Γιατί η τρίτη γενιά της ευδεμίδας κοστίζει περισσότερο από τις προηγούμενες

Η τρίτη πτήση της ευδεμίδας (Lobesia botrana) βρίσκεται σε εξέλιξη και στην Κρήτη και στη Θεσσαλία. Στο δελτίο της Δ.Α.Ο.Κ. Ηρακλείου της 27ης Ιουλίου 2026 η δραστηριότητα του εντόμου καταγράφεται σημαντικά αυξημένη στην πρώιμη και στη μεσοπρώιμη ζώνη του νησιού, ενώ στην ευρύτερη αμπελοκομική περιοχή του Τυρνάβου η καταμέτρηση στις φερομονικές παγίδες έδειξε καθολική αύξηση των συλλήψεων, που σηματοδοτεί την έναρξη της τρίτης περιόδου πτήσης. Η γενιά αυτή έχει μια ιδιαιτερότητα που την κάνει ακριβότερη από τις προηγούμενες, και δεν έχει να κάνει με το πόσες ράγες θα φάει η προνύμφη.

Γιατί η ζημιά δεν σταματά στο φάγωμα της ράγας

Οι προνύμφες της τρίτης γενιάς εκκολάπτονται πάνω στις ράγες, την εποχή που τα σταφύλια διανύουν το στάδιο της ωρίμασης. Εκείνη τη στιγμή η περιεκτικότητα σε σάκχαρο αυξάνεται και στις ράγες συμβαίνουν σημαντικές ιστολογικές μεταβολές, με τις ράγες να γίνονται χυμώδεις στα κρασοστάφυλα. Εξαιτίας αυτών των αλλαγών, οι προνύμφες αυτής της γενιάς προσβάλλουν συνήθως μεγαλύτερο αριθμό ραγών, και ταυτόχρονα κάθε πληγωμένη ράγα γίνεται σημείο εισόδου για παθογόνους μύκητες και βακτήρια, όπως ο βοτρύτης, οι ασπέργιλλοι και η όξινη σήψη.

Από τις δευτερογενείς αυτές μολύνσεις δημιουργούνται σήψεις που επεκτείνονται ταχύτατα και συχνά καταστρέφουν ολόκληρο το σταφύλι. Ιδίως στα κρασοστάφυλα, το μεγαλύτερο μέρος της απώλειας που αποδίδεται στην τρίτη γενιά της ευδεμίδας προέρχεται στην πραγματικότητα από αυτές τις σήψεις και όχι από τη ζημιά του εντόμου καθαυτή. Πώς αναγνωρίζουμε τα συμπτώματα του εντόμου ανά γενιά, το περιγράφουμε στον οδηγό για την ευδεμίδα του αμπελιού.

Σε τι στάδιο βρίσκονται τα σταφύλια

Σε σχέση με το 2025 παραμένει οψιμότητα τουλάχιστον κατά μία εβδομάδα, ενώ στον Τύρναβο η βλάστηση βρίσκεται στο γυάλισμα, στην αλλαγή χρώματος και στην αρχή της ωρίμασης του σταφυλιού.

Ποιες ημερομηνίες δίνει το δελτίο της Κρήτης

Για τη μεσοπρώιμη ζώνη συνιστάται επανάληψη της αντιμετώπισης, στη μεσοπρώιμη ζώνη των Π.Ε. Ηρακλείου και Λασιθίου στις 28 έως 30 Ιουλίου, και στη μεσοπρώιμη ζώνη των Π.Ε. Χανίων και Ρεθύμνου στις 31 Ιουλίου έως 1 Αυγούστου. Οι ημερομηνίες είναι ενδεικτικές, και το δελτίο ζητά να συνεκτιμάται, σε συνεργασία με γεωπόνο, η διάρκεια δράσης του σκευάσματος που χρησιμοποιήθηκε στον προηγούμενο ψεκασμό.

Ένα σημείο χρειάζεται προσοχή για τη φετινή χρονιά. Το δελτίο επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση του εντόμου ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, λόγω της έντονης και συνεχούς βλάστησης των αμπελιών, με αποτέλεσμα σε αρκετές περιπτώσεις να διαπιστώνονται σημαντικές προσβολές. Στα αμπέλια όπου υπάρχουν προσβολές, οι υπάρχοντες πληθυσμοί θα αυξήσουν την πίεση κατά την εξέλιξη της τρίτης πτήσης, και οι επόμενες 15 έως 25 ημέρες, ανάλογα με τη ζώνη, είναι κρίσιμες.

Πότε μπαίνουν τα ωοκτόνα και πότε τα προνυμφοκτόνα

Το δελτίο του Βόλου δίνει το χρονικό παράθυρο με ακρίβεια, και εδώ βρίσκεται η πιο πρακτική πληροφορία. Η καταπολέμηση, ανεξάρτητα από τον τρόπο δράσης του εντομοκτόνου, πρέπει να είναι προληπτική και να στοχεύει τα ωά και κυρίως τις νεοεκκολαπτόμενες προνύμφες, πριν αυτές προλάβουν να μπουν μέσα στις ράγες. Μόλις η προνύμφη εισχωρήσει, το εντομοκτόνο δεν τη φτάνει και η πληγή έχει ήδη ανοίξει.

Από τη στιγμή που διαπιστώνεται αύξηση των συλλήψεων ακμαίων στις φερομονικές παγίδες, η επέμβαση με σκευάσματα ωοκτόνου δράσης συνιστάται μέσα στις επόμενες 3 με 4 ημέρες. Η επέμβαση με εντομοκτόνα προνυμφοκτόνου δράσης συνιστάται περίπου 4 με 5 ημέρες αργότερα. Οι υψηλές θερμοκρασίες της περιόδου αυξάνουν σημαντικά και συχνά απότομα τη δράση του εντόμου, καθώς συντελούν τόσο στη μαζικότερη εμφάνιση όσο και στη συντόμευση του βιολογικού του κύκλου, οπότε το παράθυρο μπορεί να κλείσει γρηγορότερα από ό,τι αναμένεται.

Σε περιοχές χωρίς οργανωμένα φερομονικά δίκτυα, οι καλλιεργητές ελέγχουν τις δικές τους παγίδες τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα, ώστε να προσδιορίσουν χρονικά την έναρξη της πτήσης στο δικό τους αμπέλι.

Ποια σκευάσματα προτιμώνται

Από τα προνυμφοκτόνα, το δελτίο του Βόλου βάζει πρώτα τα σκευάσματα του εντομοπαθογόνου βακίλου Bacillus thuringiensis, γιατί θεωρούνται πλήρως ατοξικά για την ωφέλιμη πανίδα και το περιβάλλον. Ακολουθούν τα σκευάσματα με εκλεκτική δράση, όπως οι ρυθμιστές ανάπτυξης και τα εντομοκτόνα φυσικής προέλευσης, ως λιγότερο τοξικά για τα ωφέλιμα.

Γιατί η κάλυψη μετράει περισσότερο από το σκεύασμα

Απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία είναι η πλήρης κάλυψη των σταφυλιών με το ψεκαστικό διάλυμα, μέχρι απορροής. Ο ψεκασμός στοχεύει τα σταφύλια και όχι τη βλάστηση, και λόγω της ιδιαίτερα πυκνής φετινής βλάστησης χρειάζεται προσοχή ώστε το ψεκαστικό υγρό να φτάσει σε όλα τα σταφύλια. Σε αυτό βοηθά το σωστό ξεφύλλισμα, που ανοίγει διάδρομο στο ψεκαστικό διάλυμα και ταυτόχρονα μειώνει την υγρασία στη ζώνη των σταφυλιών.

Το ωίδιο συνδυάζεται στην ίδια επέμβαση

Οι ράγες παραμένουν ευαίσθητες στο ωίδιο (Erysiphe necator) μέχρι το γυάλισμα, ενώ οι άξονες και οι μίσχοι των σταφυλιών, όπως και η νέα βλάστηση, είναι ευαίσθητοι σε όλη την καλλιεργητική περίοδο. Στα αμπέλια με συμπτώματα που δεν έχουν ολοκληρώσει το στάδιο του γυαλίσματος, το δελτίο της Κρήτης συνιστά συνδυασμένη επέμβαση μαζί με αυτή για την ευδεμίδα.

Τζιτζικάκια μόνο μετά από έλεγχο

Οι πληθυσμοί των τζιτζικακιών έχουν αυξηθεί σημαντικά κατά θέσεις, όμως η αντιμετώπιση γίνεται μετά από μέτρηση. Ελέγχονται 100 τυχαία φύλλα στην κάτω πλευρά, ένα με δύο φύλλα ανά πρέμνο, από το μέσο του βλαστού έως δύο φύλλα πριν την κορυφή του. Το όριο επέμβασης είναι 50 έως 100 άπτερα άτομα στα 100 φύλλα, και σε αντίθεση με την ευδεμίδα, εδώ ο ψεκασμός στοχεύει τη βλάστηση.

Πότε γίνονται οι εφαρμογές και τι ισχύει κοντά στη συγκομιδή

Οι εφαρμογές συνιστάται να γίνονται αργά, από το σούρουπο και μετά, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και των ανέμων που επικρατούν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Σε αμπέλια που βρίσκονται κοντά στη συγκομιδή, επιλέγονται σκευάσματα μικρής υπολειμματικής διάρκειας και τηρούνται αυστηρά οι χρόνοι αναμονής, με προσοχή στο διάστημα ανάμεσα στην τελευταία επέμβαση και τη συγκομιδή.

Τα δελτία περιγράφουν τη γενική τάση σε αντιπροσωπευτικές ζώνες πρωιμότητας και δεν μεταφέρονται ως έχουν σε κάθε αμπέλι. Στις τελικές αποφάσεις συνεκτιμώνται το ανάγλυφο, το μικροκλίμα, η έκθεση και το ιστορικό του αμπελώνα, σε συνεργασία με τον τοπικό γεωπόνο, ενώ χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα σύμφωνα με την ετικέτα.

Πηγές

• Δ.Α.Ο.Κ. Ηρακλείου. Εχθροί και ασθένειες του αμπελιού, Δελτίο Νο 20, 27 Ιουλίου 2026.
• Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Βόλου. Εχθροί του αμπελιού, Δελτίο 14, 27 Ιουλίου 2026.