Πώς αντιμετωπίζουμε την έλλειψη ψευδαργύρου στις καλλιέργειες

Ο ψευδάργυρος είναι η πιο συχνή έλλειψη ιχνοστοιχείου παγκοσμίως, με τον FAO να εκτιμά ότι περίπου το 30% των καλλιεργήσιμων εδαφών έχει χαμηλά επίπεδα. Στην Ελλάδα το πρόβλημα είναι εντονότερο στα ασβεστούχα εδάφη, και το πιο αναγνωρίσιμο σύμπτωμα είναι η μικροφυλλία με τα φύλλα σε δεσμίδες, ιδίως στα εσπεριδοειδή. Όπως και στον σίδηρο, η έλλειψη σπάνια οφείλεται σε πραγματική απουσία του στοιχείου και πιο συχνά στη χαμηλή διαθεσιμότητά του.

Τι κάνει ο ψευδάργυρος στο φυτό

Ο ψευδάργυρος ενεργοποιεί πολλά ένζυμα και συμμετέχει στη σύνθεση της αυξίνης, της ορμόνης που ελέγχει την επιμήκυνση των μεσογονατίων και το μέγεθος του φύλλου. Παίζει επίσης ρόλο στην πρωτεϊνοσύνθεση. Επειδή μετακινείται δύσκολα μέσα στο φυτό, η έλλειψη χτυπά πρώτα τη νεαρή βλάστηση. Έτσι εξηγούνται και τα δύο κλασικά συμπτώματα: οι κοντοί μεσογονάτιοι, που φέρνουν τα φύλλα κοντά μεταξύ τους σε δεσμίδες, και τα μικρά φύλλα.

Πώς εκδηλώνεται η έλλειψη

Τα πρώτα σημάδια εμφανίζονται νωρίς την άνοιξη, με καθυστέρηση στην έκπτυξη των οφθαλμών. Όταν ανοίξουν, τα φύλλα βγαίνουν μικρά, χλωρωτικά και μαζεμένα σε φούντες. Ακολουθεί μεσονεύρια χλώρωση στα νεαρά φύλλα, ενώ σε έντονη έλλειψη ξεραίνονται οι άκρες των βλαστών. Στα εσπεριδοειδή η εικόνα της μικροφυλλίας με τις δεσμίδες είναι χαρακτηριστική. Στην ελιά εμφανίζεται μεσονεύρια χλώρωση με ανοιχτόχρωμα και μικρά φύλλα. Στον αραβόσιτο σχηματίζονται ωχρές ταινίες κατά μήκος του φύλλου και μειώνεται το δέσιμο των σπόρων. Επειδή ο ψευδάργυρος δεν μετακινείται, η φυλλοδιαγνωστική γίνεται σε νεαρά, πλήρως ανεπτυγμένα φύλλα.

Γιατί εμφανίζεται η έλλειψη

Η διαθεσιμότητα του ψευδαργύρου πέφτει στα αλκαλικά και ασβεστούχα εδάφη, με pH πάνω από το ουδέτερο. Καθοριστικός είναι και ο ανταγωνισμός με τον φώσφορο: η υπερβολική φωσφορική λίπανση, ιδίως σε ασβεστούχα εδάφη με ήδη χαμηλό ψευδάργυρο, εντείνει την έλλειψη. Ευνοϊκές συνθήκες είναι επίσης τα αμμώδη και εκπλυμένα εδάφη, η χαμηλή οργανική ουσία και η κρύα, υγρή άνοιξη που περιορίζει την πρόσληψη από τη ρίζα. Τέλος, εδάφη που προέρχονται από πυριτικά μητρικά πετρώματα είναι από τη φύση τους φτωχά σε ψευδάργυρο.

Ποιες ελληνικές καλλιέργειες κινδυνεύουν

Ευαίσθητα θεωρούνται τα εσπεριδοειδή, η ελιά, το αμπέλι, τα πυρηνόκαρπα και τα μηλοειδή, καθώς και μεγάλες καλλιέργειες όπως ο αραβόσιτος και η πατάτα. Στα εσπεριδοειδή η έλλειψη είναι από τις πιο κοινές τροφοπενίες, ενώ στον αραβόσιτο συνδέεται συχνά με βαριά φωσφορική λίπανση σε ασβεστούχα εδάφη.

Ο διαφυλλικός ψεκασμός είναι συνήθως πιο αποτελεσματικός

Σε ασβεστούχα εδάφη και σε εδάφη καλής σύστασης, οι εδαφικές εφαρμογές είναι λιγότερο αποτελεσματικές, γιατί ο ψευδάργυρος δεσμεύεται γρήγορα. Γι' αυτό προτιμάται ο διαφυλλικός ψεκασμός. Χρησιμοποιείται διάλυμα θειικού ψευδαργύρου γύρω στο 0,5%, με προσκολλητικό για καλή κάλυψη, πάνω στη νέα βλάστηση. Ο χηλικός ψευδάργυρος τύπου EDTA είναι ακόμη πιο αποτελεσματικός διαφυλλικά και σε υδρολίπανση, με ενδεικτικές δόσεις για εσπεριδοειδή και κηπευτικά γύρω στα 2 έως 3 λίτρα ανά τόνο διαλύματος. Έτοιμα σκευάσματα ψευδαργύρου υπάρχουν στην κατηγορία ιχνοστοιχεία.

Πότε βοηθά η εδαφική εφαρμογή

Σε αμμώδη εδάφη η εδαφική εφαρμογή δίνει καλά αποτελέσματα. Σε ένα δέντρο, η δόση θειικού ψευδαργύρου κυμαίνεται από 2,5 έως 5 κιλά ανάλογα με το μέγεθος, ενώ με χηλικό ψευδάργυρο πέφτει σε 0,5 έως 2,5 κιλά ανά δέντρο, πριν το πότισμα. Στον αραβόσιτο ο ψευδάργυρος μπαίνει εδαφικά ή μαζί με το εκκινητικό λίπασμα. Ο θειικός ψευδάργυρος είναι πλήρως υδατοδιαλυτός και ανήκει στα κρυσταλλικά λιπάσματα. Σε ασβεστούχα εδάφη καλής σύστασης, η εδαφική εφαρμογή συμπληρώνεται πάντα με διαφυλλικό ψεκασμό.

Τι να αποφύγουμε

Το πρώτο λάθος είναι να βασιστούμε μόνο στην εδαφική εφαρμογή σε ασβεστούχο έδαφος, όπου ο ψευδάργυρος δεσμεύεται και η ανταπόκριση είναι φτωχή. Το δεύτερο είναι η βαριά φωσφορική λίπανση χωρίς έλεγχο του ψευδαργύρου, που μπορεί μόνη της να προκαλέσει έλλειψη. Το τρίτο είναι η εμπειρική εφαρμογή χωρίς εδαφολογική ή φυλλοδιαγνωστική ανάλυση, καθώς η μικροφυλλία μπορεί να μπερδευτεί με άλλες αιτίες. Τέλος, ο διαφυλλικός ψεκασμός θέλει σωστή συγκέντρωση και προσκολλητικό, ώστε να μη λεκιάσει ή κάψει το φύλλωμα.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί βγαίνουν μικρά φύλλα σε δεσμίδες; Είναι το κλασικό σύμπτωμα της έλλειψης ψευδαργύρου. Το στοιχείο ελέγχει τη σύνθεση της αυξίνης, οπότε όταν λείπει, οι μεσογονάτιοι μένουν κοντοί και τα φύλλα βγαίνουν μικρά και μαζεμένα, κυρίως στα εσπεριδοειδή.

Διαφυλλικός ψεκασμός ή εδαφική εφαρμογή; Σε ασβεστούχα εδάφη και σε εδάφη καλής σύστασης προτιμάται ο διαφυλλικός, γιατί ο ψευδάργυρος δεσμεύεται στο έδαφος. Σε αμμώδη εδάφη η εδαφική εφαρμογή αποδίδει καλά, ιδανικά σε συνδυασμό με διαφυλλικό.

Φταίει ο φώσφορος για την έλλειψη ψευδαργύρου; Μπορεί. Η υπερβολική φωσφορική λίπανση, ειδικά σε ασβεστούχα εδάφη με χαμηλό ψευδάργυρο, εντείνει ή και προκαλεί την έλλειψη. Γι' αυτό η φωσφορική λίπανση χρειάζεται μέτρο και έλεγχο.

Πόσο θειικό ψευδάργυρο βάζουμε εδαφικά σε ένα δέντρο; Σε αμμώδη εδάφη περίπου 2,5 έως 5 κιλά θειικού ψευδαργύρου ανά δέντρο ανάλογα με το μέγεθος, ή 0,5 έως 2,5 κιλά χηλικού ψευδαργύρου, πριν το πότισμα.

Πότε κάνουμε τον ψεκασμό; Πάνω στη νέα, τρυφερή βλάστηση την άνοιξη, όταν το φυτό μπορεί να απορροφήσει καλύτερα το στοιχείο, νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα.

Σημαντικές σημειώσεις

Η ένταση της έλλειψης και η ανταπόκριση στη λίπανση αλλάζουν ανάλογα με την καλλιέργεια, το pH, τη σύσταση του εδάφους και το επίπεδο του φωσφόρου. Πριν από κάθε επέμβαση, μια εδαφολογική και φυλλοδιαγνωστική ανάλυση, σε συνεργασία με γεωπόνο, δείχνει αν πρόκειται όντως για έλλειψη ψευδαργύρου και ποια δόση χρειάζεται. Τα λιπάσματα εφαρμόζονται σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Πηγές

• Gaiapedia. Τροφοπενία ψευδαργύρου πυρηνόκαρπων.
• University of Florida IFAS Extension. Micronutrient Deficiencies in Citrus: Iron, Zinc, and Manganese (SS423).
• University of Minnesota Extension. Zinc for crop production.
• Colorado State University Extension. Zinc and Iron Deficiencies.