Η ευζωία ως πυλώνας των σύγχρονων συστημάτων εκτροφής των μηρυκαστικών ζώων

Από τo 25ο τεύχος του περιοδικού «Επί Γης» της Τράπεζας Πειραιώς, με θέμα «Εκσυγχρονισμός για βιώσιμη ανάπτυξη».

Γράφει ο Παναγιώτης Σιμιτζής, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η ολοκληρωμένη προσέγγιση στην παραγωγή ζωικών προϊόντων

Στις μέρες μας, τα παραγωγικά ζώα δεν αντιμετωπίζονται πλέον μόνο ως μέσα παραγωγής τροφίμων, αλλά ως μέρος μιας ολοκληρωμένης παραγωγικής διαδικασίας, που εξασφαλίζει ασφάλεια και ποιότητα των παραγόμενων ζωικών προϊόντων, προστασία του περιβάλλοντος, διασφάλιση της αειφορίας των φυσικών πόρων και καλή μεταχείριση και διαβίωση των ζώων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ένα από τα αυστηρότερα νομοθετικά πλαίσια για την ευζωία (welfare) προστατεύοντας δισεκατομμύρια ζώων που εκτρέφονται, μετακινούνται και σφάζονται στο έδαφος των κρατών-μελών της.

Ο ορισμός της ευζωίας

Η ευζωία ορίζεται ως η κατάσταση στην οποία εκτιμάται ότι βρίσκεται ένα ζώο, σε σχέση με την προσπάθεια που καταβάλλει για να διαχειριστεί και να αντεπεξέλθει στο περιβάλλον στο οποίο ζει και συνδέεται τόσο με την εξασφάλιση της υγιεινής κατάστασης και των βιολογικών του λειτουργιών, την προστασία του από δυσάρεστες καταστάσεις, όπως πόνο, φόβο και αγωνία και την προαγωγή των θετικών συναισθημάτων του, όσο και με τη διασφάλιση της εκδήλωσης των φυσιολογικών του συμπεριφορών.

Από τις 5 ελευθερίες στις 5 παροχές

Ήδη, εδώ και πάνω από 30 χρόνια, με σκοπό την προαγωγή της ευζωίας των αγροτικών ζώων έχουν θεσπιστεί 5 μορφές ελευθερίας (Freedoms). Βέβαια, τα τελευταία χρόνια, λόγω της παραδοχής ότι τα ζώα είναι συναισθανόμενα όντα, όπως οι άνθρωποι (One Health – One Welfare), από τις 5 ελευθερίες έχουμε μεταβεί στο μοντέλο των 5 παροχών (Provisions). Αυτές επιγραμματικά είναι:

• Κατάλληλη διατροφή, προσφέροντας πρόσβαση σε τροφή και νερό, ανάλογα με το είδος και το παραγωγικό στάδιο, η οποία εξασφαλίζει υγεία και ευρωστία.
• Ενδεδειγμένο περιβάλλον που δεν τα καταπονεί, διασφαλίζοντας επαρκή καθαριότητα, καλή ποιότητα αέρα, κατάλληλα επίπεδα θερμοκρασίας, σχετικής υγρασίας, φωτισμού, ήχου και πυκνότητας εκτροφής που επιτρέπουν ξεκούραση και ομαλή κίνηση.
• Υψηλό επίπεδο υγείας, ώστε να μην υποφέρουν από πόνο λόγω άστοχων χειρισμών, τραυματισμών και ασθενειών, μέσω της εφαρμογής κατάλληλων προγραμμάτων προστασίας, πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας που εξασφαλίζουν φυσιολογικές λειτουργίες των ζώων.
• Δυνατότητα εκδήλωσης φυσιολογικής συμπεριφοράς (π.χ. κοινωνική, εξερευνητική), οι οποίες έχουν θετικό αντίκτυπο στα ζώα.
• Αποφυγή φόβου, αγωνίας και άλλης μορφής καταπόνησης και προαγωγή θετικών τους συναισθημάτων, μέσω κατάλληλης διαχείρισης.

Ευζωία στα μηρυκαστικά ζώα

Ιδιαίτερα, για τα μηρυκαστικά ζώα, λόγω της ιδιομορφίας του πεπτικού τους συστήματος, πρέπει ένα ελάχιστο ποσοστό του σιτηρεσίου τους να περιέχει χονδροειδείς ζωοτροφές, οι οποίες εξασφαλίζουν την ομαλή λειτουργία της μεγάλης κοιλίας και τη διαδικασία του μηρυκασμού.

Αίγες και πρόβατα

Σε γενικές γραμμές, οι αίγες και τα πρόβατα στη χώρα μας δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ευζωίας, αφού τα περισσότερα συστήματα εκτροφής συνδυάζονται και με τη βόσκησή τους σε εξωτερικούς χώρους.

Βοοειδή

Αντίθετα, τα συστήματα εκτροφής των βοοειδών είναι περισσότερο εντατικής μορφής, οπότε εκεί μπορεί να παρατηρηθούν προβλήματα που συνδέονται με την ευζωία. Για την αποφυγή τους:

• Κάθε αγελάδα πρέπει να έχει πρόσβαση σε έναν συνολικό εσωτερικό χώρο τουλάχιστον 9 τ.μ., ατομική θέση ανάπαυσης και επαρκές υλικό κλινοστρωμνής.
• Αν υπάρχει δυνατότητα, πρέπει να παρέχεται πρόσβαση σε βοσκότοπους με καλή αποστράγγιση και περιοχές με σκίαση (ειδικά το καλοκαίρι).
• Επιβάλλεται τακτική παρακολούθηση για περιστατικά χωλότητας, μαστίτιδας και μεταβολικών διαταραχών.
• Εγκατάσταση μόνιμων βουρτσών, που προάγουν την εκδήλωση φυσιολογικών συμπεριφορών, όπως ξύσιμο και περιποίηση του σώματός τους.

Ευζωία, τεχνολογία και αειφορία

Συνοψίζοντας, η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και καινοτόμων μεθόδων παραγωγής, με σκοπό την επίτευξη υψηλότερων ρυθμών παραγωγής και καλύτερων οικονομικών αποτελεσμάτων, πρέπει να συνδυάζεται με πρακτικές που σέβονται την ευζωία των ζώων, στο γενικότερο πλαίσιο της εξασφάλισης της ασφάλειας και της υψηλής ποιότητας των παραγόμενων ζωικών προϊόντων, της προστασίας του περιβάλλοντος και της διασφάλισης της αειφορίας.