Τα ιχνοστοιχεία στα φυτά και πώς αναγνωρίζουμε τις ελλείψεις τους

Τα ιχνοστοιχεία είναι θρεπτικά στοιχεία που το φυτό χρειάζεται σε πολύ μικρές ποσότητες, χωρίς όμως αυτά να είναι λιγότερο απαραίτητα από το άζωτο ή το κάλιο. Μια έλλειψη σε ένα μόνο ιχνοστοιχείο μπορεί να κόψει την ανθοφορία, να μειώσει την καρπόδεση ή να σταματήσει την ανάπτυξη, ακόμη κι όταν η βασική λίπανση είναι σωστή. Στις περισσότερες περιπτώσεις το στοιχείο υπάρχει στο έδαφος, αλλά δεν είναι διαθέσιμο, και εδώ κρίνεται η σωστή αντιμετώπιση.

Ο ρόλος του pH ξεχωρίζει δύο ομάδες

Το pH του εδάφους καθορίζει σε μεγάλο βαθμό ποιο ιχνοστοιχείο θα λείψει. Στα αλκαλικά και ασβεστούχα εδάφη, που κυριαρχούν σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας, δεσμεύονται και γίνονται δυσδιάθετα ο σίδηρος, ο ψευδάργυρος και το μαγγάνιο, ενώ σε πολύ όξινα εδάφη μπορεί να συσσωρευτεί χαλκός σε τοξικά επίπεδα. Το μολυβδαίνιο κινείται αντίστροφα από όλα τα υπόλοιπα, καθώς λείπει στα όξινα εδάφη και γίνεται διαθέσιμο καθώς ανεβαίνει το pH. Γνωρίζοντας το pH του χωραφιού, μπορεί κανείς να προβλέψει ποιες ελλείψεις είναι πιθανές πριν καν εμφανιστούν συμπτώματα.

Πού εμφανίζονται τα συμπτώματα

Τα περισσότερα ιχνοστοιχεία μετακινούνται δύσκολα μέσα στο φυτό, οπότε τα συμπτώματα εμφανίζονται πρώτα στα νεαρά φύλλα και στις κορυφές. Αυτό ισχύει για τον σίδηρο, τον ψευδάργυρο, το μαγγάνιο, το βόριο και τον χαλκό. Το μολυβδαίνιο αποτελεί εξαίρεση, γιατί μετακινείται σχετικά εύκολα και τα συμπτώματά του φαίνονται στα παλαιότερα φύλλα και σε όλο το φυτό. Επειδή αρκετές ελλείψεις δίνουν παρόμοια εικόνα, ιδίως η μεσονεύρια χλώρωση από σίδηρο, ψευδάργυρο και μαγγάνιο, η φυλλοδιαγνωστική και η εδαφολογική ανάλυση είναι ο μόνος ασφαλής τρόπος διάγνωσης.

Τα έξι βασικά ιχνοστοιχεία με μια ματιά

Ο σίδηρος και η χλώρωση των ασβεστούχων εδαφών

Η έλλειψη σιδήρου είναι η πιο συχνή τροφοπενία στα ασβεστούχα εδάφη και εμφανίζεται ως μεσονεύρια χλώρωση στα νεαρά φύλλα, με σχεδόν λευκό υπόβαθρο και πράσινες νευρώσεις. Η αξιόπιστη λύση είναι ο χηλικός σίδηρος τύπου FeEDDHA, που κρατά τον σίδηρο διαθέσιμο σε υψηλό pH. Αναλυτικά, δείτε πώς αντιμετωπίζουμε την έλλειψη σιδήρου και τη χλώρωση.

Το βόριο και η καρπόδεση

Το βόριο κρίνει την ανθοφορία και την καρπόδεση, ιδίως στην ελιά, όπου ο διαφυλλικός ψεκασμός πριν την άνθηση αυξάνει το δέσιμο του καρπού. Ταυτόχρονα, έχει το πιο στενό περιθώριο ανάμεσα στην έλλειψη και την τοξικότητα, οπότε η δόση θέλει προσοχή. Περισσότερα για την έλλειψη βορίου σε ελιά και άλλες καλλιέργειες.

Ο ψευδάργυρος και η μικροφυλλία

Η έλλειψη ψευδαργύρου δίνει μικρά φύλλα μαζεμένα σε δεσμίδες, γιατί το στοιχείο ελέγχει τη σύνθεση της αυξίνης. Εντείνεται από τη βαριά φωσφορική λίπανση σε ασβεστούχα εδάφη και αντιμετωπίζεται κυρίως διαφυλλικά. Δείτε αναλυτικά την αντιμετώπιση της έλλειψης ψευδαργύρου.

Το μαγγάνιο και η διάκριση από τον σίδηρο

Το μαγγάνιο δίνει μεσονεύρια χλώρωση που μοιάζει με του σιδήρου, όμως εμφανίζεται σε λίγο πιο ώριμα φύλλα και με πιο πράσινο υπόβαθρο. Επειδή σε αλκαλικά εδάφη η εδαφική εφαρμογή δεν αποδίδει, η λύση είναι ο διαφυλλικός ψεκασμός. Περισσότερα για την αναγνώριση και αντιμετώπιση της έλλειψης μαγγανίου.

Ο χαλκός και η συσσώρευση από τα χαλκούχα

Στην Ελλάδα η έλλειψη χαλκού είναι σπάνια, γιατί τα χαλκούχα φυτοπροστατευτικά τροφοδοτούν το έδαφος με χαλκό. Το πιο συχνό πρόβλημα είναι η αντίθετη κατάσταση, δηλαδή η συσσώρευση χαλκού που προκαλεί τοξικότητα με συμπτώματα έλλειψης σιδήρου. Δείτε αναλυτικά την έλλειψη και την υπερβολική συσσώρευση χαλκού.

Το μολυβδαίνιο και η αντίστροφη σχέση με το pH

Το μολυβδαίνιο είναι το μόνο ιχνοστοιχείο που λείπει στα όξινα εδάφη και γίνεται διαθέσιμο καθώς ανεβαίνει το pH. Είναι απαραίτητο για την αξιοποίηση του αζώτου και για την αζωτοδέσμευση στα ψυχανθή. Περισσότερα για την έλλειψη μολυβδαινίου στα ψυχανθή και τα σταυρανθή.

Πώς επιλέγουμε τρόπο εφαρμογής

Ο διαφυλλικός ψεκασμός δίνει γρήγορη διόρθωση και προτιμάται στα ασβεστούχα εδάφη, όπου η ρίζα δυσκολεύεται να προσλάβει τα ιχνοστοιχεία. Η εδαφική εφαρμογή δίνει μονιμότερο αποτέλεσμα, αλλά είναι λιγότερο αποτελεσματική για ορισμένα στοιχεία σε αλκαλικό έδαφος. Σε πολλές περιπτώσεις οι δύο μέθοδοι συνδυάζονται. Τα σκευάσματα ιχνοστοιχείων, σε χηλική και σε θειική μορφή, βρίσκονται στην κατηγορία ιχνοστοιχεία και στα κρυσταλλικά λιπάσματα.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι τα βασικά ιχνοστοιχεία στα φυτά; Τα πιο σημαντικά για την ελληνική γεωργία είναι ο σίδηρος, το βόριο, ο ψευδάργυρος, το μαγγάνιο, ο χαλκός και το μολυβδαίνιο. Χρειάζονται σε μικρές ποσότητες, αλλά η έλλειψη ενός και μόνο μπορεί να μειώσει σημαντικά την παραγωγή.

Γιατί εμφανίζονται ελλείψεις ενώ το έδαφος έχει τα στοιχεία; Γιατί το ζητούμενο δεν είναι η ποσότητα αλλά η διαθεσιμότητα. Σε ασβεστούχα εδάφη πολλά ιχνοστοιχεία δεσμεύονται και δεν προσλαμβάνονται, ακόμη κι όταν υπάρχουν σε επάρκεια.

Πώς ξεχωρίζω ποιο ιχνοστοιχείο λείπει; Από το σημείο και τον τύπο των συμπτωμάτων, αλλά με επιφύλαξη, γιατί σίδηρος, ψευδάργυρος και μαγγάνιο δίνουν παρόμοια χλώρωση. Η ασφαλής απάντηση έρχεται από φυλλοδιαγνωστική και εδαφολογική ανάλυση.

Διαφυλλικός ψεκασμός ή εδαφική εφαρμογή; Ο διαφυλλικός δίνει γρήγορο αλλά προσωρινό αποτέλεσμα και προτιμάται στα ασβεστούχα εδάφη, ενώ η εδαφική εφαρμογή είναι μονιμότερη. Συχνά η καλύτερη λύση είναι ο συνδυασμός τους.

Μπορεί η υπερβολική λίπανση ιχνοστοιχείων να βλάψει; Ναι. Το βόριο και ο χαλκός γίνονται εύκολα τοξικά σε υπερβολικές δόσεις, και η περίσσεια ενός στοιχείου μπορεί να εμποδίσει την πρόσληψη κάποιου άλλου. Γι' αυτό η λίπανση ιχνοστοιχείων γίνεται με βάση ανάλυση.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι ανάγκες σε ιχνοστοιχεία, τα όρια τοξικότητας και η ανταπόκριση στη λίπανση αλλάζουν ανάλογα με την καλλιέργεια, το pH και τη σύσταση του εδάφους. Επειδή πολλές ελλείψεις δίνουν παρόμοια εικόνα και η υπερβολική δόση μπορεί να βλάψει, η λίπανση ιχνοστοιχείων δεν πρέπει να γίνεται εμπειρικά. Πριν από κάθε επέμβαση, μια εδαφολογική και φυλλοδιαγνωστική ανάλυση, σε συνεργασία με γεωπόνο, δείχνει ποιο στοιχείο λείπει και ποια δόση χρειάζεται. Τα λιπάσματα εφαρμόζονται σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.