Καινοτόμες εφαρμογές για βιώσιμη αγροτική παραγωγή

Από το 26ο τεύχος του περιοδικού «Επί Γης» της Τράπεζας Πειραιώς, με θέμα «Καινοτομία: Κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα» 

Η κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2050 έχει ήδη ξεκινήσει. Ο αγροτικός κόσμος προσαρμόζεται επιδιώκοντας τόσο την προστασία του περιβάλλοντος όσο και τη μείωση του κόστους παραγωγής στοχεύοντας στην αύξηση της προστιθέμενης αξίας των αγροτικών προϊόντων.

Ο στόχος, που έχει τεθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», για ένα βιώσιμο σύστημα τροφίμων υλοποιείται μέσα από καινοτόμα ευρωπαϊκά προγράμματα. Επιχειρησιακές Ομάδες του Μέτρου 16 του ΠΑΑ* συντονίζονται από την Ergoplanning, και με τη συμμετοχή του εργαστηρίου Qlab, σε μια προσπάθεια αξιοποίησης των υφιστάμενων ερευνητικών αποτελεσμάτων, που αφορούν τον αγροδιατροφικό τομέα. Στο πλαίσιο αυτό, πέντε επιχειρησιακά προγράμματα δίνουν απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα: Ποια είναι τα οφέλη από τη γενετική βελτίωση των ζώων; Πώς το πρωτόγαλα μπορεί να μειώσει τη χοληστερίνη; Μπορούμε να απολαμβάνουμε γάλα από αγελάδες με πιστοποίηση καλής ευζωίας; Μπορεί να εντοπιστούν τα άρρωστα ζώα; Γίνεται ορθολογική χρήση των υδάτων;

Η γενετική βελτίωση των ζώων

Τη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης «from stable to table», για ένα βιώσιμο σύστημα τροφίμων, που στόχο έχει την κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2050, υλοποιεί ο όμιλος Bellas Group, μια οικογενειακή επιχείρηση, η οποία δραστηριοποιείται στο χώρο του κρέατος από το 1950. Στο πλαίσιο της Δράσης του Προγράμματος «Κεντρική Μακεδονία» ΕΣΠΑ 2021-2027, «Επενδυτικά Σχέδια Καινοτομίας» υλοποιείται το πρόγραμμα γενετικής βελτίωσης των ζώων και συγκεκριμένα πάχυνσης βοοειδών με την ευρεία έννοια της «ολικής ποιότητας». Η προστιθέμενη αξία της επένδυσης έγκειται στα ανώτερα ποιοτικά και οργανοληπτικά καινοτόμα προϊόντα ζωικής προέλευσης (κρέας και κρεατοσκευάσματα), καθώς και στην ανάπτυξη μιας σειράς από καινοτόμα προσθετικά ζωοτροφών, που συμβάλλουν στη βελτίωση του δείκτη μετατρεψιμότητας των τροφών και στη βελτίωση των δεικτών υγείας και ευζωίας των παχυνόμενων μόσχων. Η ανάπτυξη της ειδικής μεθόδου εκτροφής και διαχείρισης ολικής ποιότητας του βόειου κρέατος γίνεται από την ομάδα: Βιομηχανικό Σφάγειο Ημαθίας ΑΕΒΕ και Μπέλλα - Λούρου ΟΕ, το Εργαστήριο Ζωοτεχνίας του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ και συντονίζεται από το διαπιστευμένο εργαστήριο αναλύσεων Qlab ΙΚΕ.

Το πρωτόγαλα στα γαλακτοκομικά προϊόντα

Τι είναι το colostrum; Το πρωτόγαλα, το οποίο είναι εξαιρετικά πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά, με υψηλή συγκέντρωση σε αντισώματα, πρωτεΐνες, βιταμίνες και μέταλλα. Μειώνει τα επίπεδα χοληστερόλης LDL στο αίμα και την ενδοτοξαιμία, λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε ανοσογλοβουλίνες. Κι επειδή οι θερμοευαίσθητες ανοσογλοβουλίνες που περιέχει το πρωτόγαλα μετουσιώνονται σε συνθήκες παστερίωσης, κρίθηκε απαραίτητη η διερεύνηση εναλλακτικών μεθόδων απαλλαγής από τους παθογόνους μικροοργανισμούς. Εκτιμάται ότι λύση στο πρόβλημα μπορεί να δώσει η εφαρμογή ήπιας μεθόδου ξήρανσης, προκειμένου να εξαλειφθεί το μικροβιακό φορτίο δίχως να χαθούν οι ευεργετικές ιδιότητες των ανοσογλοβουλινών. Το καινοτόμο Επιχειρησιακό Σχέδιο Colostrum, που συντονίζει η επιχειρησιακή ομάδα του εργαστηρίου αναλύσεων Qlab, αξιοποιεί το πρωτόγαλα, την ύλη που υπάρχει σε μεγάλες ποσότητες στην κτηνοτροφία και δεν χρησιμοποιείται από την ελληνική κτηνοτροφία. Στόχος είναι να αναπτυχθούν ζυμούμενα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως γιαούρτι ή και ρόφημα γάλακτος, τα οποία είναι ενισχυμένα με τις ευεργετικές ιδιότητες του πρωτογάλακτος, και κατ' επέκταση σε φαρμακευτικά προϊόντα.

Το πρότυπο CoWel

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η παραγωγή γάλακτος ανά εκτρεφόμενο ζώο μπορεί να έχει αυξηθεί στους 7 τόνους ετησίως, αλλά το συνολικό κοπάδι έχει μειωθεί. Η αύξηση της παραγωγικότητας δεν είναι ισοσκελισμένη και δεν εξισορροπεί τις ανισότητες από χώρα σε χώρα ή από παραγωγό σε παραγωγό. Το πρότυπο CoWel, το οποίο εφαρμόζεται πρώτη φορά σε εθνικό επίπεδο, και το οποίο σχετίζεται με την εκπόνηση Προτύπου Ποιότητας για τη Διασφάλιση της Καλής Μεταχείρισης των αγελάδων γαλακτοπαραγωγής στο επίπεδο της εκτροφής, έρχεται να αποδώσει σημαντικά οφέλη:

• Στους αγελαδοτρόφους, όπως αύξηση παραγωγικότητας, υψηλή προστιθέμενη αξία του τελικού προϊόντος στην αγορά, αύξηση της τιμής γάλακτος, μείωση κόστους παραγωγής, αύξηση μεριδίου στην αγορά των τροφίμων.
• Στους καταναλωτές, όπως η επιλογή γάλακτος, με πιστοποίηση καλής ευζωίας.

Τέτοιου είδους προϊόντα, τα οποία υπερβαίνουν τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας (EC Feasibility Study, 2009), μπορεί να αξιοποιηθούν από επίσημους ελεγκτικούς οργανισμούς, διευκολύνοντας τις διαδικασίες αξιολόγησης του επιπέδου ευζωίας των αγελάδων στο επίπεδο της εκτροφής.

Εντοπίζοντας τα ασθενή αιγοπρόβατα

Μια εφαρμογή χαμηλού κόστους για τον εντοπισμό της χωλότητας στα ζώα, η οποία είναι αξιόπιστη και παρέχει ταυτοποίηση ακριβείας της πάθησης σε πρώιμο στάδιο, στοχεύει στη μείωση των οικονομικών επιπτώσεων της παραγωγικής μονάδας. Το νέο σύστημα μέτρησης και κατάταξης των συμπτωμάτων χωλότητας στα αιγοπρόβατα, Lamersys, το οποίο ήρθε για να αντικαταστήσει την οπτική εκτίμηση του δείκτη κινητικότητας, συνδυάζεται με ένα ολοκληρωμένο σύστημα ηλεκτρονικού ταΐσματος και ένα καινοτόμο πληροφοριακό σύστημα. Στόχος είναι η διάγνωση της χωλότητας σε πρώιμο στάδιο ακόμη κι αν τα συμπτώματα δεν είναι εμφανή οπτικά. Το σύστημα επισημαίνει τις διαφοροποιήσεις στις κινησιολογικές υπογραφές των νοσούντων ζώων και τις συγκρίνει με αυτές των υγιών. Η διαφοροποίηση του συστήματος σε σχέση με αυτά που διατίθενται στην αγορά έγκειται κυρίως στο ότι το σύστημα μπορεί να καταγράφει συνεχόμενα τις κινήσεις του ζώου χωρίς αυτές να επηρεάζονται και χωρίς να αλλάζουν οι καθημερινές συνήθειές του.

Η ορθολογική χρήση των υδάτων

Το επιχειρησιακό σχέδιο DSM-CoWam στοχεύει σε ένα οργανωμένο πλαίσιο ορθολογικής διαχείρισης των υδάτων, με απώτερο στόχο τη μείωση του κόστους παραγωγής, την αύξηση του ακαθάριστου κέρδους και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Το όφελος από το εξατομικευμένο και οριοθετημένο σχέδιο παραγωγής είναι διττό για τον παραγωγό: βέλτιστη κατανομή των περιορισμένων οικονομικών και εδαφικών πόρων, με στόχο τη βελτίωση του σχεδίου παραγωγής, την ορθολογική χρήση των υδάτων και την οικονομική αναβάθμιση, καθώς και τη μέγιστη επιδότηση της ΕΕ που του αναλογεί με βάση τις δυνατότητές του στο πλαίσιο της τήρησης των κανόνων πολλαπλής συμμόρφωσης βάσει των νέων οδηγιών της ΚΑΠ.

Στο πλαίσιο αυτό, επιβάλλεται η αλλαγή των χρήσεων γης με την εφαρμογή ενός Μοντέλου Υποστήριξης Αποφάσεων (MYA), το οποίο συμβάλλει στην ενσωμάτωση και την ευκολότερη αφομοίωση των νέων πιο αυστηρών υποχρεώσεων της νέας ΚΑΠ.

Τα συγκεκριμένα έργα υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) της Ελλάδας 2014-2020 που συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση - Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης.