Πώς αντιμετωπίζουμε την έλλειψη σιδήρου και τη χλώρωση στα ασβεστούχα εδάφη

Η χλώρωση από έλλειψη σιδήρου είναι η πιο συχνή τροφοπενία στα ασβεστούχα εδάφη της Ελλάδας. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο σίδηρος υπάρχει στο έδαφος, όμως το φυτό δεν μπορεί να τον απορροφήσει. Γι' αυτό η λύση δεν είναι απλώς να προσθέσουμε «περισσότερο σίδηρο», αλλά να δώσουμε τη σωστή μορφή, στο σωστό σημείο και τη σωστή εποχή.

Πώς αναγνωρίζουμε την έλλειψη σιδήρου

Το πρώτο σημάδι είναι το κιτρίνισμα στα νεαρά, ακραία φύλλα. Το έλασμα κιτρινίζει ανάμεσα στις νευρώσεις, ενώ οι νευρώσεις μένουν πράσινες, σχηματίζοντας ένα πράσινο δίχτυ πάνω σε κίτρινο φόντο. Επειδή ο σίδηρος μετακινείται δύσκολα μέσα στο φυτό, τα συμπτώματα εμφανίζονται πρώτα στη νέα βλάστηση και όχι στα παλιά φύλλα. Αυτό ακριβώς ξεχωρίζει την έλλειψη σιδήρου από την έλλειψη αζώτου, που κιτρινίζει πρώτα τα παλιά φύλλα. Παρόμοια εικόνα δίνει και η έλλειψη μαγγανίου, οπότε για σίγουρη διάγνωση χρειάζεται εδαφολογική ανάλυση, με έμφαση στο pH και στο ενεργό ανθρακικό ασβέστιο.

Γιατί τα ασβεστούχα εδάφη δεσμεύουν τον σίδηρο

Το πρόβλημα δεν είναι η ποσότητα του σιδήρου, αλλά η διαθεσιμότητά του. Όταν το pH ξεπερνά το 7,4 και το έδαφος έχει πολλά διττανθρακικά, ο σίδηρος μετατρέπεται σε αδιάλυτες ενώσεις και σταματά να προσλαμβάνεται από τις ρίζες. Η εκδήλωση είναι εντονότερη την άνοιξη, όταν το έδαφος είναι κρύο και υγρό και συνυπάρχει ανθρακικό ασβέστιο. Το σκληρό νερό άρδευσης και το υπερβολικό πότισμα χειροτερεύουν την εικόνα, γιατί αυξάνουν τα διττανθρακικά κοντά στις ρίζες. Για τον λόγο αυτό, η διαχείριση του νερού είναι κομμάτι της λύσης και όχι απλώς η λίπανση.

Ποιες καλλιέργειες επηρεάζονται στην Ελλάδα

Στην ελληνική γεωργία, τη χλώρωση σιδήρου την εμφανίζουν κυρίως τα εσπεριδοειδή, το ακτινίδιο, τα πυρηνόκαρπα όπως η ροδακινιά και η βερικοκιά, η μηλιά, το αμπέλι και το αβοκάντο. Ιδιαίτερα ευαίσθητα είναι τα μικρόκαρπα, όπως η φράουλα και τα μούρα. Από τα καλλωπιστικά, εύκολα χλωρώνουν τα οξύφιλα φυτά, όπως η γαρδένια, η ορτανσία και η αζαλέα, κυρίως όταν ποτίζονται με σκληρό νερό. Τα συμπτώματα κορυφώνονται την άνοιξη, πάνω στη νέα βλάστηση, και εκεί στοχεύουμε την πρόληψη.

Η εδαφική εφαρμογή χηλικού σιδήρου δίνει τη μονιμότερη διόρθωση

Σε ασβεστούχο έδαφος, η πιο αξιόπιστη λύση είναι ο χηλικός σίδηρος τύπου FeEDDHA. Αυτός ο τύπος κρατά τον σίδηρο διαθέσιμο ακόμη και σε υψηλό pH, σε αντίθεση με τους φθηνότερους χηλικούς EDTA και DTPA, που χάνουν τη δράση τους στα αλκαλικά εδάφη επειδή το ασβέστιο εκτοπίζει τον σίδηρο. Πρακτικά, εφαρμόζουμε 100 έως 300 γραμμάρια χηλικού σιδήρου ανά δέντρο, ανάλογα με την ηλικία και το μέγεθός του, διαλυμένα σε νερό. Ρίχνουμε το διάλυμα στη ζώνη κάτω από την κόμη, εκεί που φτάνουν οι ρίζες, και ποτίζουμε αμέσως ώστε να κατέβει στο ριζόστρωμα. Η εφαρμογή γίνεται στην αρχή της άνοιξης και επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, ενώ σε δέντρα με έντονη χλώρωση βοηθά και μια δεύτερη εφαρμογή το φθινόπωρο. Χηλικό σίδηρο θα βρείτε στα ιχνοστοιχεία.

Ο διαφυλλικός ψεκασμός δίνει γρήγορη αλλά προσωρινή διόρθωση

Όταν χρειάζεται άμεση βελτίωση μέσα στη σεζόν, ο διαφυλλικός ψεκασμός πρασινίζει γρήγορα το φύλλωμα. Η δράση του όμως είναι προσωρινή και συχνά ανομοιόμορφη, γιατί ο σίδηρος δεν διαπερνά ούτε μετακινείται εύκολα μέσα στο φύλλο, οπότε χρειάζονται δύο ή τρεις επαναλήψεις. Χρησιμοποιούμε διάλυμα θειικού ή χηλικού σιδήρου, ψεκάζουμε νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα και αποφεύγουμε την περίοδο της άνθησης και της καρπόδεσης. Δεν ψεκάζουμε πάνω σε καρπούς, γιατί ο σίδηρος τους λεκιάζει. Ο θειικός σίδηρος για διαφυλλική χρήση ανήκει στα κρυσταλλικά υδατοδιαλυτά λιπάσματα. Ο διαφυλλικός ψεκασμός λειτουργεί ως συμπλήρωμα της εδαφικής εφαρμογής και όχι ως μόνιμη λύση.

Διορθώνουμε παράλληλα το έδαφος και το νερό

Μαζί με τη λίπανση, αξίζει να μειώσουμε και την αιτία. Το θειικό αμμώνιο, ως πηγή αζώτου, οξινίζει τοπικά τη ζώνη των ριζών, ενώ το στοιχειακό θείο κατεβάζει το pH σε βάθος χρόνου, αν και δρα αργά. Όπου το νερό άρδευσης είναι σκληρό, η οξίνισή του περιορίζει τα διττανθρακικά που φτάνουν στις ρίζες. Η οργανική ουσία βελτιώνει τόσο τη διαθεσιμότητα του σιδήρου όσο και τη δομή του εδάφους, και σχετικά υλικά υπάρχουν στα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα. Τέλος, η σωστή άρδευση και η καλή στράγγιση κρατούν χαμηλά τα διττανθρακικά, ένα μέτρο που συχνά παραβλέπεται.

Τι να αποφύγουμε

Τρία λάθη επαναλαμβάνονται συχνά. Το πρώτο είναι η χρήση χηλικού EDTA ή DTPA σε ασβεστούχο έδαφος, που καταλήγει σε χαμένα χρήματα, αφού αυτοί οι τύποι δεν κρατούν τον σίδηρο διαθέσιμο. Το δεύτερο είναι ο διαφυλλικός ψεκασμός πάνω σε καρπούς, που τους λεκιάζει, καθώς και η προσδοκία ότι ένας ψεκασμός θα λύσει μόνιμα ένα χρόνιο πρόβλημα του εδάφους. Το τρίτο είναι να αγνοούμε το υπερβολικό πότισμα και το σκληρό νερό, που ακυρώνουν κάθε προσπάθεια λίπανσης.

Πρόληψη από τη φύτευση

Η φθηνότερη αντιμετώπιση ξεκινά πριν από τη φύτευση. Μια εδαφολογική ανάλυση για το pH και το ενεργό ανθρακικό ασβέστιο δείχνει αν το χωράφι είναι επιρρεπές στη χλώρωση και βοηθά να επιλέξουμε ανθεκτικά υποκείμενα και κατάλληλα είδη. Η προσθήκη οργανικής ουσίας και η εξασφάλιση καλής στράγγισης πριν εγκαταστήσουμε τη φυτεία μειώνουν πολύ την ανάγκη για διορθώσεις στη συνέχεια.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί κιτρινίζουν μόνο τα νεαρά φύλλα ενώ οι νευρώσεις μένουν πράσινες; Είναι το χαρακτηριστικό σύμπτωμα της έλλειψης σιδήρου. Ο σίδηρος μετακινείται δύσκολα μέσα στο φυτό, οπότε η έλλειψη φαίνεται πρώτα στη νέα βλάστηση, με το έλασμα κίτρινο και τις νευρώσεις πράσινες.

Πόσο χηλικό σίδηρο βάζουμε σε ένα δέντρο; Συνήθως 100 έως 300 γραμμάρια FeEDDHA ανά δέντρο, ανάλογα με το μέγεθος, διαλυμένα σε νερό στη ζώνη των ριζών. Σε ένα ώριμο εσπεριδοειδές αρκούν συχνά 100 έως 200 γραμμάρια, στην αρχή της άνοιξης.

Ποιον χηλικό σίδηρο διαλέγουμε για ασβεστούχο έδαφος; Τον FeEDDHA, γιατί παραμένει σταθερός σε υψηλό pH. Οι τύποι EDTA και DTPA είναι κατάλληλοι μόνο για όξινα έως ουδέτερα εδάφη και αποτυγχάνουν στα αλκαλικά.

Εδαφική εφαρμογή ή διαφυλλικός ψεκασμός; Ο διαφυλλικός δίνει γρήγορο αλλά προσωρινό αποτέλεσμα και θέλει επαναλήψεις, ενώ η εδαφική εφαρμογή χηλικού σιδήρου διορθώνει πιο μόνιμα. Ιδανικά συνδυάζονται.

Φταίει το πότισμα για τη χλώρωση; Έμμεσα, ναι. Το υπερβολικό πότισμα, η κακή στράγγιση και το σκληρό νερό αυξάνουν τα διττανθρακικά και δεσμεύουν τον σίδηρο, γι' αυτό η σωστή άρδευση είναι μέρος της λύσης.

Σημαντικές σημειώσεις

Η ένταση της χλώρωσης και η ανταπόκριση στη λίπανση αλλάζουν ανάλογα με το είδος, το υποκείμενο, το pH και το ενεργό ανθρακικό ασβέστιο του εδάφους. Πριν από κάθε επέμβαση, μια εδαφολογική και, όπου χρειάζεται, φυλλοδιαγνωστική ανάλυση δίνει καθαρή εικόνα, και σε συνεργασία με γεωπόνο επιλέγεται ο σωστός τύπος και η δόση του σκευάσματος. Τα λιπάσματα εφαρμόζονται σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Πηγές

• Gaiapedia. Τροφοπενία σιδήρου πυρηνόκαρπων.
• University of Florida IFAS Extension. Micronutrient Deficiencies in Citrus: Iron, Zinc, and Manganese (SS423).
• Utah State University Extension. Iron Chlorosis.