Η καινοτομία στη ζωική παραγωγή

Από το 26ο τεύχος του περιοδικού «Επί Γης» της Τράπεζας Πειραιώς, με θέμα «Καινοτομία: Κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα» 

Γράφει ο Γεώργιος Αρσένος, Καθηγητής Ζωικής Παραγωγής, Ηθολογίας και Ευζωίας των ζώων, Δ/ντής Εργαστηρίου Ζωικής Παραγωγής και Προστασίας Περιβάλλοντος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Η τεχνολογία αλλάζει την κτηνοτροφία

Ζούμε στην εποχή όπου η τεχνολογία κυριαρχεί και γίνεται εργαλείο στα χέρια κάθε κτηνοτρόφου. Η εκτροφή των ζώων αφήνει πίσω τις παραδοσιακές μεθόδους, αφού η εμπειρία και το ένστικτο δεν επαρκούν για να εξασφαλίσουν επιτυχία και βιωσιμότητα στις σύγχρονες εκτροφές. Η ανάγκη για αύξηση της παραγωγικότητας, η προστασία του περιβάλλοντος και η βελτίωση της ευζωίας των ζώων απαιτούν λύσεις, που υπερβαίνουν τα όρια της παραδοσιακής κτηνοτροφίας. Η απάντηση έρχεται μέσα από την καινοτομία, την ψηφιοποίηση και την τεχνητή νοημοσύνη, που μετατρέπει τα δεδομένα σε πράξη, και τη γνώση σε βιώσιμη ανάπτυξη. Οι νέες τεχνολογίες αλλάζουν σταδιακά την καθημερινότητα των εκτροφών δίνοντας έτσι νέα προοπτική στην ελληνική κτηνοτροφία.

Η ζωική παραγωγή βρίσκεται στη δίνη μιας τεχνολογικής επανάστασης, που αλλάζει ριζικά το μέλλον της και επιβάλλει την ψηφιοποίηση. Ανεξάρτητα από το σύστημα εκτροφής, η καινοτομία φέρνει νέα εποχή στην κτηνοτροφία. Η τεχνητή νοημοσύνη (artificial intelligence, AI) αποτελεί μια επαναστατική τεχνολογία αιχμής, που αναπτύσσεται με απίστευτο ρυθμό σε όλα τα επιστημονικά πεδία και τομείς παραγωγικών δραστηριοτήτων, με δυνατότητες εφαρμογών που φαίνεται να μην έχουν όρια. Τεχνητή νοημοσύνη, αισθητήρες, ρομποτικά αρμεχτήρια και «έξυπνα» συστήματα παρακολούθησης της συμπεριφοράς των ζώων μετατρέπουν τις εκτροφές σε ψηφιακά οικοσυστήματα, που συνδυάζουν αποδοτικότητα, βιωσιμότητα και φροντίδα για τα ζώα.

Από το ένστικτο στα δεδομένα

Η ελληνική κτηνοτροφία, και ειδικότερα κλάδοι, όπως η βοοτροφία και η αιγοπροβατοτροφία, στηρίχθηκαν για δεκαετίες στην εμπειρία και την παρατηρητικότητα των κτηνοτρόφων. Ο καλός κτηνοτρόφος ήταν αυτός που με το μάτι και το ένστικτο «διάβαζε» τα ζώα του. Όμως, η τεχνολογική επανάσταση φέρνει κάτι παραπάνω: δεδομένα, αισθητήρες, ηλεκτρονικά ενώτια και βώλοι, καθώς και «έξυπνες» κάμερες παρακολούθησης, που συλλέγουν σε πραγματικό χρόνο πληροφορίες για το μικροκλίμα του στάβλου, τη διατροφή, τη γαλακτοπαραγωγή και τη συμπεριφορά των ζώων. Αυτά τα στοιχεία μεταφέρονται σε ψηφιακές πλατφόρμες, όπου αναλύονται με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, επιτρέποντας στον παραγωγό να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή τι συμβαίνει στα ζώα της εκτροφής του.

Καινοτόμες εφαρμογές στις εκτροφές

Τα τελευταία χρόνια, καινοτόμες τεχνολογικές εφαρμογές έχουν αρχίσει να αλλάζουν ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των εκτροφών παραγωγικών ζώων. Οι «έξυπνες» κάμερες και οι αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης μπορεί να αναγνωρίζουν μοτίβα και να προβλέπουν προβλήματα υγείας των ζώων πριν αυτά εκδηλωθούν. Ρομποτικά αρμεχτήρια χρησιμοποιούν κάμερες και τεχνητή όραση, για να αναγνωρίζουν κάθε ζώο και να προσαρμόζουν αυτόματα τη διαδικασία αρμέγματος. Παράλληλα, «έξυπνα» κολλάρα καταγράφουν κινήσεις και φυσιολογικές παραμέτρους, ειδοποιώντας τον κτηνοτρόφο με μηνύματα στο κινητό του για πιθανά προβλήματα. Το αποτέλεσμα είναι περισσότερη παραγωγικότητα, καλύτερη υγεία των ζώων και λιγότερο ανθρώπινο λάθος. Η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον κτηνοτρόφο, αλλά τον ενισχύει με εργαλεία ακριβείας και άμεσης πληροφόρησης διευκολύνοντας την καθημερινότητά του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι εκτροφές γαλακτοπαραγωγών αγελάδων, όπου σταδιακά κυριαρχεί το ρομπότ που αναλαμβάνει εργασίες, όπως το άρμεγμα και το τάισμα των αγελάδων, καθώς και το καθάρισμα του στάβλου μειώνοντας έτσι την ανάγκη για εργάτες.

Βιωσιμότητα και πρόγραμμα Digi4Live

Η καινοτομία μπορεί να συμβάλει στην εξεύρεση λύσεων, για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας, με την ανάπτυξη εξειδικευμένων εφαρμογών για τον έλεγχο, συντονισμό και αυτοματισμό των διαδικασιών παραγωγής, μειώνοντας την πιθανότητα ανθρώπινου λάθους και αυξάνοντας τις δυνατότητες βελτιστοποίησης της παραγωγικής διαδικασίας. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού προγράμματος Digi4Live (https://digi4live.eu), στο οποίο συμμετέχουν ερευνητές από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, βασικός στόχος είναι να δοθεί η δυνατότητα στους εμπλεκόμενους στην κτηνοτροφία να αξιοποιήσουν τις ψηφιακές τεχνολογίες προς όφελός τους. Το έργο επιδιώκει να ενισχύσει την υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών σε επίπεδο εκτροφής, ώστε οι κτηνοτρόφοι να αποκτήσουν τις δεξιότητες που απαιτούνται, για να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του μέλλοντος.

Νεοφυείς επιχειρήσεις στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, μια νέα γενιά επιστημόνων και επιχειρηματιών αναλαμβάνει να κάνει κατανοητές και προσβάσιμες στον κτηνοτρόφο καινοτόμες εφαρμογές, που μπορεί να βελτιώσουν την ποιότητα της εργασίας του και να αντιμετωπίσουν επιτυχώς παράγοντες που ευθύνονται για χαμηλή παραγωγικότητα. Υπάρχουν χαρακτηριστικά παραδείγματα νεοφυών επιχειρήσεων, με υψηλή τεχνογνωσία στη μετατροπή των δεδομένων σε πρακτικές λύσεις, που ανταποκρίνονται σε εξειδικευμένες ανάγκες των εκτροφών. Η ανάπτυξη ολοκληρωμένων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, που συνδέουν αισθητήρες, κάμερες και πλατφόρμες ανάλυσης δεδομένων αποτελούν προτεραιότητες, που προσφέρουν στους κτηνοτρόφους τη δυνατότητα να λαμβάνουν επιστημονικά τεκμηριωμένες αποφάσεις για τη διαχείριση της εκτροφής τους φέρνοντας την τεχνολογία πιο κοντά από ποτέ στην καθημερινότητα της εκτροφής.

Περιβαλλοντικό αποτύπωμα και μέλλον

Η καινοτομία, όταν συνδυάζεται με γνώση και συνεργασία, μπορεί να συμβάλει σε μια πιο καθαρή, ασφαλή και υπεύθυνη παραγωγή τροφίμων ζωικής προέλευσης. Η επιτυχία της τεχνολογικής μετάβασης εξαρτάται από τους ανθρώπους που θα τη χειριστούν. Η καινοτομία στη ζωική παραγωγή δεν στοχεύει μόνο στη βελτίωση της ευζωίας και την αύξηση της παραγωγικότητας των ζώων, αλλά και στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της κτηνοτροφίας. Τα έξυπνα συστήματα μπορεί να ρυθμίζουν αυτόματα τον εξαερισμό και τη θερμοκρασία, εξοικονομώντας ενέργεια και μειώνοντας τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Η διατροφή ακριβείας περιορίζει τη σπατάλη ζωοτροφών, ενώ η συνεχής παρακολούθηση των ζώων μειώνει τη χρήση φαρμάκων και αντιβιοτικών. Η τεχνολογία δεν είναι πλέον κάτι μακρινό. Βρίσκεται ήδη στον στάβλο, στο κινητό τηλέφωνο και στο γραφείο κάθε σύγχρονου κτηνοτρόφου.