Πώς φυτεύουμε πανσέδες για ανθοφορία όλο τον χειμώνα

Ο πανσές αντέχει θερμοκρασίες έως και δέκα βαθμούς υπό το μηδέν και ανθίζει από τον Σεπτέμβριο ως τα τέλη της άνοιξης, δηλαδή ακριβώς όταν τα υπόλοιπα λουλούδια έχουν υποχωρήσει. Είναι το πιο διαδεδομένο εποχιακό φυτό του ελληνικού χειμώνα, με χαμηλή, πυκνή βλάστηση 15 ως 25 εκατοστών και βελούδινα άνθη σε κάθε χρώμα. Το αποτέλεσμα, όμως, κρίνεται από λίγες πρακτικές λεπτομέρειες, από την επιλογή των φυτών στο φυτώριο ως την αφαίρεση των μαραμένων ανθέων. Παρακάτω περιγράφονται όλες.

Πότε φυτεύονται

Η καλύτερη στιγμή είναι το φθινόπωρο, ώστε τα φυτά να ριζώσουν πριν μπει το κρύο και να ανθίσουν συνεχόμενα ως την άνοιξη. Ο πανσές αναπτύσσεται καλύτερα μεταξύ 4 και 21 βαθμών Κελσίου και σταματά όταν ανέβουν οι καλοκαιρινές θερμοκρασίες, γι' αυτό αντικαθίσταται κάθε χρόνο.

Πανσές ή βιόλα

Η επιλογή ανάμεσα στους δύο τύπους αλλάζει το τελικό αποτέλεσμα. Ο πανσές γίγας δίνει μεγάλα, εντυπωσιακά άνθη διαμέτρου 5 ως 10 εκατοστών και ταιριάζει σε παρτέρια, ζαρντινιέρες και μεγάλες γλάστρες, όπου το μέγεθος του άνθους μετράει. Η βιόλα, τα γνωστά πανσεδάκια, έχει μικρότερα άνθη 2,5 ως 4 εκατοστών, όμως παράγει πολύ περισσότερα ανά φυτό και αντέχει καλύτερα στη βροχή και στο κρύο, οπότε είναι προτιμότερη σε κρεμαστά καλάθια, μπορντούρες και εκτεθειμένα μπαλκόνια. Σε περιοχές με συχνές βροχές και δυνατούς ανέμους, η βιόλα δίνει σταθερότερο αποτέλεσμα.

Πώς διαλέγετε φυτά στο φυτώριο

Οι περισσότεροι ξεκινούν από έτοιμα φυτά, για άμεσο αποτέλεσμα. Προτιμήστε ζωηρά, συμπαγή φυτά με άφθονα μπουμπούκια που δεν έχουν ανοίξει ακόμη, γιατί εγκαθίστανται καλύτερα και ανθίζουν για μεγαλύτερο διάστημα από τα ήδη ολάνθιστα. Αποφύγετε φυτά με κιτρινισμένα φύλλα, ξεθωριασμένα άνθη ή ρίζες που βγαίνουν από τις οπές του γλαστρακιού. Πριν τη φύτευση αφαιρούνται τα κιτρινισμένα φύλλα και τα περασμένα άνθη και οι ρίζες απλώνονται απαλά.

Πού και πώς φυτεύονται

Ο πανσές θέλει ηλιόλουστη ή ημισκιερή θέση, με προστασία από τον καυτό ήλιο στο τέλος της άνοιξης. Το κρίσιμο σημείο είναι η στράγγιση, καθώς το φυτό μαραίνεται γρήγορα σε λασπωμένο χώμα. Προτιμά πλούσιο, γόνιμο και ελαφρώς όξινο υπόστρωμα, με pH 5,4 ως 6. Σε πιο αλκαλικό χώμα εμφανίζονται ελλείψεις σιδήρου και βορίου, ενώ σε πολύ όξινο η έλλειψη μαγνησίου, με χλώρωση και καχεκτική ανάπτυξη. Ένα ελαφρύ υπόστρωμα με καλή στράγγιση λύνει τα περισσότερα προβλήματα.

Στο παρτέρι τα φυτά τοποθετούνται σε αποστάσεις 15 ως 25 εκατοστών, σε λάκκο λίγο φαρδύτερο από τη ρίζα και στο ίδιο βάθος. Στη γλάστρα το μυστικό είναι η πυκνή φύτευση, με 4 ως 8 φυτά σε δοχείο διαμέτρου 15 ως 20 εκατοστών, ώστε το αποτέλεσμα να είναι γεμάτο από την πρώτη μέρα. Ο πανσές συνδυάζεται όμορφα με τα υπόλοιπα εποχιακά, όπως το χρυσάνθεμο και το κυκλάμινο.

Πότισμα μέσα στον χειμώνα

Οι απαιτήσεις σε νερό είναι σημαντικές και δεν σταματούν με το κρύο. Το πότισμα γίνεται δύο ως τρεις φορές την εβδομάδα, και στη γλάστρα κάθε δύο ως τρεις ημέρες ανάλογα με τον καιρό, ώστε το χώμα να μένει υγρό χωρίς να λασπώνει. Μέσα στον χειμώνα, σε περιόδους χωρίς βροχή, το πότισμα συνεχίζεται κανονικά, γιατί το στεγνό χώμα σταματά την ανθοφορία. Αν τα φυτά δείχνουν καχεκτικά ή τα άνθη λιγοστεύουν ενώ ο καιρός είναι κατάλληλος, το πρώτο που ελέγχεται είναι η υγρασία του χώματος.

Θρέψη σε κρύο χώμα

Ο πανσές αναπτύσσεται σε εποχή με κρύο έδαφος, οπότε η θρέψη προσαρμόζεται ανάλογα. Στο παρτέρι ενσωματώνεται κοκκώδες λίπασμα βραδείας αποδέσμευσης, τύπου 15-9-12, στα επιφανειακά 5 ως 7,5 εκατοστά κατά τη φύτευση. Στις γλάστρες αποδίδουν καλύτερα τα υδατοδιαλυτά λιπάσματα, κάθε δύο ως τέσσερις εβδομάδες σε όλη την ανθοφορία. Αν εμφανιστεί χλώρωση παρά την τακτική λίπανση, την ευθύνη έχει συνήθως το pH και η έλλειψη μικροστοιχείων, οπότε βοηθά ένα σκεύασμα με ιχνοστοιχεία.

Η αφαίρεση των μαραμένων ανθέων

Είναι η πιο αποδοτική εργασία της σεζόν. Κάθε άνθος που μένει πάνω στο φυτό και σχηματίζει σπόρο στρέφει την ενέργεια στην αναπαραγωγή και μειώνει τα νέα μπουμπούκια. Το στέλεχος κόβεται όσο πιο χαμηλά γίνεται, χωρίς να τραυματίζονται τα φύλλα. Τα περασμένα άνθη ξεχωρίζουν εύκολα, γιατί μετά την επικονίαση σχηματίζουν στο κέντρο μια μικρή πράσινη σφαίρα με τους σπόρους, ενώ τα φρέσκα κρατούν τα πέταλά τους πιο σφιχτά.

Γιατί σταμάτησαν να ανθίζουν

Τρεις είναι οι συνηθισμένες αιτίες. Το στεγνό χώμα, ιδίως σε ξηρές χειμωνιάτικες περιόδους, κόβει απότομα την ανθοφορία. Η έλλειψη θρέψης εξαντλεί τα φυτά μέσα στη σεζόν, ειδικά στη γλάστρα όπου τα θρεπτικά ξεπλένονται. Τα μαραμένα άνθη που έμειναν πάνω στο φυτό και έδεσαν σπόρο σταματούν τον σχηματισμό νέων. Αν πάλι βρισκόμαστε στα τέλη της άνοιξης, η άνοδος της θερμοκρασίας τερματίζει φυσιολογικά τον κύκλο και το φυτό αντικαθίσταται.

Τρώγονται τα άνθη του πανσέ

Τα άνθη είναι βρώσιμα και χρησιμοποιούνται σε σαλάτες, γλυκά και ποτά, φρέσκα ή αποξηραμένα. Ισχύει όμως ένας αυστηρός κανόνας. Καταναλώνονται μόνο άνθη από φυτά που καλλιεργήθηκαν χωρίς φυτοπροστατευτικά σκευάσματα, δηλαδή από δική σας αψέκαστη καλλιέργεια ή από πιστοποιημένη βρώσιμη παραγωγή. Τα καλλωπιστικά φυτά του εμπορίου δεν τρώγονται, γιατί ενδέχεται να έχουν δεχτεί ψεκασμούς.

Εχθροί και ασθένειες

Στον κήπο τα σαλιγκάρια, οι γυμνοσάλιαγκες και οι κάμπιες προκαλούν τις περισσότερες ζημιές, ενώ η μελίγκρα προσβάλλει κυρίως την τρυφερή ανοιξιάτικη βλάστηση. Η πιο αποδοτική προσέγγιση είναι η χειρονακτική απομάκρυνση και ένα υγιές, ποικίλο περιβάλλον με ωφέλιμα έντομα, όπως πασχαλίτσες. Από τις ασθένειες εμφανίζονται η σήψη ριζών, το ωίδιο και η σκωρίαση, με πρόληψη μέσω υγιών φυτών, καθαρού χώματος και καλής στράγγισης. Επειδή ο πανσές είναι εποχιακό και οικονομικό φυτό, τα σοβαρά προσβεβλημένα φυτά συνήθως αντικαθίστανται αντί να αντιμετωπίζονται.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσους πανσέδες βάζουμε σε μια γλάστρα

Σε γλάστρα διαμέτρου 15 ως 20 εκατοστών χωρούν 4 ως 8 φυτά. Η πυκνή φύτευση δίνει γεμάτο αποτέλεσμα από την πρώτη μέρα, καθώς ο πανσές μένει χαμηλός και δεν απλώνεται πολύ.

Ποτίζουμε τους πανσέδες τον χειμώνα

Ναι, σε περιόδους χωρίς βροχή. Το στεγνό χώμα σταματά την ανθοφορία, οπότε το πότισμα συνεχίζεται όλο τον χειμώνα, χωρίς όμως να λασπώνει το χώμα.

Αντέχουν οι πανσέδες στον παγετό

Ναι, αντέχουν έως και δέκα βαθμούς υπό το μηδέν. Τα καλά εγκατεστημένα φυτά περνούν παγετούς και χιόνι, ενώ τα νεαρά χρειάζονται πιο προστατευμένη θέση.

Πανσές ή βιόλα για μπαλκόνι με αέρα

Η βιόλα, γιατί τα μικρότερα άνθη της αντέχουν καλύτερα στη βροχή και στον αέρα και το φυτό δίνει πολύ περισσότερα άνθη ανά φυτό.

Ξαναφυτρώνουν οι πανσέδες μόνοι τους

Συχνά ναι. Όπου έχουν φυτευτεί πανσέδες, σπόροι που πέφτουν στο χώμα δίνουν νέα φυτά την επόμενη χρονιά, χωρίς όμως εγγύηση για τα χρώματα.

Οι συνθήκες διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, το νερό και την υγεία του φυτού. Σε επίμονα προβλήματα ή σε προσβολές, καλό είναι να συμβουλευτείτε γεωπόνο. Δοκιμάστε πρώτα μη χημικές μεθόδους και χρησιμοποιείτε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Βιβλιογραφία

• Royal Horticultural Society, Pansy.
• Clemson Cooperative Extension, Pansy diseases and insect pests.