή κορυφή, μια φυσιολογική ανωμαλία που οφείλεται σε ανεπαρκή εφοδιασμό του καρπού με ασβέστιο κατά την ταχεία ανάπτυξή του. Δεν είναι μεταδοτική ασθένεια και δεν αντιμετωπίζεται με μυκητοκτόνα.

Αν το έδαφός μου έχει ασβέστιο, γιατί εμφανίζεται; Επειδή το πρόβλημα είναι συνήθως η μεταφορά και όχι η διαθεσιμότητα. Το ασβέστιο κινείται μόνο ανοδικά με τη ροή του νερού και κατευθύνεται προτιμησιακά στα φύλλα που διαπνέουν έντονα, όχι στον καρπό.

Βοηθούν οι διαφυλλικοί ψεκασμοί ασβεστίου; Περιορισμένα. Το ασβέστιο που προσλαμβάνει το φύλλο μένει στο φύλλο, γιατί δεν μετακινείται μέσω του φλοιώματος προς τον καρπό. Η εφαρμογή μέσω του νερού άρδευσης είναι αποτελεσματικότερη.

Πότε πρέπει να γίνει η εφαρμογή; Από την άνθηση και μέχρι ο καρπός να φτάσει περίπου το μέγεθος καρυδιού. Μετά, η επιδερμίδα γίνεται κηρώδης και δεν επιτρέπει είσοδο ασβεστίου.

Σώζεται ένας καρπός που έχει ήδη μαυρίσει; Όχι. Ο προσβεβλημένος καρπός δεν επανέρχεται και καλό είναι να αφαιρείται, γιατί συνεχίζει να τραβά νερό και ασβέστιο από το φυτό.

Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να διορθώσω; Το πότισμα. Η σταθερή υγρασία του εδάφους, χωρίς απότομες εναλλαγές ξηρασίας και κορεσμού, είναι η παρέμβαση με τη μεγαλύτερη απόδοση.

Σημαντικές σημειώσεις

Η ξηρή κορυφή είναι φυσιολογική ανωμαλία και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες ταυτόχρονα, όπως η άρδευση, η θερμοκρασία, η αλατότητα, το pH και η ισορροπία της λίπανσης. Πριν προστεθεί ασβέστιο, μια ανάλυση εδάφους δείχνει αν υπάρχει πραγματική έλλειψη ή αν το πρόβλημα εντοπίζεται στη μεταφορά. Σε καλλιέργειες με οικονομική σημασία, ο σχεδιασμός της θρέψης και της άρδευσης γίνεται σε συνεργασία με γεωπόνο. Ακολουθείτε πάντα τις οδηγίες της συσκευασίας κάθε λιπάσματος ως προς τη δοσολογία και τον τρόπο εφαρμογής.

Πηγές

• University of Georgia Extension. Blossom End Rot and Calcium Nutrition of Pepper and Tomato.
• University of Connecticut Home and Garden Education Center. Put an End to Blossom End Rot, Water and Nutrient Management is Key.
• Purdue University Extension. Blossom End Rot of Tomato, BP 13 W.
• Oregon State University Extension Service. Blossom End Rot of Tomatoes.
• Μαρνασίδης, Σ. & Καζαντζής, Κ. Συνηθέστερα εμφανιζόμενες φυσιολογικές ανωμαλίες και μετασυλλεκτικές ασθένειες των μηλοειδών.