Κτηνοτροφικά πάρκα: Μια καινοτομία που μπορεί να αλλάξει τη φυσιογνωμία της αιγοπροβατοτροφίας στην Ελλάδα

Από τo 25ο τεύχος του περιοδικού «Επί Γης» της Τράπεζας Πειραιώς, με θέμα «Εκσυγχρονισμός για βιώσιμη ανάπτυξη».

Γράφει ο Γεώργιος Ζέρβας, Ομότιμος Καθηγητής Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η αιγοπροβατοτροφία και η ανάγκη εκσυγχρονισμού

Επειδή το κτηνοτροφικό πάρκο αποτελεί καινοτόμο ιδέα, με πολλά πλεονεκτήματα, που μπορεί να αλλάξει πραγματικά τη φυσιογνωμία της αιγοπροβατοτροφίας στη χώρα μας, κρίθηκε σκόπιμο να αναλυθούν, έστω και συνοπτικά, η φιλοσοφία και η σκοπιμότητα οργάνωσης και λειτουργίας τους, οι προϋποθέσεις εγκατάστασής τους, ο τρόπος λειτουργίας τους και τα οφέλη που θα προκύψουν από αυτά.

Καταρχάς, αναφέρονται κάποιες διαπιστώσεις, που έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με τα κτηνοτροφικά πάρκα:

α. Η αιγοπροβατοτροφία στη χώρα μας αποτελεί τον σημαντικότερο κλάδο της ζωικής παραγωγής από κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής πλευράς, με παράδοση αιώνων, αλλά χαμηλό βαθμό εκσυγχρονισμού και τεχνολογικής διείσδυσης.

β. Η χώρα μας είναι η μοναδική στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου η παραγόμενη ποσότητα αιγοπρόβειου γάλακτος είναι μεγαλύτερη εκείνης του αγελαδινού.

γ. Τόσο η νομοθεσία όσο και ο καταναλωτής απαιτούν κτηνοτροφικά προϊόντα ασφαλή και υψηλής ποιότητας, με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που αφορούν στη διαδικασία παραγωγής και μεταποίησής τους.

δ. Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την άσκηση της κτηνοτροφίας και η διασφάλιση της ευζωίας των εκτρεφόμενων ζώων υπαγορεύουν νέους κανόνες λειτουργίας και διαχείρισης των κτηνοτροφικών μονάδων.

Συνεκτιμώντας λοιπόν τα υπέρ (π.χ. εξαιρετικής ποιότητας κτηνοτροφικά προϊόντα) και τα κατά (π.χ. σημαντική υστέρηση ως προς τον εκσυγχρονισμό των μονάδων) της αιγοπροβατοτροφίας, τις τάσεις και απαιτήσεις του καταναλωτικού κοινού και την κείμενη νομοθεσία (προστασία περιβάλλοντος, ευζωία ζώων κ.λπ.), μία μάλλον ασφαλής πρόβλεψη είναι ότι ο συγκεκριμένος κλάδος μεσο-μακροπρόθεσμα θα αντιμετωπίσει προβλήματα βιωσιμότητας, λόγω μειωμένης παραγωγικότητας από πολλών άλλων παραγόντων, αλλά και σημαντική συρρίκνωση με τεράστιες κοινωνικοοικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Γι' αυτό λοιπόν πρέπει να δοκιμαστεί ένα νέο μοντέλο άσκησης της αιγοπροβατοτροφίας, που να αντιμετωπίζει τα περισσότερα από τα μειονεκτήματα που αναφέρθηκαν και να δίνει προοπτική στον κλάδο και στους νέους ανθρώπους.

Η ιδέα εγκατάστασης κτηνοτροφικών πάρκων προτείνεται ως «πιλοτική» εφαρμογή και θα δοκιμαστεί για να διαπιστωθούν στην πράξη τα πλεονεκτήματα και οι αδυναμίες της, πριν γενικευτεί η εφαρμογή της. Θεωρητικά, η ιδέα παρουσιάζει πολλά πλεονεκτήματα που μένει να αποδειχθούν στην πράξη, αλλά κι ένα σημαντικό μειονέκτημα: τη νοοτροπία ημών των Ελλήνων όσον αφορά στη μεταξύ μας συνεργασία.

Ορισμός κτηνοτροφικού πάρκου

Ως Κτηνοτροφικό Πάρκο ορίζεται μία περιοχή, για την οποία έχει γίνει χωροταξική μελέτη οργάνωσής της, που προβλέπει τη δημιουργία απαιτήσεων υποδομών και εγκαταστάσεων ορισμένης έκτασης για εγκατάσταση και λειτουργία του κτηνοτροφικού πάρκου. Η έκταση πρέπει να είναι εύκολως προσβάσιμη από τους κτηνοτρόφους με άμεση επαφή με τους βοσκότοπους για τη βόσκηση των ζώων, στην οποία εγκαθίστανται αιγοπροβατοστάσια με όλους τους απαιτούμενους βοηθητικούς χώρους και τον απαραίτητο εξοπλισμό (αμελκτήρια, παγολεκάνες, αποθήκες ζωοτροφών, αναρρωτήριο, χώρο για χειρισμό αποβλήτων, κατοικία κτηνοτρόφων, γραφείο Γεωπόνου και Κτηνιάτρου που παρακολουθούν το ζωικό κεφάλαιο κ.λπ.) (Διάγραμμα).

Το κτηνοτροφικό πάρκο διαθέτει κατάλληλη οδική πρόσβαση, ηλεκτροδότηση και υδροδότηση. Οι σταβλικές εγκαταστάσεις (αιγοπροβατοστάσια) είναι σύγχρονες και λειτουργικές, διασφαλίζουν την ευζωία στα εκτρεφόμενα ζώα και έχουν άδεια λειτουργίας.

Ένα κτηνοτροφικό πάρκο μπορεί να εγκατασταθεί σε έναν κοινόχρηστο βοσκότοπο (π.χ. με σχετική παραχώρηση από δασική υπηρεσία ή Δήμο), που χρησιμοποιείται από μία ομάδα κτηνοτρόφων με εκτατικής ή ημιεκτατικής μορφής μονάδες ή σε μια πεδινή έκταση (δημόσια ή ιδιωτική) για εντατικής μορφής μονάδες αιγοπροβάτων με υψηλές αποδόσεις. Στην περίπτωση εκτατικών εκτροφών χρησιμοποιούνται φυσικοί βοσκότοποι, ενώ στην περίπτωση εντατικών και ημιεντατικών εκτροφών μπορούν να εγκαθίστανται και να βόσκονται τεχνητοί λειμώνες περί το κτηνοτροφικό πάρκο.

Εξυπακούεται ότι η επιλογή του χώρου εγκατάστασης ενός ή περισσότερων κτηνοτροφικών πάρκων σε μια περιοχή γίνεται με κριτήρια καταλληλότητας ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς του χώρου, την απόσταση των ορίων της έκτασης από οικισμούς, προστατευμένες ζώνες, λίμνες, ποταμούς, σιδηροδρομικό δίκτυο κ.λπ., σύμφωνα με τη βασική πολεοδομική νομοθεσία και τις υγειονομικές διατάξεις περί κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων.

Προϋποθέσεις εγκατάστασης και λειτουργίας κτηνοτροφικού πάρκου

Οι «8» βασικές προϋποθέσεις δημιουργίας κτηνοτροφικού πάρκου είναι:

1. Σύσταση φορέα δημιουργίας και λειτουργίας του πάρκου.
2. Συμμετοχή ελάχιστου ικανού αριθμού κτηνοτρόφων που επιθυμούν τη συμμετοχή τους (ομάδα παραγωγών).
3. Δυνατότητα οργάνωσης κοινόχρηστης υποδομής (έκταση, οδική πρόσβαση, δίκτυα ύδρευσης - ηλεκτρισμού, διαχείριση αποβλήτων κ.λπ.).
4. Διαθεσιμότητα κατάλληλης έκτασης που ικανοποιεί ισχύουσες πολεοδομικές και υγειονομικές διατάξεις.
5. Υποχρεωτική διατήρηση λειτουργίας χώρου για τουλάχιστον 20 χρόνια.
6. Ύπαρξη προέγκρισης χωροθέτησης και έγκρισης περιβαλλοντικών όρων.
7. Οι μονάδες να πληρούν προ της εγκατάστασης ορισμένους όρους υγείας των ζώων και απουσίας ορισμένων νοσημάτων (π.χ. βρουκέλλωση, φυματίωση κ.λπ.).
8. Οι κτηνοτρόφοι να είναι κατά προτίμηση νέοι στην ηλικία.

Πέραν των παραπάνω τα αιγοπροβατοστάσια και οι βοηθητικοί χώροι πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ζώων και στο μέγεθος των μονάδων και να εξασφαλίζουν συνθήκες άνετης εργασίας στους κτηνοτρόφους.

Τρόπος λειτουργίας του κτηνοτροφικού πάρκου

Σε ένα κτηνοτροφικό πάρκο, ενδεικτικά, μπορεί να εγκατασταθούν 5-10 κτηνοτρόφοι με ένα σύνολο 1.000-3.000 προβάτων ή αιγών. Κάθε κτηνοτρόφος έχει δικό του στάβλο. Χρησιμοποιούν τους κοινόχρηστους χώρους εκ περιτροπής και προγραμματισμένα (π.χ. το αμελκτήριο), όπως προβλέπεται από τον εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας του πάρκου. Ουσιαστικά οι συνεργαζόμενοι κτηνοτρόφοι έχουν ταυτόχρονα αυτονομία (ατομικό στάβλο) και συνεργασία (π.χ. ομαδική προμήθεια ζωοτροφών, ομαδική πώληση προϊόντων κ.τ.λ.).

Στη συντήρηση και τα έξοδα λειτουργίας του πάρκου (π.χ. επισκευές, ηλεκτρικό ρεύμα, νερό) συμμετέχουν ποσοστιαία, σύμφωνα με το καταστατικό λειτουργίας. Τους παρέχεται δωρεάν επιστημονική βοήθεια και καθοδήγηση για θέματα διατροφής, διαχείρισης, υγιεινής, περιβάλλοντος κ.λπ. από Γεωπόνους και Κτηνιάτρους του Δήμου, της Περιφέρειας ή ιδιώτες.

Εξυπακούεται ότι η συμμετοχή των κτηνοτρόφων στο κτηνοτροφικό πάρκο είναι εθελοντική και το μέγεθός του ανάλογο σε κάθε περίπτωση με τους προσφερόμενους για συνεργασία κτηνοτρόφους.

Πλεονεκτήματα κτηνοτροφικού πάρκου

Η δημιουργία και λειτουργία ενός κτηνοτροφικού πάρκου από «ομάδα παραγωγών» έχει «7» σημαντικά πλεονεκτήματα:

1. Εξασφάλιση καλύτερων συνθηκών διαβίωσης των ζώων και εργασίας για τους κτηνοτρόφους.
2. Ανάπτυξη εμπιστοσύνης για συνεργασία μεταξύ των μελών της ομάδας στο επίπεδο χρήσης των κοινών υποδομών.
3. Πλήρης επιστημονική υποστήριξη για θέματα διατροφής, διαχείρισης, υγιεινής, πρόληψης και θεραπείας ασθενειών και διαχείρισης, αξιοποίησης και βελτίωσης δυναμικού βοσκοτόπων.
4. Αποτελεσματικότερη προστασία περιβάλλοντος (όχληση, ρύπανση, υποβάθμιση) και αισθητική αναβάθμιση αγροτικού τοπίου με κατασκευή αιγοπροβατοστασίων πλήρως εναρμονισμένων με το περιβάλλον.
5. Προμήθεια ζωοτροφών με καλύτερους οικονομικούς όρους, λόγω μαζικής αγοράς (οικονομία κλίμακος - χαμηλότερο κόστος διατροφής).
6. Πώληση κτηνοτροφικών προϊόντων (γάλακτος, κρέατος) σε υψηλότερη τιμή, λόγω διαθέσιμης ποσότητας και ποιότητας, αλλά και μεγαλύτερης διαπραγματευτικής δυνατότητας.

Βελτίωση εισοδήματος κτηνοτρόφων

1. Βελτίωση εισοδήματος κτηνοτρόφων που θα προέλθει από:

• αύξηση αποδόσεων ζώων λόγω ισόρροπης διατροφής,
• μείωση απωλειών λόγω εφαρμογής προγράμματος προληπτικής υγιεινής και εμβολιασμού ζώων,
• χαμηλότερο κόστος προμήθειας ζωοτροφών και υγειονομικής περίθαλψης,
• χαμηλότερο λειτουργικό κόστος επιμέρους μονάδων,
• υψηλότερη τιμή διάθεσης προϊόντων λόγω οργάνωσης ομάδας παραγωγών,
• καλύτερη αναπαραγωγική διαχείριση ποιμνίων (εφαρμογή συγχρονισμού τοκετών και / ή τεχνητής σπερματέγχυσης), και
• οργάνωση επιλογής και πώλησης ζώων αναπαραγωγής εφόσον η εκτρεφόμενη φυλή πληροί τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Η παραπάνω περιγραφή δεν αποτελεί παρά μια συνοπτική παρουσίαση των κτηνοτροφικών πάρκων για να γίνει κάπως κατανοητή η γενική ιδέα οργάνωσης και λειτουργίας τους.