Η αιγοπροβατοτροφία στην ψηφιακή εποχή

Από τo 25ο τεύχος του περιοδικού «Επί Γης» της Τράπεζας Πειραιώς, με θέμα «Εκσυγχρονισμός για βιώσιμη ανάπτυξη».

Γράφει ο Αθανάσιος Γελασάκης, Κτηνίατρος MPH, PhD, Dipl. ECBHM, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής, Γεωτεχνικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η δυναμική της αιγοπροβατοτροφίας στην Ελλάδα

Ενδεικτική της δυναμικής της αιγοπροβατοτροφίας στη χώρα μας είναι η πρώτη θέση, που κατέχει σε παγκόσμιο επίπεδο στην παραγωγή τυριών από πρόβειο γάλα, αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο στην αθροιστική παραγωγή αίγειου και πρόβειου γάλακτος (>1,3 εκατομμύρια τόνοι σύμφωνα με τον FAOSTAT, δεδομένα 2022), με το εθνικό ποίμνιο να ξεπερνά τα 7 εκατομμύρια πρόβατα και τα 3 εκατομμύρια αίγες (ΕΛΣΤΑΤ, 2023).

Προκλήσεις του κλάδου

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, οι προκλήσεις, που καλείται να αντιμετωπίσει ο κλάδος της αιγοπροβατοτροφίας είναι μεγάλες και ποικίλες, καθώς η διατροφική κουλτούρα αλλά και η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών μεταβάλλονται διαρκώς. Παράλληλα, η εύκολη και γρήγορη διακίνηση των προϊόντων πρωτογενούς παραγωγής, η μετακίνηση πληθυσμών μέσω του τουρισμού, αλλά και της μετανάστευσης, η υιοθέτηση διατροφικών συνηθειών, καταναλωτικών τάσεων και συμπεριφορών υγείας που σχετίζονται με τη διατροφή, καθώς και οι αναδυόμενες απειλές, όπως η κλιματική κρίση, οι επιδημίες ζωονόσων, οι ζωοανθρωπονόσοι και τα τροφιμογενή νοσήματα, αναδεικνύουν νέες τάσεις στις αγορές, επαναπροσδιορίζουν τις καταναλωτικές συμπεριφορές και επιβάλλουν τον εκσυγχρονισμό των εκτροφών για τη βιώσιμη ανάπτυξή τους. Ανάμεσα στις προκλήσεις αυτές, ξεχωρίζουν η προστασία της υγείας των ζώων και η διασφάλιση της μαζικής παραγωγής ασφαλών και υγιεινών προϊόντων, υψηλής ποιότητας, με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα και σε προσιτές τιμές, προκλήσεις οι οποίες εντάσσονται στον πυρήνα της στρατηγικής «από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» (Farm to Fork-F2F), της «Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας» για το περιβάλλον (GreenDeal) και της «Ενιαίας υγείας» (One Health).

Σύγχρονα συστήματα εκτροφής

Προς αυτή την κατεύθυνση, η κτηνοτροφία ακριβείας και τα βιώσιμα και φιλικά προς τα ζώα και το περιβάλλον εντατικά συστήματα εκτροφής που αυτή υποστηρίζει, είναι η λύση στην οποία στρέφονται όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια οι κτηνοτρόφοι με την υποστήριξη των επιστημόνων της Ζωικής παραγωγής και των ψηφιακών τεχνολογιών και εργαλείων. Βασικό συστατικό των συστημάτων αυτών είναι η συνεχής παρακολούθηση και η καταγραφή των διαδοχικών συντελεστών παραγωγής, με ιδιαίτερη έμφαση στο ζωικό κεφάλαιο, καθώς η συνολική κατάσταση του είναι εκείνη που καθορίζει τη λήψη διαχειριστικών αποφάσεων. Μια καταγραφή, που πρέπει να πραγματοποιείται με οργανωμένο, αυτόματο και αντικειμενικό τρόπο, συνθήκες που διασφαλίζονται αποκλειστικά με την ενσωμάτωση τεχνολογικών και ψηφιακών συστημάτων.

Λειτουργία των συστημάτων κτηνοτροφίας ακριβείας

Για τη λειτουργία των συστημάτων αυτών τα κύρια συστατικά είναι:

• ενσωμάτωση και διαλειτουργικότητα αισθητήρων και ψηφιακών οργάνων,
• χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την πρόβλεψη παραμέτρων παραγωγής, υγείας και ευζωίας των ζώων,
• διασύνδεση φυσικών καταγραφών με τα ψηφιακά δεδομένα που συλλέγονται, και
• αποθήκευση, επεξεργασία, και οπτικοποίηση των πληροφοριών σε μία ενιαία, φιλική προς τον τελικό χρήστη, ψηφιακή πλατφόρμα που θα υποστηρίζει τη λήψη αποφάσεων.

Σήμερα, στην αναπτυσσόμενη αγορά των συστημάτων κτηνοτροφίας ακριβείας υπάρχουν διαθέσιμοι ποικίλοι αισθητήρες και όργανα ελέγχου και καταγραφής δεδομένων υγείας, ευζωίας, παραγωγικότητας, συμπεριφοράς, συνθηκών μικροπεριβάλλοντος κ.ά., με προσανατολισμό στα παραγωγικά ζώα. Μερικοί από τους αισθητήρες και τα όργανα που είναι διαθέσιμα για τις αιγοπροβατοτροφικές εκμεταλλεύσεις είναι:

• Αισθητήρες μέτρησης συνθηκών μικροπεριβάλλοντος (π.χ. θερμοκρασίας, υγρασίας, πίεσης, φωτεινότητας, ταχύτητας του αέρα, μικροσωματιδίων, αμμωνίας, διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αέριων ρύπων κ.ά.).
• Ζυγαριές και δυναμοκυψέλες, για μέτρηση σωματικού βάρους των ζώων, ποσότητας καταναλισκόμενης ζωοτροφής και βάρους παραγόμενων προϊόντων (π.χ. ζυγαριές δεξαμενών ψύξης γάλακτος).
• Όργανα μέτρησης ποιότητας γάλακτος (π.χ. πεχάμετρα, αγωγιμόμετρα, χημικοί αναλυτές γάλακτος).
• Όργανα παρατήρησης συμπεριφοράς και φυσιολογικής κατάστασης ζώων, όπως απλές και τρισδιάστατες κάμερες (αποτύπωση δεικτών υγείας και συμπεριφοράς ζώων), κάμερες θερμογραφικής απεικόνισης (διάγνωση μαστίτιδας, χωλότητας, συστηματικών νοσημάτων κ.ά.), κολάρα με ενσωματωμένο gps, επιταχυνσιόμετρο, και άλλους αισθητήρες (έλεγχος θέσης, κινητικότητας και συμπεριφοράς ζώων) κ.ά.
• Εξοπλισμός άμελξης (αμελκτήρια), με ενσωματωμένα αυτόματα συστήματα γαλακτομέτρησης και αξιολόγησης ποιότητας γάλακτος.
• Εξοπλισμός τεχνητής γαλουχίας αμνοεριφίων.

Αυτόματα συστήματα

• Προετοιμασίας σιτηρεσίου και τροφοδοσίας ζώων.
• Ελέγχου θερμοκρασίας, αερισμού και φωτισμού στο εσωτερικό του στάβλου.
• Πρόβλεψης καιρικών συνθηκών.
• Ελέγχου κατανάλωσης (ή και παραγωγής) ενέργειας.
• Παρατήρησης ζώων και αξιολόγησης συμπεριφοράς τους.
• Διάγνωσης-πρόβλεψης προβλημάτων υγείας.

Τα οφέλη της κτηνοτροφίας ακριβείας

Τα οφέλη από την εγκατάσταση συστημάτων κτηνοτροφίας ακριβείας είναι πολλά και περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων:

Για τα ζώα

Την έγκαιρη διάγνωση και την αποτελεσματική επιτήρηση και έλεγχο των νοσημάτων. Τη δυνατότητα άμεσων διαχειριστικών παρεμβάσεων βάσει ενδείξεων σε πραγματικό χρόνο. Την αυτόματη ρύθμιση των συνθηκών μικροπεριβάλλοντος. Την αύξηση της παραγωγικότητας και του προσδόκιμου υγιούς και παραγωγικής ζωής.

Για τον κτηνοτρόφο

Τη μείωση της εξάρτησης από δυσεύρετα εργατικά χέρια. Τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και τη μείωση του κόστους της. Την εξοικονόμηση πολύτιμου χρόνου για προσωπική χρήση και τη βελτίωση της επιλεξιμότητας του επαγγέλματος του κτηνοτρόφου. Την απόκτηση γνώσεων και ψηφιακών δεξιοτήτων. Τη λήψη κρίσιμων διαχειριστικών αποφάσεων για την αύξηση των αποδόσεων, τη μείωση των απωλειών και του κόστους παραγωγής. Τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και τη διασφάλιση της κερδοφορίας. Τον επανασχεδιασμό, τον εκσυγχρονισμό και την ορθολογική χρήση των απαιτούμενων εγκαταστάσεων και υποδομών.

Για τον καταναλωτή

Την παραγωγή ασφαλών προϊόντων, υψηλής ποιότητας και θρεπτικής αξίας από ζώα που εκτρέφονται κάτω από κατάλληλες συνθήκες υγείας και ευζωίας. Την προστασία από τις ζωοανθρωπονόσους και τα τροφιμογενή νοσήματα. Τη διαφάνεια στην αλυσίδα παραγωγής προϊόντων ζωικής προέλευσης, προσφέροντας στον καταναλωτή πραγματικές πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες εκτροφής των ζώων και παραγωγής των προϊόντων. Την ικανοποίηση της ηθικής δέσμευσης αλλά και της πραγματικής ανάγκης για βιώσιμη και φιλική προς τα ζώα και το περιβάλλον ζωική παραγωγή.

Για την κοινωνία

Την ενίσχυση της βιωσιμότητας του κλάδου της αιγοπροβατοτροφίας. Τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων στον κλάδο και την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης στις τοπικές κοινωνίες ιδιαίτερα στην επαρχία. Τη διασφάλιση της ασφάλειας των τροφίμων και συνολικά την προστασία της δημόσιας υγείας (60% του συνόλου των παθογόνων και 75% των αναδυόμενων παθογόνων προέρχεται από τα ζώα).

Για το περιβάλλον

Την περιβαλλοντικά βιώσιμη ανάπτυξη και αειφορία με τη χρηστή διαχείριση των φυσικών πόρων (75% των χερσαίων οικοσυστημάτων έχουν υποβαθμιστεί από την ανθρώπινη δραστηριότητα). Τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος (μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, μείωση χρήσης αντιβιοτικών και άλλων χημειοθεραπευτικών ουσιών κ.ά.).

Η κτηνοτροφία ακριβείας στην ψηφιακή εποχή

Η κτηνοτροφία ακριβείας έρχεται να σηματοδοτήσει την εξέλιξη του κλάδου στην ψηφιακή εποχή μέσα από την έγκαιρη, συστηματική, αντικειμενική και αξιόπιστη καταγραφή δεδομένων για την υποστήριξη των κτηνοτρόφων στη διαδικασία λήψης πολύπλοκων, αλλά κρίσιμων διαχειριστικών αποφάσεων για τη βιωσιμότητα των εκτροφών τους.

Η τάση, αλλά κυρίως η ανάγκη προς τα συστήματα κτηνοτροφίας ακριβείας είναι εμφανής, ωστόσο, η ευρεία ενσωμάτωσή τους στις εκτροφές των αιγοπροβάτων προϋποθέτει την ύπαρξη των κατάλληλων χρηματοδοτικών εργαλείων (π.χ. επιδοτούμενα επενδυτικά προγράμματα, χαμηλότοκα δάνεια), την περαιτέρω ανάπτυξη και υποστήριξη του τεχνολογικού οικοσυστήματος και των νεοφυών εταιρειών του κλάδου της κτηνοτροφίας ακριβείας, καθώς και την ενημέρωση και εκπαίδευση των κτηνοτρόφων πάνω στα συστήματα αυτά.