Πώς αναγνωρίζουμε και αντιμετωπίζουμε την έλλειψη μαγγανίου

Η έλλειψη μαγγανίου είναι συχνή στα ασβεστούχα εδάφη και μπερδεύεται εύκολα με την έλλειψη σιδήρου και ψευδαργύρου, γιατί δίνει παρόμοια μεσονεύρια χλώρωση. Δύο πράγματα κάνουν τη διαφορά στην πράξη: η σωστή διάγνωση, ώστε να μη λιπαίνουμε με λάθος στοιχείο, και η επιλογή του διαφυλλικού ψεκασμού, γιατί η εδαφική εφαρμογή μαγγανίου σε αλκαλικό έδαφος συνήθως δεν αποδίδει.

Τι κάνει το μαγγάνιο στο φυτό

Το μαγγάνιο έχει κεντρικό ρόλο στη φωτοσύνθεση, καθώς συμμετέχει στη διάσπαση του νερού και στην απελευθέρωση οξυγόνου. Ενεργοποιεί επίσης πολλά ένζυμα, βοηθά στη σύνθεση της χλωροφύλλης και στον μεταβολισμό του αζώτου, και ενισχύει την αντοχή του φυτού σε ασθένειες. Επειδή μετακινείται δύσκολα μέσα στο φυτό, τα συμπτώματα εμφανίζονται πρώτα στη νεαρή βλάστηση.

Πώς εκδηλώνεται η έλλειψη

Στα νεαρά φύλλα εμφανίζεται μεσονεύρια χλώρωση, δηλαδή το έλασμα ανοίγει σε χρώμα ενώ οι νευρώσεις μένουν πράσινες. Στα εσπεριδοειδή, γύρω από τα νεύρα μένει μια πράσινη ζώνη, ώστε σχηματίζεται ένα πράσινο δίκτυο πάνω σε πιο ανοιχτό πράσινο υπόβαθρο. Στα σιτηρά, όπως το σιτάρι, το κριθάρι και η βρώμη, η έλλειψη δίνει ωχρές ταινίες κατά μήκος του φύλλου, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις εμφανίζονται καστανές κηλίδες. Στην πορτοκαλιά, η τροφοπενία εμφανίζεται όταν το μαγγάνιο στα φύλλα πέσει κάτω από τα 18 mg ανά κιλό ξηρής ουσίας, με επιθυμητές τιμές μεταξύ 25 και 49.

Πώς ξεχωρίζει από τον σίδηρο

Επειδή και τα δύο δίνουν μεσονεύρια χλώρωση στα ασβεστούχα εδάφη, η διάκριση γίνεται από δύο σημεία. Η έλλειψη σιδήρου χτυπά τα πιο νεαρά φύλλα και αφήνει ένα σχεδόν λευκό ή πολύ ωχρό υπόβαθρο, με λεπτές πράσινες νευρώσεις. Η έλλειψη μαγγανίου εμφανίζεται σε λίγο πιο ώριμα φύλλα και το υπόβαθρο μένει πιο πράσινο, με ένα ευρύτερο πράσινο δίκτυο γύρω από τις νευρώσεις. Επειδή η διάκριση με το μάτι δεν είναι πάντα ασφαλής, ιδίως στα εσπεριδοειδή όπου μπερδεύεται και με τον ψευδάργυρο, η φυλλοδιαγνωστική ανάλυση δίνει την οριστική απάντηση.

Ποιες καλλιέργειες κινδυνεύουν

Ευαίσθητα είναι τα εσπεριδοειδή, τα σιτηρά, τα ψυχανθή όπως η σόγια, τα ζαχαρότευτλα, η ελιά, το αμπέλι, τα πυρηνόκαρπα, τα μηλοειδή και η πατάτα. Η έλλειψη ευνοείται σε εδάφη με pH πάνω από το ουδέτερο, σε υπερβολικά ασβεστωμένα εδάφη, σε αμμώδη με χαμηλή οργανική ουσία και σε οργανικά εδάφη. Σε αυτές τις συνθήκες το μαγγάνιο μετατρέπεται σε οξειδωμένες, μη διαθέσιμες μορφές, ακόμη και όταν υπάρχει σε επάρκεια στο έδαφος.

Ο διαφυλλικός ψεκασμός είναι ο αποτελεσματικός τρόπος

Σε αλκαλικά και ασβεστούχα εδάφη, η εδαφική εφαρμογή μαγγανίου δεν αποδίδει, γιατί το στοιχείο δεσμεύεται και οξειδώνεται γρήγορα σε μη διαθέσιμες μορφές. Γι' αυτό η αντιμετώπιση γίνεται σχεδόν πάντα διαφυλλικά. Χρησιμοποιείται διάλυμα θειικού μαγγανίου σε συγκέντρωση γύρω στο 0,1 έως 0,2%, με προσκολλητικό, και ο ψεκασμός γίνεται πάνω στη νέα βλάστηση, όταν τα φύλλα έχουν αναπτυχθεί κατά τα δύο τρίτα, νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα. Σε σοβαρή έλλειψη χρειάζονται περισσότερες από μία εφαρμογές. Ο χηλικός μαγγάνιο δεν έχει αποδειχθεί πιο αποτελεσματικός από τον θειικό για διαφυλλική χρήση, οπότε ο θειικός παραμένει η πρακτική επιλογή. Ο θειικός μαγγάνιο ανήκει στα κρυσταλλικά υδατοδιαλυτά λιπάσματα, ενώ χηλικές μορφές και μείγματα υπάρχουν στα ιχνοστοιχεία.

Πότε έχει νόημα η εδαφική εφαρμογή

Η εδαφική εφαρμογή μαγγανίου έχει νόημα μόνο σε όξινα εδάφη, όπου το στοιχείο παραμένει διαθέσιμο. Σε καλλιέργειες σε γραμμές, η τοποθέτηση του μαγγανίου σε λωρίδα κοντά στη γραμμή σποράς είναι πιο αποτελεσματική από τη διασπορά σε όλη την επιφάνεια, γιατί περιορίζει τη δέσμευση από το έδαφος. Σε ασβεστούχα εδάφη, όμως, η εδαφική εφαρμογή αποφεύγεται και η λύση παραμένει ο διαφυλλικός ψεκασμός.

Τι να αποφύγουμε

Το πρώτο λάθος είναι να επιμείνουμε σε εδαφική εφαρμογή μαγγανίου σε ασβεστούχο έδαφος, που καταλήγει σε σπατάλη. Το δεύτερο είναι η λίπανση χωρίς ανάλυση, αφού η μεσονεύρια χλώρωση μπορεί να οφείλεται σε σίδηρο, ψευδάργυρο ή μαγγάνιο, και το λάθος στοιχείο δεν διορθώνει το πρόβλημα. Το τρίτο είναι η υπερβολική ασβέστωση του εδάφους, που ανεβάζει το pH και εντείνει την έλλειψη. Σημειώνεται ότι σε πολύ όξινα εδάφη ισχύει το αντίστροφο, καθώς το μαγγάνιο μπορεί να γίνει τοξικό, με καστανές κηλίδες στα ώριμα φύλλα.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς ξεχωρίζω την έλλειψη μαγγανίου από την έλλειψη σιδήρου; Η έλλειψη σιδήρου χτυπά τα πιο νεαρά φύλλα και αφήνει σχεδόν λευκό υπόβαθρο, ενώ η έλλειψη μαγγανίου εμφανίζεται σε λίγο πιο ώριμα φύλλα και το υπόβαθρο μένει πιο πράσινο. Για σιγουριά χρειάζεται φυλλοδιαγνωστική ανάλυση.

Γιατί δεν δουλεύει η εδαφική εφαρμογή μαγγανίου στο χωράφι μου; Πιθανότατα το έδαφος είναι αλκαλικό ή ασβεστούχο, οπότε το μαγγάνιο οξειδώνεται και δεσμεύεται σε μη διαθέσιμες μορφές. Σε αυτές τις συνθήκες αποτελεσματικός είναι ο διαφυλλικός ψεκασμός.

Σε τι συγκέντρωση ψεκάζω θειικό μαγγάνιο; Συνήθως γύρω στο 0,1 έως 0,2%, με προσκολλητικό, πάνω στη νέα βλάστηση. Σε σοβαρή έλλειψη χρειάζονται δύο ή περισσότερες εφαρμογές μέσα στη σεζόν.

Ποιες καλλιέργειες παθαίνουν πιο συχνά έλλειψη μαγγανίου; Τα εσπεριδοειδή, τα σιτηρά, η σόγια, τα ζαχαρότευτλα, η ελιά, το αμπέλι και τα οπωροφόρα, κυρίως σε ασβεστούχα ή υπερβολικά ασβεστωμένα εδάφη.

Χρειάζεται ανάλυση πριν ψεκάσω; Ναι, γιατί η ίδια εικόνα μπορεί να σημαίνει έλλειψη σιδήρου, ψευδαργύρου ή μαγγανίου. Μια φυλλοδιαγνωστική ή εδαφολογική ανάλυση δείχνει ποιο στοιχείο λείπει πραγματικά.

Σημαντικές σημειώσεις

Η εικόνα της χλώρωσης και η ανταπόκριση στη λίπανση αλλάζουν ανάλογα με την καλλιέργεια, το pH και τη σύσταση του εδάφους. Επειδή η έλλειψη μαγγανίου μπερδεύεται εύκολα με του σιδήρου και του ψευδαργύρου, καμία λίπανση ιχνοστοιχείων δεν πρέπει να γίνεται εμπειρικά. Πριν από κάθε επέμβαση, μια εδαφολογική και φυλλοδιαγνωστική ανάλυση, σε συνεργασία με γεωπόνο, δείχνει ποιο στοιχείο λείπει και ποια δόση χρειάζεται. Τα λιπάσματα εφαρμόζονται σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Πηγές

• Δενδροκομία, θεωρία και πράξη. Τροφοπενία και τοξικότητα μαγγανίου στα φυτά.
• University of Florida IFAS Extension. Manganese (Mn) and Zinc (Zn) for Citrus Trees (SS616).
• University of Delaware Cooperative Extension. Using Foliar Manganese Applications to Correct Deficiencies.
• Mosaic Crop Nutrition. Manganese in Crop Production.