Πώς διαλέγουμε το σωστό φυτόχωμα για γλάστρες και ζαρντινιέρες

Το φυτόχωμα είναι το υπόστρωμα στο οποίο ριζώνουν τα φυτά μέσα στη γλάστρα, και η επιλογή του κρίνει σε μεγάλο βαθμό αν το φυτό θα ευδοκιμήσει ή θα ταλαιπωρηθεί. Πολλοί νομίζουν ότι αρκεί να βάλουν χώμα από τον κήπο, όμως το χώμα του κήπου συμπεριφέρεται εντελώς διαφορετικά μέσα σε ένα δοχείο. Ένα καλό φυτόχωμα κάνει δύο πράγματα ταυτόχρονα, στραγγίζει το περιττό νερό ώστε να μη σαπίζουν οι ρίζες, και κρατά αρκετή υγρασία και θρεπτικά για να τρέφεται το φυτό.

Ποια είναι η διαφορά φυτοχώματος και κηποχώματος

Το κηπόχωμα, δηλαδή το χώμα του κήπου, είναι πολύ πυκνό για γλάστρα. Μέσα στο περιορισμένο δοχείο συμπιέζεται, κρατά υπερβολικό νερό στους μικρούς του πόρους και πνίγει τις ρίζες, ιδίως σε ρηχές γλάστρες. Το φυτόχωμα, αντίθετα, είναι ελαφρύ και αφράτο, στραγγίζει καλά, αφήνει τον αέρα να φτάσει στις ρίζες και είναι απαλλαγμένο από ζιζάνια, έντομα και παθογόνα. Στην πράξη, χώμα κήπου μπαίνει μόνο σε πολύ μεγάλα δοχεία και σε ποσοστό που δεν ξεπερνά περίπου το 10% του όγκου. Για κανονικές γλάστρες, το φυτόχωμα είναι μονόδρομος.

Από τι αποτελείται το φυτόχωμα

Τα περισσότερα φυτοχώματα δεν περιέχουν καθόλου χώμα και γι' αυτό λέγονται και υποστρώματα χωρίς έδαφος. Φτιάχνονται από συνδυασμό υλικών, καθένα με τον δικό του ρόλο. Η τύρφη ή ο κοκκοφοίνικας συγκρατούν την υγρασία και δίνουν όγκο. Ο περλίτης, ένα ελαφρύ ηφαιστειακό υλικό, ανοίγει το μείγμα και βελτιώνει τη στράγγιση και τον αερισμό. Ο βερμικουλίτης κρατά νερό και θρεπτικά, ο φλοιός πεύκου δίνει δομή και αερισμό, και το κομπόστ προσθέτει θρεπτικά. Επειδή η τύρφη είναι όξινη, προστίθεται συνήθως λίγος ασβεστόλιθος για να ρυθμιστεί το pH, καθώς και ένας διαβρέκτης ώστε το μείγμα να βρέχεται εύκολα. Πολλά φυτοχώματα περιέχουν και μια μικρή αρχική δόση λιπάσματος.

Τι pH έχει το φυτόχωμα

Τα περισσότερα έτοιμα φυτοχώματα έχουν pH γύρω στο 6,2, ελαφρώς όξινο, που ταιριάζει στα περισσότερα φυτά. Η τύρφη από μόνη της είναι αρκετά όξινη, γι' αυτό οι παρασκευαστές προσθέτουν ασβεστόλιθο για να ανεβάσουν το pH σε αυτό το εύρος. Τα οξύφιλα φυτά, όπως οι ορτανσίες, οι καμέλιες και οι αζαλέες, θέλουν πιο όξινο υπόστρωμα και γι' αυτά υπάρχουν ειδικά όξινα φυτοχώματα.

Ποιο φυτόχωμα να διαλέξετε ανά φυτό

Δεν υπάρχει ένα φυτόχωμα για όλα, και η σωστή επιλογή αλλάζει ανάλογα με το φυτό:

• Φυτά γενικής χρήσης (γεράνια, πετούνιες, μπιγκόνιες, μαργαρίτες): φυτόχωμα γενικής χρήσης με ισορροπία υγρασίας και στράγγισης.
• Σπορά και μοσχεύματα: ελαφρύ μείγμα με περισσότερο περλίτη ή βερμικουλίτη, ώστε οι τρυφερές ρίζες να αναπτύσσονται εύκολα.
• Κάκτοι και παχύφυτα (εχεβέρια, αλόη, κράσουλα, χαβόρθια): πολύ στραγγιστικό μείγμα με χονδρή άμμο, περλίτη ή ελαφρόπετρα, γιατί σαπίζουν με την παραμικρή υπερβολή νερού.
• Ορχιδέες (φαλαινόψις, ντεντρόμπιο): μείγμα με βάση τον φλοιό πεύκου, που αφήνει τις ρίζες να αναπνέουν.
• Οξύφιλα φυτά (ορτανσία, καμέλια, αζαλέα, γαρδένια, ροδόδεντρο, βατόμουρα): ειδικό όξινο υπόστρωμα με βάση την τύρφη, χωρίς προσθήκη ασβεστόλιθου.
• Λαχανικά και αρωματικά σε ζαρντινιέρα (τομάτα, πιπεριά, μελιτζάνα, μαρούλι, βασιλικός, δυόσμος, μαϊντανός): πλούσιο φυτόχωμα με κομπόστ και τακτική λίπανση.
• Φυτά εσωτερικού ευαίσθητα στο υπερβολικό νερό (φίκος, δράκαινα, ζάμια, σανσεβιέρια): γενικής χρήσης με επιπλέον περλίτη για καλύτερη στράγγιση.
• Φυτά που θέλουν σταθερή υγρασία (φτέρες, καλαθέα, σπαθίφυλλο): μείγμα με κοκκοφοίνικα που κρατά την υγρασία χωρίς να λιμνάζει.
• Τριανταφυλλιές, θάμνοι και δεντρύλλια σε μεγάλη γλάστρα: βαρύτερο, πλούσιο μείγμα με κομπόστ που δίνει σταθερότητα και θρέψη.
• Βολβοί (τουλίπες, νάρκισσοι, ζουμπούλια): πολύ καλά στραγγιζόμενο μείγμα με άμμο, ώστε να μη σαπίζουν οι βολβοί μέσα στο υγρό χώμα.

Πώς χρησιμοποιούμε σωστά το φυτόχωμα

Η γλάστρα πρέπει πάντα να έχει τρύπες αποστράγγισης, όσο καλό κι αν είναι το φυτόχωμα. Αν το μείγμα έχει πολλή τύρφη και είναι πολύ ξερό, βρέξτε το πρώτα καλά με τα χέρια, γιατί η ξερή τύρφη απωθεί το νερό. Μη γεμίζετε τη γλάστρα ως τα χείλη, αφήστε λίγο χώρο για να ποτίζετε άνετα. Καλό είναι να ξέρετε ότι η αρχική δόση λιπάσματος που έχουν τα περισσότερα φυτοχώματα εξαντλείται μέσα σε δύο με τρία ποτίσματα, οπότε μετά τις πρώτες τρεις με τέσσερις εβδομάδες το φυτό χρειάζεται κανονική λίπανση. Κατάλληλα λιπάσματα υπάρχουν στην κατηγορία λιπάσματα.

Πότε ανανεώνουμε το φυτόχωμα

Το φυτόχωμα δεν κρατά για πάντα. Με τον καιρό τα οργανικά του συστατικά αποσυντίθενται, το μείγμα συμπιέζεται, χάνει τον αερισμό του και συγκρατεί λιγότερο νερό. Στις μόνιμες γλάστρες, καλό είναι να ανανεώνεται κάθε ένα με δύο χρόνια. Το παλιό φυτόχωμα δεν πετιέται απαραίτητα, μπορεί να αναμειχθεί σε αναλογία 50 προς 50 με φρέσκο και λίγο κομπόστ. Δεν το επαναχρησιμοποιούμε όμως αν το προηγούμενο φυτό είχε σηψηρριζία ή άλλη ασθένεια ριζών.

Τι βελτιωτικά μπορούμε να προσθέσουμε

Ένα έτοιμο φυτόχωμα βελτιώνεται εύκολα ανάλογα με τις ανάγκες του φυτού. Για φυτά που φοβούνται το νερό, όπως κάκτοι, παχύφυτα, ζάμια και σανσεβιέρια, λίγος επιπλέον περλίτης ή χονδρή άμμος αυξάνει τη στράγγιση. Για λαχανικά, τριανταφυλλιές και απαιτητικά ανθοφόρα, το κομπόστ και ο χούμος γαιοσκωλήκων προσθέτουν θρεπτικά και ζωντανεύουν το υπόστρωμα. Σε φυτά που ξεραίνονται γρήγορα το καλοκαίρι, όπως όσα βρίσκονται σε μικρές γλάστρες ή σε ζαρντινιέρες μπαλκονιού στον ήλιο, ο ζεόλιθος βοηθά να συγκρατείται καλύτερα η υγρασία και τα θρεπτικά. Ο κοκκοφοίνικας είναι μια καλή, ανανεώσιμη εναλλακτική της τύρφης, ιδίως για φτέρες και φυτά που θέλουν σταθερή υγρασία. Θα βρείτε τέτοια υλικά στα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα, ενώ κομπόστ και χούμο έχει η κατηγορία οργανικά λιπάσματα.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να βάλω χώμα από τον κήπο στη γλάστρα; Δεν συνιστάται. Το κηπόχωμα συμπιέζεται μέσα στη γλάστρα, κρατά υπερβολικό νερό και πνίγει τις ρίζες. Αν το χρησιμοποιήσετε, ας είναι μόνο σε πολύ μεγάλα δοχεία και σε μικρό ποσοστό, αναμεμειγμένο με φυτόχωμα.

Πόσο κρατάει το φυτόχωμα; Στις μόνιμες γλάστρες χάνει σταδιακά τις ιδιότητές του και καλό είναι να ανανεώνεται κάθε ένα με δύο χρόνια, με ανάμειξη παλιού και φρέσκου.

Ποιο φυτόχωμα είναι κατάλληλο για λαχανικά; Ένα πλούσιο φυτόχωμα γενικής χρήσης με κομπόστ δουλεύει καλά για λαχανικά σε γλάστρα ή ζαρντινιέρα. Επειδή τα λαχανικά είναι απαιτητικά, θέλουν και τακτική λίπανση μέσα στην περίοδο ανάπτυξης.

Το νερό κυλάει από τη γλάστρα χωρίς να ποτίζεται το χώμα, τι φταίει; Όταν ένα μείγμα με πολλή τύρφη ξεραθεί εντελώς, γίνεται αδιάβροχο και το νερό περνάει από την επιφάνεια χωρίς να απορροφάται. Ποτίστε το αργά και σε δόσεις, ή βυθίστε τη γλάστρα σε μια λεκάνη με νερό μέχρι να μουσκέψει καλά το υπόστρωμα.

Το φυτόχωμα έχει μέσα χώμα; Τα περισσότερα φυτοχώματα δεν έχουν καθόλου χώμα. Είναι μείγμα από τύρφη ή κοκκοφοίνικα, περλίτη, φλοιό και άλλα υλικά, κάτι που τα κάνει ελαφριά, καθαρά από παθογόνα και ιδανικά για γλάστρες.

Πόσο φυτόχωμα χρειάζομαι για τη γλάστρα μου; Χοντρικά, ο όγκος της γλάστρας σε λίτρα δείχνει και τα λίτρα φυτοχώματος που θα χρειαστείτε. Μια στρογγυλή γλάστρα 30 εκατοστών διαμέτρου χωράει περίπου 15 λίτρα, ενώ μια ζαρντινιέρα μπαλκονιού 60 εκατοστών γύρω στα 20 με 25 λίτρα. Καλό είναι να έχετε λίγο παραπάνω, γιατί το υπόστρωμα κάθεται μετά τα πρώτα ποτίσματα.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε φυτό έχει διαφορετικές ανάγκες σε στράγγιση, υγρασία και pH, οπότε το φυτόχωμα επιλέγεται ανάλογα με το είδος και προσαρμόζεται με τα κατάλληλα βελτιωτικά. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία. Για απαιτητικές καλλιέργειες ή επίμονα προβλήματα ρίζας, αξίζει η συμβουλή γεωπόνου ή του φυτωρίου.

Βιβλιογραφία

• University of Maryland Extension. Growing Media (Potting Soil) for Containers.
• UMass Amherst Center for Agriculture, Food, and the Environment. Bagged Potting Mixes and Garden Soils for Home Gardeners.
• University of California ANR. Choose the Proper Potting Medium for Container Plants.