Πώς αντιμετωπίζουμε την έλλειψη μολυβδαινίου στα ψυχανθή και τα σταυρανθή

Το μολυβδαίνιο είναι το ιχνοστοιχείο που τα φυτά χρειάζονται στις μικρότερες ποσότητες, αλλά ο ρόλος του στον μεταβολισμό του αζώτου το κάνει καθοριστικό. Έχει επίσης μια ιδιαιτερότητα που το ξεχωρίζει από όλα τα άλλα ιχνοστοιχεία: γίνεται λιγότερο διαθέσιμο σε όξινα εδάφη και περισσότερο διαθέσιμο καθώς ανεβαίνει το pH. Έτσι, η έλλειψη εμφανίζεται εκεί που οι άλλες τροφοπενίες ιχνοστοιχείων συνήθως δεν εμφανίζονται, δηλαδή στα όξινα εδάφη.

Τι κάνει το μολυβδαίνιο στο φυτό

Το μολυβδαίνιο είναι συστατικό δύο βασικών ενζύμων. Το πρώτο είναι η νιτρική αναγωγάση, που μετατρέπει το νιτρικό άζωτο σε μορφή αξιοποιήσιμη για τη σύνθεση πρωτεϊνών. Το δεύτερο είναι η νιτρογενάση, που επιτρέπει τη βιολογική αζωτοδέσμευση στα φυμάτια των ριζών των ψυχανθών, σε συνεργασία με τα ριζόβια. Γι' αυτό τα ψυχανθή έχουν αυξημένες ανάγκες σε μολυβδαίνιο, καθώς χωρίς αυτό δεν δεσμεύουν αποτελεσματικά το ατμοσφαιρικό άζωτο. Το στοιχείο μετακινείται σχετικά εύκολα μέσα στο φυτό, οπότε τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως στα παλαιότερα φύλλα και σε όλο το φυτό.

Πώς εκδηλώνεται η έλλειψη

Επειδή το φυτό δεν μπορεί να αξιοποιήσει το νιτρικό άζωτο, τα συμπτώματα μοιάζουν πολύ με έλλειψη αζώτου: γενικό κιτρίνισμα, καχεξία και μειωμένη ζωηρότητα. Στα σταυρανθή, και ιδίως στο κουνουπίδι που είναι το πιο ευαίσθητο, εμφανίζεται η χαρακτηριστική ανωμαλία που λέγεται ουρά μαστιγίου. Το έλασμα του φύλλου δεν αναπτύσσεται και μένει στενό και λωριδωτό, ενώ τα παλαιότερα φύλλα παρουσιάζουν εγκολπώσεις, γκριζοπράσινο χρώμα και έντονο κατσάρωμα. Στα ψυχανθή, η έλλειψη φαίνεται ως φτωχή φυματιογένεση και κακή αζωτοδέσμευση, ακόμη και όταν έχει γίνει σωστός εμβολιασμός με ριζόβια. Χαρακτηριστική είναι και η κατά κηλίδες εμφάνιση, με προσβεβλημένα φυτά ανάμεσα σε υγιή.

Γιατί εμφανίζεται σε όξινα εδάφη

Σε αντίθεση με τον σίδηρο, τον ψευδάργυρο και το μαγγάνιο, το μολυβδαίνιο δεσμεύεται και γίνεται μη διαθέσιμο όταν το pH πέφτει κάτω από το 5,5, γιατί προσροφάται στα οξείδια του σιδήρου και του αργιλίου. Όσο ανεβαίνει το pH, τόσο περισσότερο μολυβδαίνιο ελευθερώνεται. Την έλλειψη εντείνουν επίσης οι υψηλές συγκεντρώσεις ψευδαργύρου, χαλκού και θείου, ενώ ο διαλυτός φώσφορος ευνοεί την πρόσληψή του. Σε εδάφη όπου έχει προστεθεί άφθονη κοπριά, η έλλειψη είναι λιγότερο πιθανή.

Ποιες καλλιέργειες κινδυνεύουν

Πιο ευαίσθητα είναι τα ψυχανθή, όπως τα κουκιά, ο αρακάς, το φασόλι, η σόγια, η μηδική, το τριφύλλι, το ρεβίθι και η φακή, καθώς εξαρτώνται από την αζωτοδέσμευση. Ακολουθούν τα σταυρανθή, με πρώτο το κουνουπίδι και μετά το μπρόκολο και το λάχανο, και αρκετά λαχανικά όπως το μαρούλι και το σπανάκι. Ευαισθησία δείχνουν και η πατάτα και ο ηλίανθος. Αντίθετα, τα σιτηρά και ο αραβόσιτος έχουν μικρές ανάγκες και σπάνια εμφανίζουν έλλειψη.

Πώς το διορθώνουμε

Υπάρχουν δύο δρόμοι. Ο πρώτος είναι η ασβέστωση του όξινου εδάφους, που ανεβάζει το pH και ελευθερώνει το μολυβδαίνιο που ήδη υπάρχει. Ο δεύτερος είναι η απευθείας προσθήκη μολυβδαινίου, με μολυβδαινικό νάτριο ή μολυβδαινικό αμμώνιο, που συχνά είναι πιο οικονομικός. Οι ανάγκες είναι τόσο μικρές που ελάχιστες ποσότητες αρκούν. Η επένδυση του σπόρου είναι ο πιο αποδοτικός τρόπος, ιδίως στα ψυχανθή, γιατί τοποθετεί το στοιχείο ακριβώς εκεί που θα το χρειαστούν τα ριζόβια για την αζωτοδέσμευση. Εναλλακτικά, η εδαφική εφαρμογή γίνεται με 25 έως 80 γραμμάρια μολυβδαινικού άλατος ανά στρέμμα, ενώ ο διαφυλλικός ψεκασμός με διαλύματα 60 έως 120 ppm, στα σταυρανθή γύρω στο στάδιο των τεσσάρων έως έξι φύλλων. Το μολυβδαινικό νάτριο ανήκει στα ιχνοστοιχεία. Στα ψυχανθή, το μολυβδαίνιο δουλεύει καλύτερα μαζί με σωστό εμβολιασμό, με μικροβιακούς βιοδιεγέρτες που περιέχουν ριζόβια.

Προσοχή στην περίσσεια και στα ζώα

Η τοξικότητα του μολυβδαινίου είναι σπάνια στα φυτά, όμως η υπερβολική εφαρμογή δημιουργεί άλλο πρόβλημα. Όταν συσσωρεύεται σε χορτονομή ή σε βοσκότοπους με ψυχανθή, η περίσσεια μολυβδαινίου βλάπτει τα μηρυκαστικά, γιατί ανταγωνίζεται τον χαλκό και προκαλεί έλλειψη χαλκού στα ζώα. Γι' αυτό, σε κτηνοτροφικά ψυχανθή και σε λιβάδια, η δόση πρέπει να μένει χαμηλή και ελεγχόμενη.

Τι να αποφύγουμε

Το πρώτο λάθος είναι η υπερβολική δόση, αφού οι ανάγκες σε μολυβδαίνιο είναι ελάχιστες και η περίσσεια δημιουργεί κίνδυνο για τα ζώα. Το δεύτερο είναι η λίπανση χωρίς ανάλυση, γιατί τα συμπτώματα μοιάζουν με έλλειψη αζώτου ή θείου και εύκολα μπερδεύονται. Το τρίτο είναι να αγνοήσουμε το pH: σε όξινο έδαφος, η ασβέστωση από μόνη της συχνά λύνει το πρόβλημα χωρίς άλλη επέμβαση.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί η έλλειψη μολυβδαινίου μοιάζει με έλλειψη αζώτου; Γιατί το μολυβδαίνιο είναι απαραίτητο για να αξιοποιήσει το φυτό το νιτρικό άζωτο. Όταν λείπει, το άζωτο δεν μεταβολίζεται και το φυτό δείχνει γενικό κιτρίνισμα και καχεξία, όπως ακριβώς και στην έλλειψη αζώτου.

Γιατί εμφανίζεται σε όξινα εδάφη ενώ τα άλλα ιχνοστοιχεία όχι; Το μολυβδαίνιο συμπεριφέρεται αντίστροφα από τα υπόλοιπα ιχνοστοιχεία. Σε χαμηλό pH δεσμεύεται και γίνεται μη διαθέσιμο, ενώ όσο ανεβαίνει το pH ελευθερώνεται. Γι' αυτό η έλλειψη είναι πρόβλημα των όξινων εδαφών.

Τι είναι η ουρά μαστιγίου στο κουνουπίδι; Είναι το χαρακτηριστικό σύμπτωμα έλλειψης μολυβδαινίου στα σταυρανθή. Το έλασμα του φύλλου δεν αναπτύσσεται και μένει στενό και λωριδωτό, σαν μαστίγιο, ενώ το φυτό δυσκολεύεται να σχηματίσει κανονική κεφαλή.

Πώς διορθώνω γρήγορα την έλλειψη; Με ασβέστωση αν το έδαφος είναι όξινο, ή με απευθείας εφαρμογή μολυβδαινικού νατρίου. Η επένδυση του σπόρου είναι ο πιο αποδοτικός τρόπος στα ψυχανθή, ενώ ο διαφυλλικός ψεκασμός δίνει γρήγορη διόρθωση στα σταυρανθή.

Μπορεί το μολυβδαίνιο να είναι επικίνδυνο; Για τα φυτά σπάνια. Η περίσσεια όμως σε χορτονομή και βοσκότοπους βλάπτει τα μηρυκαστικά, γιατί εμποδίζει την αξιοποίηση του χαλκού. Γι' αυτό η δόση πρέπει να μένει μικρή.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι ανάγκες σε μολυβδαίνιο είναι από τις μικρότερες όλων των στοιχείων, οπότε η δόση θέλει προσοχή. Επειδή τα συμπτώματα μοιάζουν με έλλειψη αζώτου και θείου, η διάγνωση επιβεβαιώνεται με φυλλοδιαγνωστική ανάλυση, ενώ ο έλεγχος του pH του εδάφους δείχνει αν η ασβέστωση αρκεί. Σε συνεργασία με γεωπόνο καθορίζονται ο τρόπος και η δόση της εφαρμογής. Τα λιπάσματα εφαρμόζονται σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Πηγές

• Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Θρέψη Φυτών. Μολυβδαίνιο.
• Michigan State University Extension. Secondary and Micronutrients for Vegetable and Field Crops (E486).
• University of Wisconsin Extension. Understanding Plant Nutrients: Soil and Applied Molybdenum (A3555).
• Ontario Ministry of Agriculture, Food and Agribusiness. Molybdenum, Crop IPM.