Πότε μαζεύουμε την ελιά Αμφίσσης για πράσινη και για μαύρη

Η συγκομιδή της πράσινης ελιάς Αμφίσσης ξεκίνησε φέτος σε ορισμένες περιοχές από τις 10 Σεπτεμβρίου. Ο παραγωγός Κονσερβολιάς έχει όμως μια επιλογή που δεν έχουν όσοι καλλιεργούν ποικιλίες μίας χρήσης. Από τα ίδια δέντρα μπορεί να μαζέψει πράσινη ελιά τον Σεπτέμβριο ή να αφήσει τον καρπό να ωριμάσει για μαύρη ελιά τον χειμώνα, και η απόφαση κρίνεται κυρίως από το χρώμα του καρπού.

Το χρώμα δείχνει τη στιγμή της συγκομιδής

Η εξέλιξη του χρώματος της Κονσερβολιάς έχει καταγραφεί αναλυτικά στην απόφαση αναγνώρισης της ΠΓΕ Κονσερβολιά Αγρινίου. Ο καρπός ξεκινά βαθύ πράσινος και με την πρόοδο της ωρίμανσης γίνεται διαδοχικά πρασινοκίτρινος, πρασινοκόκκινος, ξανθοκόκκινος, ιώδης και τελικά μελανοϊώδης στην πλήρη ωρίμανση.

Η κλίμακα αυτή λειτουργεί ως πρακτικός οδηγός. Για πράσινη ελιά η συλλογή γίνεται στα πρώτα στάδια, πριν ο καρπός αρχίσει να κοκκινίζει, ενώ για μαύρη ελιά αναμένεται το τελευταίο στάδιο, όταν ο καρπός έχει αποκτήσει ομοιόμορφο μελανό χρώμα. Τα ενδιάμεσα στάδια αξιοποιούνται για άλλους τύπους προϊόντος, καθώς η ποικιλία δίνει από πράσινη έως φυσική μαύρη, ώριμη ή ζαρωμένη ελιά.

Για πράσινη ελιά η συλλογή ξεκινά από τα μέσα Σεπτεμβρίου

Ο καρπός συλλέγεται όταν έχει φτάσει στο μέγεθός του αλλά διατηρεί το πράσινο χρώμα. Επειδή η εμπορική κατάταξη γίνεται με βάση τον αριθμό καρπών ανά κιλό, με την ποικιλία να κινείται συνήθως από 100 έως 165 καρπούς ανά κιλό, η πρόωρη συγκομιδή μικρού καρπού οδηγεί σε χαμηλότερη κατηγορία.

Το μέγεθος κρίνεται σε μεγάλο βαθμό πριν ξεκινήσει η συλλογή. Η ποικιλία αντέχει την ξηρασία, το πότισμα όμως κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι βελτιώνει αισθητά το μέγεθος και τη σάρκα του καρπού.

Ο πράσινος καρπός τραυματίζεται ευκολότερα

Ο πράσινος καρπός της Κονσερβολιάς είναι πιο ευαίσθητος στους τραυματισμούς από τον ώριμο. Κάθε χτύπημα ή μώλωπας φαίνεται στο τελικό προϊόν, σε αντίθεση με την ελαιοποίηση όπου ο καρπός συνθλίβεται ούτως ή άλλως.

Η συγκομιδή για πράσινη ελιά γίνεται επομένως με προσεκτικό χειρισμό, με τον καρπό να τοποθετείται σε ρηχά τελάρα χωρίς υπερβολικό γέμισμα και να μεταφέρεται χωρίς καθυστέρηση στη μονάδα επεξεργασίας. Η ιδιαίτερα συνεκτική σάρκα της ποικιλίας και η αντοχή της στην επεξεργασία, που περιγράφει η απόφαση της ΠΓΕ Αγρινίου, προϋποθέτουν ότι ο καρπός φτάνει εκεί ακέραιος.

Για μαύρη ελιά ο καρπός ωριμάζει πάνω στο δέντρο

Η ωρίμανση της Κονσερβολιάς χαρακτηρίζεται όψιμη. Ο καρπός ωριμάζει από τα μέσα Νοεμβρίου έως τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο, και σε χρονιές υπερπαραγωγής η ωρίμανση παρατείνεται μέχρι τους πρώτους μήνες της άνοιξης.

Για μαύρη ελιά η συγκομιδή αναμένει το μελανοϊώδες στάδιο, όταν το χρώμα έχει απλωθεί ομοιόμορφα σε ολόκληρο τον καρπό. Ο ώριμος καρπός αντέχει καλύτερα στον χειρισμό από τον πράσινο, χρειάζεται όμως και αυτός προσοχή, γιατί η σάρκα μαλακώνει όσο προχωρά η ωρίμανση.

Ώριμοι μαύροι καρποί σε κλαδί ελιάς, με το σκούρο χρώμα απλωμένο σε όλο τον καρπό.

Η μεγάλη παραμονή στο δέντρο επηρεάζει την επόμενη χρονιά

Η επιλογή της μαύρης ελιάς σημαίνει ότι ο καρπός μένει πάνω στο δέντρο για αρκετούς μήνες ακόμη, με κόστος που δεν φαίνεται την ίδια χρονιά. Όσο ο καρπός παραμένει στο δέντρο, αντλεί αποθέματα που διαφορετικά θα στήριζαν τη διαφοροποίηση των ανθοφόρων οφθαλμών, οπότε η καθυστερημένη συγκομιδή περιορίζει την ανθοφορία της επόμενης χρονιάς και εντείνει την παρενιαυτοφορία. Επιπλέον, η μεγαλύτερη διάρκεια έκθεσης αυξάνει τον κίνδυνο από τον δάκο και από τις φθινοπωρινές ασθένειες του καρπού. Σε χρονιές πολύ υψηλού φορτίου, η συγκομιδή μέρους της παραγωγής ως πράσινη ελιά ελαφρώνει το δέντρο και μειώνει την επίπτωση στην επόμενη χρονιά.

Το κλάδεμα διευκολύνει τη συγκομιδή

Το δέντρο της Κονσερβολιάς είναι ορθόκλαδο και φτάνει τα 6 έως 10 μέτρα, μπορεί όμως να διατηρηθεί στα 4 με 5 μέτρα με συχνό κλάδεμα. Για επιτραπέζια ελιά, όπου η συγκομιδή γίνεται σε μεγάλο βαθμό με το χέρι, το χαμηλότερο ύψος μειώνει τον χρόνο συλλογής και τον κίνδυνο τραυματισμού του καρπού από πτώση.

Προσοχή στη βερτισιλλίωση για νέες φυτεύσεις

Για όσους σχεδιάζουν νέο ελαιώνα Κονσερβολιάς, ο σημαντικότερος έλεγχος αφορά το αγροτεμάχιο. Σε μελέτη του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, η ποικιλία χρησιμοποιήθηκε ως αναφορά γνωστής ευπάθειας στη βερτισιλλίωση, οπότε αγροτεμάχια με ιστορικό της ασθένειας ή με προηγούμενες ευπαθείς καλλιέργειες αποφεύγονται. Η ποικιλία ευδοκιμεί σε αργιλώδη και πηλώδη εδάφη με καλή στράγγιση, ενώ τα βαριά εδάφη που συγκρατούν νερό αποφεύγονται.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε μαζεύουμε την ελιά Αμφίσσης για πράσινη ελιά;
Από τα μέσα Σεπτεμβρίου, όταν ο καρπός έχει φτάσει σε μέγεθος αλλά διατηρεί το πράσινο χρώμα, πριν αρχίσει να κοκκινίζει.

Πότε μαζεύουμε για μαύρη ελιά;
Όταν ο καρπός αποκτήσει ομοιόμορφο μελανοϊώδες χρώμα. Η ωρίμανση είναι όψιμη, από τα μέσα Νοεμβρίου έως τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο.

Πώς καταλαβαίνω σε ποιο στάδιο είναι ο καρπός;
Από το χρώμα. Ο καρπός περνά από βαθύ πράσινο σε πρασινοκίτρινο, πρασινοκόκκινο, ξανθοκόκκινο, ιώδες και τελικά μελανοϊώδες.

Γιατί θέλει προσοχή ο πράσινος καρπός;
Επειδή τραυματίζεται ευκολότερα από τον ώριμο, και στην επιτραπέζια ελιά κάθε μώλωπας φαίνεται στο τελικό προϊόν.

Επηρεάζει η αργή συγκομιδή την επόμενη χρονιά;
Ναι. Ο καρπός που μένει πολύ στο δέντρο αντλεί αποθέματα, περιορίζει την ανθοφορία της επόμενης χρονιάς και εντείνει την παρενιαυτοφορία.

Πόσο ψηλό κρατάμε το δέντρο;
Φτάνει τα 6 έως 10 μέτρα, μπορεί όμως να διατηρηθεί στα 4 με 5 μέτρα με συχνό κλάδεμα, κάτι που διευκολύνει τη συγκομιδή με το χέρι.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι χρόνοι συγκομιδής μετατοπίζονται ανάλογα με την περιοχή, το υψόμετρο, το φορτίο των δέντρων και τις καιρικές συνθήκες της χρονιάς, ενώ οι προδιαγραφές παραλαβής ορίζονται από κάθε μονάδα επεξεργασίας. Οι προδιαγραφές των ΠΟΠ και της ΠΓΕ ορίζονται από τις αντίστοιχες αποφάσεις. Για τη φυτοπροστασία χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας και τα κατά τόπους δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων, με αυστηρή τήρηση των χρόνων αναμονής πριν τη συγκομιδή.

Πηγές

• WIPO Lex. Απόφαση αναγνώρισης ΠΓΕ Κονσερβολιά Αγρινίου.
• Αγροτική Στέγη. Ελιά Αμφίσσης, η Κονσερβολιά.
• Agrotypos. Ο ελαιώνας της Άμφισσας ανάμεσα στην παράδοση, την ποιότητα και την αγωνία για το μέλλον.
• Markakis, E. A. et al. Evaluation of Olive Varieties Resistance for Sustainable Management of Verticillium Wilt. Sustainability.