Μέγεθος και ποιότητα του καρπού στην ελιά Καλαμών

Στην ελιά Καλαμών η αξία της παραγωγής δεν κρίνεται μόνο από τα κιλά. Η τιμή ορίζεται από το μέγεθος του κάθε καρπού, οπότε δύο παραγωγοί με το ίδιο συνολικό βάρος μπορεί να εισπράξουν πολύ διαφορετικά ποσά. Το κίνητρο για μεγαλύτερο καρπό είναι επομένως ισχυρό, ο τρόπος όμως με τον οποίο επιδιώκεται καθορίζει αν θα κερδηθεί ή θα χαθεί η ποιότητα.

Η τιμή ορίζεται από τον αριθμό καρπών ανά κιλό

Η βιομηχανία κατατάσσει τον καρπό σε κατηγορίες μεγέθους. Καρπός γύρω στα 7 γραμμάρια αντιστοιχεί περίπου σε 140 καρπούς ανά κιλό, ενώ καρπός γύρω στα 4 γραμμάρια αντιστοιχεί σε 250 καρπούς ανά κιλό, με τη διαφορά τιμής ανάμεσα στις δύο κατηγορίες να πλησιάζει το διπλάσιο.

Σε χρονιές με μεγάλη προσφορά η κατάσταση γίνεται αυστηρότερη. Η βιομηχανία θέτει κατώτατο όριο αποδεκτού μεγέθους, και ο καρπός που δεν το φτάνει απορρίπτεται, με ολική απώλεια για τον παραγωγό, καθώς η ελαιοπεριεκτικότητα μιας επιτραπέζιας ποικιλίας συχνά δεν αρκεί για να δικαιολογήσει την ελαιοποίηση.

Το μέγεθος εξαρτάται πρώτα από το φορτίο του δέντρου

Ο σημαντικότερος παράγοντας δεν είναι το νερό αλλά ο αριθμός των καρπών πάνω στο δέντρο. Σε χρονιές με υψηλό φορτίο οι καρποί ανταγωνίζονται για τα ίδια αποθέματα του δέντρου, οπότε το μέσο μέγεθος μικραίνει ανεξάρτητα από την άρδευση και τη λίπανση που εφαρμόζονται.

Καρποί ελιάς σε στάδιο ωρίμανσης πάνω στο κλαδί. Το τελικό τους μέγεθος εξαρτάται από το πόσοι μοιράζονται τα αποθέματα του δέντρου.

Η σχέση αυτή εξηγεί γιατί η υπερβολική ποσότητα νερού και λιπάσματος δεν λύνει το πρόβλημα σε μια φορτωμένη χρονιά. Αυξάνει το κόστος χωρίς να αλλάζει τον αριθμό των καρπών που μοιράζονται τα αποθέματα.

Το αραίωμα του καρπού

Η άμεση λύση στο υψηλό φορτίο είναι το αραίωμα, δηλαδή η μείωση του αριθμού των καρπών ώστε οι υπόλοιποι να μεγαλώσουν περισσότερο. Εφαρμόζεται είτε με το κλάδεμα είτε με ρυθμιστές ανάπτυξης, σε όσα σκευάσματα και καλλιέργειες προβλέπει η εγκεκριμένη ετικέτα.

Το αραίωμα λειτουργεί καλύτερα όταν γίνεται νωρίς, στα στάδια της καρπόδεσης και της αρχικής ανάπτυξης του καρπού, που για την επιτραπέζια παραγωγή θεωρούνται τα πιο κρίσιμα. Παρέμβαση αργότερα στη σεζόν έχει περιορισμένο αποτέλεσμα, γιατί ο αριθμός των κυττάρων του καρπού έχει ήδη καθοριστεί.

Έχει επίσης ένα δεύτερο όφελος. Μειώνοντας το φορτίο μιας υπερπαραγωγικής χρονιάς, περιορίζει την εξάντληση του δέντρου και ηπιοποιεί την παρενιαυτοφορία της επόμενης.

Η υπερβολική άρδευση μαλακώνει τη σάρκα

Η έντονη άρδευση αυξάνει το βάρος του καρπού κυρίως με νερό. Ο υπερβολικά ενυδατωμένος καρπός έχει χαλαρότερη σάρκα, τραυματίζεται ευκολότερα στη συγκομιδή και στη μεταφορά, και συμπεριφέρεται χειρότερα στην εκπίκρανση, όπου η υφή της σάρκας κρίνει την εμπορική κατάταξη του τελικού προϊόντος.

Η Καλαμών έχει πράγματι αυξημένες απαιτήσεις σε υγρασία, τόσο εδαφική όσο και ατμοσφαιρική, οπότε η άρδευση είναι απαραίτητη. Το ζητούμενο είναι η σωστή κατανομή της μέσα στη σεζόν, όχι η μέγιστη δυνατή ποσότητα.

Η ελεγχόμενη ελλειμματική άρδευση

Μια εναλλακτική που έχει δοκιμαστεί σε επιτραπέζιες ποικιλίες είναι η ελεγχόμενη ελλειμματική άρδευση, δηλαδή η μείωση του νερού σε συγκεκριμένες περιόδους της σεζόν όπου το δέντρο ανέχεται καλύτερα την καταπόνηση.

Σε δοκιμές επιτραπέζιου ελαιώνα, η πρακτική αυτή έδωσε σε ορισμένες χρονιές μεγαλύτερους καρπούς σε σύγκριση με τη σταθερή άρδευση, με σφιχτότερη επιδερμίδα. Σε άλλη μελέτη, η μέτρια καταπόνηση δεν μείωσε σημαντικά την παραγωγή, με τον όγκο του καρπού να επηρεάζεται γύρω στο 10% στη χρονιά υψηλού φορτίου, διαφορά που δεν ήταν σημαντική στη συγκομιδή.

Η εφαρμογή απαιτεί παρακολούθηση της υγρασίας του εδάφους ή της υδατικής κατάστασης του δέντρου, και προσαρμογή στις συνθήκες κάθε ελαιώνα.

Το κλάδεμα ως μέσο ελέγχου του φορτίου

Το ετήσιο κλάδεμα λειτουργεί ταυτόχρονα ως αραίωμα και ως διαχείριση της ισορροπίας ανάμεσα σε βλάστηση και καρποφορία. Ένα δέντρο με ανοιχτή κόμη και ισορροπημένο αριθμό καρποφόρων βλαστών δίνει πιο ομοιόμορφο μέγεθος καρπού από χρονιά σε χρονιά.

Στις ποικιλίες με έντονη παρενιαυτοφορία το κλάδεμα προσαρμόζεται στη χρονιά. Πριν από αναμενόμενη υψηλή παραγωγή γίνεται αυστηρότερο, ώστε να περιοριστεί το φορτίο, ενώ πριν από χρονιά ανάπαυσης ηπιότερο.

Η λίπανση ακολουθεί την ανάλυση

Η διαφυλλική λίπανση χρησιμοποιείται συχνά για μεγαλύτερο καρπό, η αποτελεσματικότητά της όμως εξαρτάται από το αν υπάρχει πραγματική έλλειψη. Η βάση είναι η ανάλυση εδάφους και φύλλων, που δείχνει ποιο στοιχείο λείπει, ώστε η λίπανση να καλύπτει ανάγκη αντί να προστίθεται προληπτικά.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς ορίζεται η τιμή της ελιάς Καλαμών; Από το μέγεθος του κάθε καρπού, που εκφράζεται ως αριθμός καρπών ανά κιλό. Περίπου 140 καρποί ανά κιλό αντιστοιχούν σε μεγάλο καρπό, 250 σε μικρό, με διαφορά τιμής που πλησιάζει το διπλάσιο.

Γιατί μικραίνει ο καρπός σε χρονιά με μεγάλη παραγωγή; Επειδή οι καρποί ανταγωνίζονται για τα ίδια αποθέματα του δέντρου. Όσο περισσότεροι είναι, τόσο μικρότερο το μέσο μέγεθος, ανεξάρτητα από την άρδευση.

Βοηθά το περισσότερο νερό; Μέχρι ένα σημείο. Η υπερβολική άρδευση αυξάνει το βάρος κυρίως με νερό, δίνει χαλαρότερη σάρκα και χειρότερη συμπεριφορά στην εκπίκρανση.

Πότε γίνεται το αραίωμα; Νωρίς, στην καρπόδεση και στην αρχική ανάπτυξη του καρπού. Αργότερα το αποτέλεσμα είναι περιορισμένο.

Τι είναι η ελεγχόμενη ελλειμματική άρδευση; Η μείωση του νερού σε περιόδους όπου το δέντρο ανέχεται την καταπόνηση. Σε δοκιμές επιτραπέζιων ελαιώνων έδωσε σε ορισμένες χρονιές μεγαλύτερους καρπούς με σφιχτότερη επιδερμίδα.

Αξίζει η διαφυλλική λίπανση για μέγεθος; Μόνο όταν η ανάλυση εδάφους και φύλλων δείχνει πραγματική έλλειψη. Χωρίς αυτήν, προσθέτει κόστος χωρίς βέβαιο αποτέλεσμα.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι κατηγορίες μεγέθους και οι τιμές διαφέρουν ανά χρονιά και ανά αγοραστή. Τα αποτελέσματα των δοκιμών άρδευσης αφορούν συγκεκριμένες ποικιλίες και συνθήκες και δεν μεταφέρονται αυτούσια σε κάθε ελαιώνα, οπότε η εφαρμογή ελλειμματικής άρδευσης γίνεται με παρακολούθηση και σε συνεργασία με γεωπόνο. Το αραίωμα με ρυθμιστές ανάπτυξης γίνεται μόνο με εγκεκριμένα σκευάσματα και εφόσον η ετικέτα προβλέπει τη χρήση στην ελιά.

Πηγές

• International Society for Horticultural Science. Increasing fruit size in table olives. Acta Horticulturae.
• Absence of Yield Reduction after Controlled Water Stress during Preharvest Period in Table Olive Trees. Agronomy.
• Fruit load governs transpiration of olive trees.
• Haifa Group. Olive crop guide.