Πώς φυτεύουμε σωστά τις ριζωματώδεις και τις βολβώδεις ίριδες

Η ίριδα χωρίζεται σε δύο ομάδες που φυτεύονται με εντελώς διαφορετικό τρόπο, και εκεί κρύβονται σχεδόν όλες οι απογοητεύσεις. Οι βολβώδεις μπαίνουν στο χώμα το φθινόπωρο σε βάθος 5 ως 10 εκατοστά, όπως κάθε φθινοπωρινός βολβός. Οι ριζωματώδεις, με γνωστότερη τη γερμανική, φυτεύονται από τα τέλη του καλοκαιριού με το ρίζωμα μισοθαμμένο, ώστε η ράχη του να βλέπει τον ήλιο. Όποιος τις μεταχειριστεί με τον ίδιο τρόπο καταλήγει με τούφες γεμάτες φύλλα και κανένα λουλούδι.

Ποια ίριδα έχετε

Το ρίζωμα ξεχωρίζει εύκολα, γιατί μοιάζει με χοντρό, σαρκώδες οριζόντιο κλαδί με βεντάλια φύλλων στην άκρη, ενώ ο βολβός είναι μικρός, στρογγυλός και μυτερός στην κορυφή. Η γερμανική ίριδα, ο γνωστός αγριόκρινος των ελληνικών αυλών, ανήκει στις ριζωματώδεις.

Ο κανόνας του μισοθαμμένου ριζώματος

Στις ριζωματώδεις ίριδες το βάθος κρίνει τα πάντα. Ανοίγεται ρηχός λάκκος, σχηματίζεται ένα λοφάκι χώματος στο κέντρο, το ρίζωμα ακουμπά πάνω του και οι ρίζες απλώνονται στα πλάγια. Σκεπάζονται μόνο οι ρίζες και το κάτω μισό του ριζώματος, ενώ η ράχη του μένει εκτεθειμένη στον αέρα και τον ήλιο.

Το ρίζωμα που θάβεται ολόκληρο είτε σαπίζει είτε αρνείται να ανθίσει, και αυτό είναι μακράν το συχνότερο λάθος με την ίριδα. Οι αποστάσεις κρατιούνται γενναιόδωρες, 30 ως 60 εκατοστά, γιατί οι τούφες πυκνώνουν γρήγορα. Η φύτευση γίνεται από τα τέλη του καλοκαιριού ως τις αρχές του φθινοπώρου, ώστε να προλάβει να ριζώσει πριν τον χειμώνα.

Φύτευση των βολβωδών ιρίδων

Οι βολβώδεις φυτεύονται το φθινόπωρο, μαζί με την τουλίπα και τη φρέζια, σε βάθος 5 ως 10 εκατοστά με τη μύτη προς τα πάνω και αποστάσεις 5 ως 10 εκατοστά. Ένα χρήσιμο κόλπο είναι το ελαφρώς βαθύτερο φύτεμα, ως τα 15 εκατοστά, που βοηθά τους βολβούς να ξανανθίζουν πιο αξιόπιστα τις επόμενες χρονιές αντί να εξαντλούνται μετά την πρώτη. Επιλέγονται σφιχτοί, μεγάλοι βολβοί και ακολουθεί ένα καλό πότισμα.

Θέση και έδαφος

Η ίριδα θέλει ήλιο, τουλάχιστον έξι ώρες άμεσου φωτός την ημέρα, γιατί στη σκιά τα φύλλα πληθαίνουν και τα άνθη λιγοστεύουν. Το έδαφος πρέπει να είναι γόνιμο, ουδέτερο ως ελαφρώς όξινο και πάνω από όλα καλά στραγγιζόμενο, αφού το στάσιμο νερό σαπίζει ριζώματα και βολβούς. Κατά τα άλλα είναι από τα πιο ολιγαρκή φυτά του κήπου, με εξαιρετική αντοχή στην ξηρασία και το κρύο. Σε βαριά χώματα βοηθούν τα εδαφοβελτιωτικά.

Ίριδα σε γλάστρα

Χρειάζεται δοχείο διαμέτρου τουλάχιστον 30 εκατοστών με οπές αποστράγγισης, στρώση χαλικιού ή ελαφρόπετρας στον πάτο και ελαφρύ υπόστρωμα ενισχυμένο με περλίτη για γρήγορο στράγγισμα, σε μπαλκόνι με νότιο ή δυτικό προσανατολισμό. Ο κανόνας του μισοθαμμένου ριζώματος ισχύει και εδώ, με ένα ως τρία ριζώματα ανά δοχείο, ενώ οι βολβώδεις μπαίνουν στο κανονικό τους βάθος. Στη γλάστρα οι τούφες πυκνώνουν γρηγορότερα, οπότε η διαίρεση χρειάζεται κάθε δύο ως τρία χρόνια.

Πότισμα

Η ίριδα συγχωρεί τα λάθη στο νερό όσο λίγα φυτά, και μια ξεχασμένη απότιστη ίριδα σπάνια παθαίνει κάτι. Ποτίζεται μία ως δύο φορές την εβδομάδα από την ανάπτυξη ως την ανθοφορία, με το χώμα να στεγνώνει ανάμεσα στα ποτίσματα, και σχεδόν καθόλου το καλοκαίρι. Το μόνο πραγματικό λάθος είναι το υπερβολικό νερό, που σαπίζει ριζώματα και ρίζες.

Λίπανση χωρίς άζωτο

Ένα πλήρες κοκκώδες λίπασμα ενσωματώνεται στο χώμα κατά τη φύτευση και επαναλαμβάνεται στις αρχές κάθε άνοιξης, τοποθετημένο γύρω από τις τούφες και ποτέ πάνω στα ριζώματα. Τα πλούσια σε άζωτο λιπάσματα αποφεύγονται, γιατί δίνουν φύλλωμα σε βάρος των ανθέων και μαλακά ριζώματα, επιρρεπή στις σήψεις. Ένας βιοδιεγέρτης στη φύτευση ή τη μεταφύτευση στηρίζει το ριζικό σύστημα.

Διαίρεση των τουφών

Μετά την άνθιση κόβονται μόνο τα ανθικά στελέχη, ενώ τα φύλλα μένουν να θρέψουν το ρίζωμα και αφαιρούνται μόνο όσα ξεραθούν. Κάθε τρία ως πέντε χρόνια, όταν οι τούφες πυκνώσουν και τα άνθη λιγοστέψουν, τα ριζώματα ξεθάβονται πέντε ως έξι εβδομάδες μετά το τέλος της ανθοφορίας. Χωρίζονται με καθαρό μαχαίρι σε τμήματα με μία βεντάλια φύλλων το καθένα και τα νεότερα, εξωτερικά τμήματα ξαναφυτεύονται μισοθαμμένα σε φρέσκο χώμα.

Στη διαίρεση βοηθούν τα γάντια εργασίας, γιατί όλα τα μέρη του φυτού, και περισσότερο το ρίζωμα, είναι τοξικά σε περίπτωση κατάποσης και ο χυμός ερεθίζει το δέρμα. Φυτά και ριζώματα κρατιούνται μακριά από κατοικίδια που σκάβουν ή μασούν.

Γιατί η ίριδα δεν ανθίζει

Οι αιτίες είναι σχεδόν πάντα τέσσερις. Το ρίζωμα φυτεύτηκε βαθιά και σκεπάστηκε ολόκληρο. Η θέση έχει λιγότερο από έξι ώρες ήλιο. Οι τούφες πύκνωσαν και χρειάζονται διαίρεση. Ή η λίπανση έχει πολύ άζωτο. Στις βολβώδεις προστίθεται και το ρηχό φύτεμα, που εξαντλεί τους βολβούς μετά την πρώτη χρονιά.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο βαθιά μπαίνει το ρίζωμα της ίριδας

Μισοθαμμένο. Σκεπάζονται μόνο οι ρίζες και το κάτω μισό του ριζώματος, ενώ η ράχη του μένει εκτεθειμένη στον ήλιο. Το βαθιά θαμμένο ρίζωμα σαπίζει ή δεν ανθίζει.

Γιατί η ίριδα βγάζει φύλλα χωρίς λουλούδια

Συνήθως επειδή το ρίζωμα θάφτηκε ολόκληρο, η θέση σκιάζεται, οι τούφες πύκνωσαν υπερβολικά ή η λίπανση έχει πολύ άζωτο. Η διαίρεση και το ρηχό ξαναφύτεμα σε ηλιόλουστη θέση λύνουν τις περισσότερες περιπτώσεις.

Πότε χωρίζουμε τις τούφες

Κάθε τρία ως πέντε χρόνια, πέντε ως έξι εβδομάδες μετά το τέλος της ανθοφορίας. Στη γλάστρα η διαίρεση χρειάζεται συχνότερα, κάθε δύο ως τρία χρόνια.

Ποια ίριδα ανθίζει πρώτη

Οι νάνες βολβώδεις, όπως η reticulata, ανοίγουν από τα τέλη Φεβρουαρίου. Ακολουθούν οι γενειοφόρες από τον Απρίλιο και κλείνουν οι ολλανδικές και οι σιβηρικές τον Μάιο και τον Ιούνιο.

Καλλιεργείται η ίριδα σε γλάστρα

Ναι, σε δοχείο τουλάχιστον 30 εκατοστών με άριστη αποστράγγιση, σε νότιο ή δυτικό μπαλκόνι, με το ρίζωμα μισοθαμμένο όπως και στο έδαφος.

Οι συνθήκες διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, το νερό και την υγεία του φυτού. Σε επίμονα προβλήματα ή σε προσβολές, καλό είναι να συμβουλευτείτε γεωπόνο. Δοκιμάστε πρώτα μη χημικές μεθόδους και χρησιμοποιείτε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Βιβλιογραφία

• Royal Horticultural Society, Bearded iris growing guide.
• ASPCA Animal Poison Control, Iris.