Τι απειλεί την πατάτα στην αποθήκη και πώς προλαμβάνεται

Στο οροπέδιο Λασιθίου η συγκομιδή της πατάτας βρίσκεται σε εξέλιξη, με τον κύριο όγκο της παραγωγής να προορίζεται για αποθήκευση. Το δελτίο Νο 2 του Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών Ηρακλείου, της 14ης Σεπτεμβρίου 2026, εστιάζει ακριβώς σε αυτό, στους δύο κινδύνους που δεν σταματούν με την εξαγωγή των κονδύλων από το χωράφι.

Πρόκειται για τον περονόσπορο και τη φθοριμαία, οι οποίοι κάθε χρόνο αποτελούν τις μεγαλύτερες αιτίες υποβάθμισης της παραγωγής μέσα στην αποθήκη. Φέτος οι καιρικές συνθήκες δεν ευνόησαν την εξάπλωση του περονοσπόρου, γεγονός που μειώνει αλλά δεν εξαλείφει τον κίνδυνο.

Πώς αναγνωρίζεται ο περονόσπορος στον κόνδυλο

Οι προσβεβλημένοι κόνδυλοι εμφανίζουν αρχικά στην επιφάνειά τους ακανόνιστες κηλίδες, ελαφρά βυθισμένες, με γκριζωπή ή καστανή απόχρωση. Η προσβολή προχωρά στη συνέχεια σε βάθος, πάνω στις κηλίδες αναπτύσσονται δευτερογενή παθογόνα και οι κόνδυλοι σαπίζουν.

Η μόλυνση μπορεί να συμβεί σε τρεις διαφορετικές στιγμές, όσο οι κόνδυλοι βρίσκονται ακόμη μέσα στο έδαφος, κατά τη συγκομιδή, και μέσα στην αποθήκη μετά από επαφή τους με σπόρια του μύκητα.

Τα μέτρα πριν και κατά τη συγκομιδή

Για τη μείωση του μολύσματος και την παρεμπόδιση μετάδοσης στους κονδύλους, ιδίως για τις πατάτες που προορίζονται για αποθήκευση και όχι για άμεση κατανάλωση, το δελτίο συνιστά τρία μέτρα.

• Διακοπή ποτισμάτων: Σταματούν 4 με 5 ημέρες πριν τη συγκομιδή, ενώ αποφεύγεται αυστηρά η συγκομιδή αμέσως μετά από βροχή.
• Πλήρης ωρίμανση: Η συγκομιδή γίνεται μόνο όταν οι πατάτες είναι τελείως ώριμες, δηλαδή μεστωμένες.
• Αποξήρανση στελεχών: Εφόσον η καλλιέργεια έχει συμπληρώσει τον βιολογικό της κύκλο, τα στελέχη αποξηραίνονται με κατάλληλα εγκεκριμένα σκευάσματα.

Η φθοριμαία συνεχίζει μέσα στην αποθήκη

Η φθοριμαία προσβάλλει τους κονδύλους τόσο στο χωράφι όσο και κατά την αποθήκευση, και εδώ βρίσκεται η ιδιαιτερότητά της. Ένας κόνδυλος που μπήκε στην αποθήκη με αυγά ή νεαρές προνύμφες συνεχίζει να καταστρέφεται εκεί, χωρίς να υπάρχει τρόπος να αναστραφεί.

Η αναγνώριση γίνεται από δύο σημάδια, καθώς εξωτερικά του κονδύλου εμφανίζονται αποχωρήματα της προνύμφης, ενώ εσωτερικά, αν κοπεί ο κόνδυλος, διακρίνεται η στοά που έχει ανοίξει.

Η σύγκλιση των δύο μέτρων άρδευσης

Τα δύο προβλήματα οδηγούν σε φαινομενικά αντίθετες οδηγίες, οι οποίες στην πράξη συμπίπτουν. Για τον περονόσπορο, τα ποτίσματα σταματούν 4 με 5 ημέρες πριν τη συγκομιδή, ώστε το έδαφος να στεγνώσει και να μη μεταφερθούν σπόρια στους κονδύλους κατά την εξαγωγή.

Για τη φθοριμαία, οι αρδεύσεις συνεχίζονται μέχρι και 4 με 5 ημέρες πριν την εξαγωγή, γιατί η πρόωρη διακοπή προκαλεί σκάσιμο του εδάφους, δηλαδή ρωγμές μέσα από τις οποίες το έντομο βρίσκει δίοδο και φτάνει στους κονδύλους. Το χρονικό σημείο είναι επομένως το ίδιο, και προκύπτει από δύο διαφορετικές κατευθύνσεις. Ούτε νωρίτερα, γιατί σκάει το έδαφος, ούτε αργότερα, γιατί το χώμα μένει υγρό.

Τα υπόλοιπα μέτρα στο χωράφι

Πέρα από την άρδευση, το δελτίο δίνει τρία ακόμη μέτρα για τη φθοριμαία.

Ψεκασμός πριν τη συγκομιδή: Λίγο πριν την εξαγωγή και εφόσον η καλλιέργεια διατηρεί ακόμη φύλλα, εφαρμόζεται εγκεκριμένο εντομοκτόνο για τη μείωση του πληθυσμού, με αυστηρή τήρηση του χρόνου αναμονής της ετικέτας.

Άμεση συγκομιδή: Οι πατάτες βγαίνουν αμέσως μόλις ωριμάσουν, χωρίς καθυστέρηση.

Καμία παραμονή στο χωράφι: Οι βγαλμένες πατάτες δεν αφήνονται σε σωρούς ή κιβώτια. Οι κόνδυλοι μένουν απροστάτευτοι, το έντομο γεννά τα αυγά του πάνω τους, και οι προνύμφες καταστρέφουν την παραγωγή αργότερα μέσα στην αποθήκη.

Τι γίνεται στην αποθήκη

Τρία μέτρα προστατεύουν τον ίδιο τον χώρο και το περιεχόμενό του.

Διαλογή: Αποθηκεύονται αυστηρά και μόνο υγιείς πατάτες. Όσοι κόνδυλοι είναι τραυματισμένοι ή φέρουν εμφανή σημάδια προσβολής απομακρύνονται και καταστρέφονται.

Προστασία του χώρου: Τοποθετούνται εντομοστεγή δίχτυα σε όλα τα ανοίγματα, δηλαδή σε παράθυρα και αεραγωγούς, ώστε να αποτραπεί η είσοδος του εντόμου.

Επίπαση κονδύλων: Κατά την αποθήκευση εφαρμόζονται προληπτικά, ανά στρώματα, εγκεκριμένα σκευάσματα του Βάκιλου της Θουριγγίας.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε σταματώ τα ποτίσματα πριν τη συγκομιδή; Τέσσερις με πέντε ημέρες πριν. Νωρίτερα προκαλείται σκάσιμο του εδάφους που ανοίγει δίοδο στη φθοριμαία, αργότερα το χώμα μένει υγρό και ευνοεί τη μεταφορά σπορίων περονοσπόρου στους κονδύλους.

Μπορώ να συγκομίσω μετά από βροχή; Όχι. Το δελτίο ζητά να αποφεύγεται αυστηρά η συγκομιδή αμέσως μετά από βροχή, γιατί αυξάνει τον κίνδυνο μόλυνσης των κονδύλων από περονόσπορο.

Πώς καταλαβαίνω αν ένας κόνδυλος έχει φθοριμαία; Από τα αποχωρήματα της προνύμφης στην εξωτερική επιφάνεια και, αν τον κόψετε, από τη στοά που έχει ανοίξει στο εσωτερικό.

Γιατί δεν αφήνω τις πατάτες στο χωράφι μετά την εξαγωγή; Επειδή μένουν απροστάτευτες, το έντομο γεννά τα αυγά του πάνω τους, και οι προνύμφες καταστρέφουν την παραγωγή αργότερα μέσα στην αποθήκη.

Τι μπαίνει στην αποθήκη προληπτικά; Εγκεκριμένα σκευάσματα του Βάκιλου της Θουριγγίας, με επίπαση ανά στρώματα κονδύλων, μαζί με εντομοστεγή δίχτυα σε όλα τα ανοίγματα του χώρου.

Αρκεί η διαλογή; Είναι απαραίτητη αλλά όχι επαρκής από μόνη της. Συνδυάζεται με την προστασία του χώρου και την επίπαση, καθώς ένας κόνδυλος με αυγά μπορεί να μη φέρει ακόμη ορατά σημάδια.

Σημαντικές σημειώσεις

Το δελτίο αφορά το οροπέδιο Λασιθίου και την τρέχουσα περίοδο συγκομιδής, με τις συνθήκες να διαφέρουν ανά περιοχή και χρονιά. Παρακολουθήστε τα δελτία της δικής σας περιοχής. Χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα από την ηλεκτρονική βάση του ΥΠΑΑΤ, με πιστή εφαρμογή της ετικέτας και αυστηρή τήρηση των χρόνων αναμονής, ιδίως στους ψεκασμούς που γίνονται λίγο πριν τη συγκομιδή. Συνιστάται να επιλέγονται σκευάσματα με τους λιγότερους κινδύνους για τον χρήστη και το περιβάλλον, με έλεγχο της σήμανσης κινδύνου και λήψη των απαραίτητων μέτρων προστασίας.

Πηγές

• Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ηρακλείου. Πατάτα, Δελτίο Νο 2, 14 Σεπτεμβρίου 2026.