Πότε συμφέρει το Μανάκι αντί για Κορωνέικη σε νέο ελαιώνα

Στην ανατολική Πελοπόννησο, όποιος φυτεύει νέο ελαιώνα καταλήγει συνήθως σε δύο ποικιλίες, την Κορωνέικη και το Μανάκι, που στη γεωπονική βιβλιογραφία λέγεται Κοθρέικη. Η Κορωνέικη δίνει περισσότερο λάδι ανά κιλό καρπού, το Μανάκι όμως αντέχει στο ψύχος, δίνει και μαύρη επιτραπέζια ελιά και είναι η ποικιλία βάσης τριών ελαιολάδων ΠΟΠ. Η επιλογή κρίνεται από τέσσερα στοιχεία του χωραφιού, το υψόμετρο, τη ζώνη ΠΟΠ, το ιστορικό του εδάφους και τη χρήση που θα έχει ο καρπός.

Το υψόμετρο και ο παγετός κρίνουν πρώτα την επιλογή

Το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών χαρακτηρίζει την Κοθρέικη ανεκτική στο ψύχος, στους ανέμους και στην ξηρασία, και στην ανατολική Πελοπόννησο φυτεύεται συχνά πάνω από τα 700 μέτρα (Wikifarmer). Η Κορωνέικη αντικαθίσταται συνήθως από άλλες ποικιλίες πάνω από τα 400 μέτρα, λόγω της ευαισθησίας της στον παγετό. Σε χωράφι όπου ο χειμωνιάτικος παγετός είναι συχνός, το Μανάκι είναι η ασφαλέστερη επιλογή, ενώ σε χαμηλά και ζεστά κτήματα το πλεονέκτημα της Κορωνέικης στο λάδι μένει ανέπαφο.

Μέσα σε ζώνη ΠΟΠ η ποικιλία ορίζεται από τις προδιαγραφές

Το ΠΟΠ Λυγουριό Ασκληπιείου αφορά λάδι από την ποικιλία Μανάκι (ΦΕΚ 871/1993) και το ΠΟΠ Τροιζηνία επιτρέπει λάδι αποκλειστικά από Μανάκι ή με Κορωνέικη που δεν ξεπερνά το 50%, σύμφωνα με τη συγγραφή υποχρεώσεων που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Στην Ερμιονίδα, το λάδι ΠΟΠ Κρανίδι Αργολίδας προέρχεται σύμφωνα με τοπικό τυποποιητή κατά 80% από Μανάκι και κατά 20% από Κορωνέικη (Ύπαιθρος Χώρα, 2021).

Αν το χωράφι βρίσκεται μέσα σε μία από αυτές τις ζώνες και ο στόχος είναι να πουληθεί το λάδι ως ΠΟΠ, η αναλογία Μανακιού στη φύτευση πρέπει να ελεγχθεί στις προδιαγραφές πριν από την παραγγελία των δενδρυλλίων.

Χωράφι με ιστορικό βερτισιλλίωσης αποκλείει το Μανάκι

Στην αξιολόγηση του Ινστιτούτου Ελιάς του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, όπου νεαρά φυτά μολύνθηκαν τεχνητά με Verticillium dahliae, νεκρώθηκαν και τα 25 φυτά Κοθρέικης μέσα σε 140 ημέρες, ενώ η Κορωνέικη δεν έχασε κανένα (Markakis κ.ά., 2022). Η τεχνητή μόλυνση είναι αυστηρότερη από το χωράφι, και με τον συνολικό δείκτη καταπόνησης η Κοθρέικη κατατάχθηκε ενδιάμεση, η διαφορά όμως από την Κορωνέικη είναι τόσο μεγάλη που το ιστορικό του εδάφους γίνεται κριτήριο επιλογής.

Για τον μύκητα δεν υπάρχει χημική αντιμετώπιση στον εγκατεστημένο ελαιώνα, οπότε η προστασία γίνεται πριν από τη φύτευση. Χωράφια που καλλιεργήθηκαν επί χρόνια με βαμβάκι, κολοκυνθοειδή, μελιτζάνα, πιπεριά, πατάτα ή τομάτα φιλοξενούν συνήθως το παθογόνο στο έδαφος (UC IPM), και σε αυτά η Κορωνέικη είναι η λογικότερη επιλογή.

Η Κορωνέικη δίνει περισσότερο λάδι ανά κιλό καρπού

Το ΓΠΑ δίνει για την Κοθρέικη ελαιοπεριεκτικότητα 20% του βάρους και για την Κορωνέικη 27% (ΓΠΑ), που σημαίνει θεωρητικά πέντε κιλά ελιές Μανάκι για ένα κιλό λάδι έναντι περίπου τεσσάρων κιλών Κορωνέικης. Στο ελαιοτριβείο οι αποδόσεις βγαίνουν συνήθως χαμηλότερες, γιατί η μηχανική παραλαβή δεν ανακτά όλο το λάδι και η ελαιοπεριεκτικότητα αλλάζει με την ωρίμανση.

Για την απόδοση ανά δέντρο δεν υπάρχει επίσημη βιβλιογραφία για το Μανάκι. Οι παραγωγοί της Κορινθίας και της Αργολίδας την εκτιμούν από την εμπειρία τους, και τα νούμερα διαφέρουν πολύ ανάλογα με την ηλικία των δέντρων, την άρδευση και την παρενιαυτοφορία, οπότε ο πιο αξιόπιστος οδηγός για ένα νέο κτήμα είναι η απόδοση των γειτονικών ελαιώνων.

Το Μανάκι δίνει και μαύρη επιτραπέζια ελιά

Το ΓΠΑ κατατάσσει την Κοθρέικη στις ποικιλίες για μαύρες ελιές κονσέρβας, με καρπό μέσου βάρους 4,7 γραμμάρια και σχέση σάρκας προς πυρήνα 5,7 προς 1 (ΓΠΑ). Η Κορωνέικη, με τον μικρό της καρπό, προορίζεται σχεδόν αποκλειστικά για λάδι. Όποιος θέλει ευελιξία, να αποφασίζει κάθε χρονιά αν ένα μέρος της παραγωγής θα πάει για βρώση, βρίσκει στο Μανάκι μια ποικιλία που επιτρέπει και τις δύο κατευθύνσεις.

Η θρέψη του Μανακιού θέλει προσοχή στον σίδηρο και στο μαγγάνιο

Σε πείραμα με νεαρά φυτά σε τρία εδάφη, η Κοθρέικη απορρόφησε περισσότερο μαγγάνιο, σίδηρο και ψευδάργυρο από την Κορωνέικη, είχε όμως χαμηλότερη αποτελεσματικότητα χρήσης μαγγανίου και σιδήρου, δηλαδή κατανάλωνε περισσότερο από τα στοιχεία αυτά για την ίδια ανάπτυξη (Chatzistathis κ.ά., 2009). Επειδή τα αποτελέσματα αφορούν φυτά σε σάκους, η ανάγκη ελέγχεται στον ελαιώνα με φυλλοδιαγνωστική, και όπου εμφανιστεί έλλειψη η διόρθωση γίνεται με λιπάσματα ιχνοστοιχείων, ενώ οι βασικές ανάγκες του ελαιώνα καλύπτονται με πρόγραμμα λίπανσης βάσει εδαφολογικής ανάλυσης.

Η συγκομιδή του Μανακιού πέφτει ένα με δύο μήνες μετά την Κορωνέικη

Στην Τροιζηνία η συγκομιδή του Μανακιού γίνεται από τον Νοέμβριο έως τον Φεβρουάριο, με τον κύριο όγκο τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο, όταν ο καρπός γυρίζει από πράσινος σε μελανοϊώδη (C 128/2006). Η Κορωνέικη μαζεύεται από τα μέσα Οκτωβρίου με κορύφωση τον Νοέμβριο, οπότε ένα κτήμα με τις δύο ποικιλίες απλώνει τη δουλειά σε περισσότερους μήνες και φορτώνει λιγότερο το συνεργείο και το ελαιοτριβείο την ίδια εβδομάδα. Η συλλογή του Μανακιού γίνεται παραδοσιακά με χτένες, και τα εργαλεία συγκομιδής για τη σεζόν αξίζει να είναι έτοιμα πριν από τον Νοέμβριο.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο λάδι βγάζει η ελιά Μανάκι;

Με ελαιοπεριεκτικότητα 20% του βάρους, θεωρητικά πέντε κιλά ελιές δίνουν ένα κιλό λάδι (ΓΠΑ). Στο ελαιοτριβείο η απόδοση βγαίνει συνήθως λίγο χαμηλότερη και μεταβάλλεται με την ωρίμανση του καρπού.

Πόσα κιλά ελιές δίνει ένα δέντρο Μανάκι;

Επίσημες μετρήσεις ανά δέντρο δεν υπάρχουν για την ποικιλία. Οι παραγωγοί την εκτιμούν από την εμπειρία τους, με μεγάλες διαφορές ανάλογα με την ηλικία του δέντρου, την άρδευση και τη χρονιά, λόγω της παρενιαυτοφορίας.

Ποια είναι η επιστημονική ονομασία της Κοθρέικης;

Στη βιβλιογραφία καταγράφεται ως Olea europaea var. minor rotunda (Revelou κ.ά., 2021), με συνώνυμα το Μανάκι, το Γλυκομάνακο και τη Μανακολιά.

Πότε μαζεύεται η ελιά Μανάκι;

Από τον Νοέμβριο έως τον Φεβρουάριο, με τον κύριο όγκο τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο, όταν ο καρπός έχει γυρίσει σε μελανοϊώδη. Για μαύρη επιτραπέζια ελιά μαζεύεται σε πλήρη ωρίμανση.

Είναι το Μανάκι ίδιο με το Αγουρομάνακο;

Όχι. Το ΓΠΑ καταγράφει την Αγουρομανακολιά ως ξεχωριστή, όψιμη μεσόκαρπη ποικιλία με ελαιοπεριεκτικότητα γύρω στο 30% (ΓΠΑ), οπότε στο φυτώριο η ποικιλία ζητείται με το όνομα Κοθρέικη.

Χρειάζεται επικονιάστρια ποικιλία το Μανάκι;

Η Κοθρέικη βρέθηκε αυτογόνιμη σε σύγκριση δώδεκα ελληνικών ποικιλιών (Dimassi κ.ά., 1999), οπότε καρποφορεί και σε αμιγή φύτευση. Περισσότερα για τα χαρακτηριστικά της ποικιλίας συγκεντρώνει ο οδηγός για την ελιά Μανάκι ή Κοθρέικη του Wikifarmer.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε φυτό και κάθε περιβάλλον είναι μοναδικό. Οι συνθήκες διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, την ποιότητα του νερού, το pH του εδάφους και τη γενικότερη υγεία του φυτού. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία.

Εάν υποψιάζεστε σοβαρή τροφοπενία ή ασθένεια που δεν αντιμετωπίζεται με τις βασικές πρακτικές, συνιστάται η επικοινωνία με γεωπόνο για ακριβή διάγνωση.

Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων πρέπει να γίνεται με προσοχή και υπευθυνότητα. Προτιμήστε πάντα μη χημικές μεθόδους πρώτα (φυσικές πρακτικές, πράσινο σαπούνι, θερινός πολτός). Όταν χρειαστεί χημική παρέμβαση, χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα και τηρήστε τις οδηγίες της συσκευασίας.

Πηγές

• Chatzistathis, T., Therios, I., Alifragis, D. (2009). Differential uptake, distribution within tissues, and use efficiency of manganese, iron, and zinc by olive cultivars Kothreiki and Koroneiki. HortScience, 44(7), 1994-1999.
• Dimassi, K., Therios, I., Balatsos, A. (1999). The blooming period and self-fruitfulness in twelve Greek and three foreign olive cultivars. Acta Horticulturae, 474, 275-278.
• Markakis, E. A., Krasagakis, N., Manolikaki, I., Papadaki, A. A., Kostelenos, G., Koubouris, G. (2022). Evaluation of olive varieties resistance for sustainable management of Verticillium wilt. Sustainability, 14(15), 9342.
• Revelou, P.-K. κ.ά. (2021). Chemometric study of fatty acid composition of virgin olive oil from four widespread Greek cultivars. Molecules, 26(14), 4151.
• Ρούσσος, Π. Κατάταξη ποικιλιών ελιάς με βάση το μέγεθος. Εργαστηριακές ασκήσεις, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
• Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2006). Αίτηση καταχώρισης ΠΟΠ για το ελαιόλαδο «Τροιζηνία», συνοπτικό δελτίο. C 128/11.
• ΦΕΚ 871/Β/1993. Αναγνώριση της ονομασίας προέλευσης «Λυγουριό Ασκληπιείου».
• UC Statewide IPM Program. Verticillium wilt, olive, pest management guidelines. University of California Agriculture and Natural Resources.