Πώς λειτουργεί μια πετυχημένη αιγοπροβατοτροφική μονάδα

Από τo 25ο τεύχος του περιοδικού «Επί Γης» της Τράπεζας Πειραιώς, με θέμα «Εκσυγχρονισμός για βιώσιμη ανάπτυξη».

Γράφει ο Νίκος Κολτσίδας, Σύμβουλος Αγροτικών Μελετών, Πειραιώς

Το χάσμα μεταξύ σκληρής δουλειάς και μετρήσιμης βελτίωσης

Ήταν ένα κρύο πρωινό του Νοεμβρίου. Διασχίζοντας το Δρυόδασος της Φολόης, κατευθυνόμουν προς ένα κτηνοτροφικό χωριό της Ηλείας. Λίγο πριν από το χωριό έκανα μία σύντομη στάση στην προβατοτροφική μονάδα του Στάθη. Μόλις είχε τελειώσει την πρωινή αρμεγή και ετοιμαζόταν να πλύνει τον χώρο του αρμεκτηρίου. Είχε ήδη ρίξει το σανό και τα πρόβατα παραταγμένα κατά μήκος του κεντρικού διαδρόμου σίτισης απολάμβαναν μια καλής ποιότητας δεύτερη κοπή μηδικής. Πριν από λίγες μέρες είχε αποκόψει τα αρνιά και διάλεγε πάντα το καλύτερο για τα ζώα του, καθώς βρισκόταν πλέον στην υψηλότερη φάση της γαλακτοπαραγωγής. Μόλις με είδε σταμάτησε το πλύσιμο και ήρθε κοντά μου. Τον ρώτησα πώς τα πάει και πώς βλέπει τις φετινές του αποδόσεις. Χωρίς να σκεφτεί πολύ, μου απάντησε: «Κοίτα, στο διήμερο που έρχεται ο γαλατάς η παγολεκάνη είναι σχεδόν γεμάτη. Τέτοια εποχή πέρυσι ήμουν λίγο πάνω από τη μέση. Υποθέτω πάμε καλύτερα. Απλά αρμέγω περισσότερα ζώα φέτος και τα πιο πολλά είναι νεαρά. Επομένως φαντάζομαι πως δεν μπορώ να δώσω ξεκάθαρη απάντηση στο ερώτημά σου».

Ο Στάθης δεν είναι μόνος σε αυτή την αβεβαιότητα. Πολλοί προβατοτρόφοι βασίζονται στο ένστικτό τους παρά σε μετρήσιμα μεγέθη για να αξιολογήσουν την πρόοδό τους. Ωστόσο, καθώς συζητήσαμε περαιτέρω με τον Στάθη, έγινε σαφές ότι ήθελε να μάθει πώς θα μπορούσε να παρακολουθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια τα αποτελέσματα των προσπάθειών του και να βελτιώσει την κερδοφορία της εκτροφής του.

Αυτή η συζήτηση μου τόνισε το χάσμα μεταξύ της σκληρής δουλειάς και της μετρήσιμης βελτίωσης - ένα χάσμα που οι Βασικοί Δείκτες Αποδοτικότητας (KPIs) θα μπορούσαν να γεφυρώσουν. Αναλύοντας την απόδοση της εκτροφής σε Συγκεκριμένους και Μετρήσιμους δείκτες, οι κτηνοτρόφοι -όπως ο Στάθης- μπορούν όχι μόνο να κατανοήσουν την πρόοδό τους, αλλά και να λάβουν τεκμηριωμένες αποφάσεις για το μέλλον.

Το πλαίσιο SMART για δείκτες αποδοτικότητας

Για τον καλύτερο καθορισμό των Δεικτών Αποδοτικότητας της προβατοτροφίας θα χρησιμοποιήσουμε το πλαίσιο SMART, το οποίο διασφαλίζει ότι οι στόχοι που θέτουμε είναι Συγκεκριμένοι (Specific), Μετρήσιμοι (Measurable), Eπιτεύξιμοι (Attainable), Σχετικοί (Relevant) και Χρονικά Δεσμευμένοι (Time Bound). Ενώ παράλληλα παρέχει μια σαφή και πρακτική δομή για την επίτευξη ουσιαστικών αποτελεσμάτων.

Οι 9 δείκτες αποδοτικότητας (KPIs) της γαλακτοπαραγωγού αιγοπροβατοτροφίας

Οι Κύριοι Δείκτες Αποδοτικότητας KPIs της γαλακτοπαραγωγού αιγοπροβατοτροφίας είναι «9» και αφορούν:

• τη γαλακτοπαραγωγή (απόδοση γάλακτος ανά πρόβατο στην εκτροφή),
• την ποιότητα γάλακτος (περιεκτικότητα γάλακτος σε πρωτεΐνες και λίπος, πλήθος μικροβιακού φορτίου),
• τον δείκτη μετατρεψιμότητας τροφής σε γάλα (ποσότητα ξηράς ουσίας που απαιτείται για την παραγωγή ενός λίτρου γάλακτος),
• την αποδοτικότητα της αναπαραγωγής (ποσοστό προβατίνων που γεννούν επιτυχώς),
• το εισόδημα έναντι κόστους διατροφής (εισόδημα που μένει αν αφαιρεθεί το συνολικό κόστος διατροφής),
• την ανθεκτικότητα στις ασθένειες (συχνότητα προβλημάτων υγείας),
• τη μακροζωία (παραγωγική διάρκεια ζωής των ζώων) και
• τον αριθμό ζώων αντικατάστασης (ρυθμός εσωτερικής ανανέωσης κοπαδιού).
• Επιπλέον, στους δείκτες θα μπορούσε να προστεθεί και αυτός της Κοινωνικής Ευημερίας που περιλαμβάνει τις εβδομαδιαίες ώρες εργασίας και τη συνολική ικανοποίηση από την άσκηση του επαγγέλματος, αναγνωρίζοντας τις ανθρώπινες και κοινωνικές διαστάσεις της κτηνοτροφίας.

Πώς μετράμε τους δείκτες στην πράξη

Οι μηνιαίες γαλακτομετρήσεις μπορούν να μας δώσουν με ακρίβεια και σε επίπεδο ζώου, τη συνολική ετήσια απόδοση γάλακτος. Στην περίπτωση, όμως, που δεν πραγματοποιούνται γαλακτομετρήσεις, η ημερήσια καταγραφή της συνολικής γαλακτοπαραγωγής σε συνδυασμό με την καταγραφή του πλήθους των αρμεγόμενων ζώων, μας δίνει κατά προσέγγιση την απόδοση γάλακτος ανά πρόβατο. H συνολική ετήσια απόδοση ανά παραγωγικό ζώο αποτελεί τον πρώτο και πιο σημαντικό δείκτη που μπορεί να ακολουθεί εύκολα ο παραγωγός.

Παράλληλα, οι εταιρείες γάλακτος αλλά και ο ΕΛΓΟ πραγματοποιούν τακτικούς ελέγχους ποιότητας. Η συγκέντρωση και αρχειοθέτηση των αποτελεσμάτων των ελέγχων είναι το πρώτο βήμα στην προσπάθεια να βελτιωθεί η ποιότητα του παραγόμενου γάλακτος. Για τους δείκτες μετατρεψιμότητας τροφής σε γάλα και εισόδημα έναντι κόστους διατροφής, αρκεί η ζύγιση και καταγραφή των ζωοτροφών που φεύγουν καθημερινά από την αποθήκη και μοιράζονται στα ζώα. Oι υπόλοιποι δείκτες, όπως ανθεκτικότητα στις ασθένειες, μακροζωία και ρυθμός αντικατάστασης κοπαδιού, απαιτούν πολύ λιγότερη ένταση συλλογής δεδομένων.

Είναι ανάγκη να γίνει κατανοητό πως ακόμη και ο πιο απλός τρόπος συλλογής δεδομένων, είναι ένα σημαντικό ξεκίνημα. Σαφώς κατά τη συγκέντρωση και αξιολόγησή τους θα χρειαστεί να περάσουν σε ένα υπολογιστικό φύλλο, αλλά η συνέπεια καταγραφής και η ποιότητα των δεδομένων είναι τα κρισιμότερα. Επομένως, ακόμη και η καταγραφή στο ημερήσιο ημερολόγιο του κινητού μας, δεδομένων, όπως η κατανάλωση τροφής, η ημερήσια παραγωγή γάλακτος, ο συνολικός αριθμός αρμεγόμενων ζώων και τα προβλήματα υγείας, διαμορφώνει ξεκάθαρη πορεία για τη διαρκή εξέλιξη της εκτροφής.

Στρατηγικές μακρόχρονης δέσμευσης

Η μακρόχρονη δέσμευση των κτηνοτρόφων στην παρακολούθηση των δεικτών αποδοτικότητας απαιτεί στρατηγικές που είναι πρακτικές, ανταποδοτικές και προπαντός ενδυναμωτικές. Είναι σίγουρο πως η εξατομικευμένη συγκριτική αξιολόγηση με ιστορικά δεδομένα φυλής προβάτων ή και γεωγραφικής περιοχής θα μπορούσε να πληροφορήσει τον παραγωγό σχετικά με την παρούσα κατάστασή του, αλλά και να του υποδείξει μια ξεκάθαρη πορεία για τη μελλοντική του εξέλιξη. Παράλληλα, η ύπαρξη κινήτρων, όπως μπόνους ποιότητας ή 12μηνης παραγωγικότητας, παρακινεί τους παραγωγούς να συμμετέχουν ενεργά στην παρακολούθηση και τη βελτίωση των KPIs. Τέλος, η αξιοποίηση της τεχνολογίας μέσω φιλικών προς τον χρήστη εφαρμογών ή ψηφιακών εργαλείων απλοποιεί τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων, ενώ η συνεχής εκπαίδευση και υποστήριξη διασφαλίζει ότι οι προβατοτρόφοι μπορούν να ερμηνεύσουν τα δεδομένα και να δράσουν αποτελεσματικά. Μαζί, αυτές οι στρατηγικές δημιουργούν ένα πλαίσιο για μακροπρόθεσμη δέσμευση και μετρήσιμη επιτυχία.