Πώς φροντίζουμε τον φίκο και αποφεύγουμε την πτώση φύλλων

Ο φίκος (Ficus) είναι από τα πιο δημοφιλή φυτά εσωτερικού χώρου, με εντυπωσιακό φύλλωμα και μεγάλη αντοχή. Ανήκει στην οικογένεια των μορεοειδών, την ίδια με τη συκιά, και περιλαμβάνει εκατοντάδες είδη, από τα οποία λίγα καλλιεργούνται μέσα στο σπίτι. Θέλει δύο πράγματα για να πάει καλά. Σταθερό περιβάλλον, γιατί κάθε απότομη αλλαγή τον κάνει να ρίχνει φύλλα, και λίγη προσοχή στον χυμό του, που είναι ερεθιστικός και τοξικός.

Ποια είναι τα είδη φίκου εσωτερικού χώρου

Τα τρία είδη που θα βρείτε πιο συχνά μοιράζονται την ίδια βασική φροντίδα αλλά διαφέρουν στην ευκολία. Ο φίκος ελάστικα (Ficus elastica), το καουτσουκόδεντρο, είναι ο πιο ανθεκτικός και συγχωρεί τα λάθη. Έχει μεγάλα, παχιά, γυαλιστερά φύλλα σε σκούρο πράσινο ή μπορντό και ταιριάζει σε αρχάριους. Ο φίκος λυράτα (Ficus lyrata) έχει μεγάλα φύλλα σε σχήμα λύρας και κάνει εντύπωση, όμως είναι πιο απαιτητικός και θέλει σταθερό περιβάλλον και προσεκτικό πότισμα. Ο φίκος μπέντζαμιν (Ficus benjamina) έχει μικρά, οβάλ φύλλα και πυκνή, λεπτή διακλάδωση, αλλά ρίχνει εύκολα τα φύλλα του με κάθε αλλαγή.

Φίκος ελάστικα (Ficus elastica)

Πόσο φως θέλει ο φίκος

Όλα τα είδη θέλουν φωτεινό σημείο με άφθονο έμμεσο φως. Ο δυνατός ήλιος καίει τα φύλλα, ενώ το λίγο φως αραιώνει το φύλλωμα και προκαλεί πτώση. Βάλτε τον φίκο κοντά σε φωτεινό παράθυρο, αλλά όχι εκεί που τον χτυπά κατευθείαν ο μεσημεριανός ήλιος. Ο λυράτα και ο μπέντζαμιν ζητούν περισσότερο φως από τον ελάστικα, που ανέχεται και πιο σκιερές θέσεις.

Φίκος λυράτα (Ficus lyrata)

Τι θερμοκρασία και θέση θέλει ο φίκος

Ο φίκος θέλει σταθερό περιβάλλον και δεν συμπαθεί τις απότομες αλλαγές. Η ιδανική θερμοκρασία είναι μεταξύ 15 και 24°C, και τον ενοχλούν το κρύο, τα ρεύματα αέρα και η γειτονιά με σώματα θέρμανσης ή κλιματιστικά. Η συνεχής μετακίνηση είναι από τις πιο συχνές αιτίες που ρίχνει φύλλα, γιατί χρειάζεται χρόνο για να προσαρμοστεί κάθε φορά. Διαλέξτε μια καλή θέση και αφήστε τον εκεί.

Φίκος μπέντζαμιν (Ficus benjamina)

Υπόστρωμα και πότισμα

Ο φίκος θέλει ελαφρύ, καλά αποστραγγιζόμενο υπόστρωμα που δεν κρατά πολλή υγρασία, δηλαδή ένα καλό φυτόχωμα εσωτερικού με λίγο περλίτη για στράγγιση, σε γλάστρα με τρύπες. Το πότισμα είναι το πιο λεπτό σημείο. Ποτίστε μόνο όταν στεγνώσουν τα πρώτα 3 με 5 εκατοστά του χώματος, ελέγχοντάς το με το δάχτυλο. Ποτίστε καλά, μέχρι να τρέξει νερό από τις τρύπες, και αδειάστε αμέσως το πιατάκι, γιατί ο φίκος δεν αντέχει νερό λιμνασμένο στις ρίζες. Το υπερβολικό πότισμα είναι πιο επικίνδυνο από το λίγο, καθώς κιτρινίζει τα φύλλα και σαπίζει τις ρίζες. Τον χειμώνα, που η ανάπτυξη επιβραδύνεται, ποτίστε πιο αραιά. Αν φτιάχνετε δικό σας μείγμα, θα βρείτε φυτόχωμα και περλίτη στα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα του Farmclick.

Υγρασία και καθαρισμός των φύλλων

Σαν τροπικό φυτό, ο φίκος χαίρεται την υγρασία στον αέρα, ιδίως σε χώρους που ξεραίνει η θέρμανση. Βοηθά ο ψεκασμός των φύλλων ή ένας δίσκος με υγρά χαλίκια κάτω από τη γλάστρα. Σκουπίστε τακτικά τα μεγάλα φύλλα με νωπό πανί, για να φύγει η σκόνη που εμποδίζει τη φωτοσύνθεση και θαμπώνει την όψη τους.

Λίπανση

Από την άνοιξη ως το φθινόπωρο, στην περίοδο ανάπτυξης, λιπάνετε κάθε δύο με τέσσερις εβδομάδες με υγρό λίπασμα για πράσινα φυτά. Τον χειμώνα, ρίξτε τη λίπανση σε μία φορά τον μήνα ή σταματήστε τη. Για τη λίπανση, ένα υγρό λίπασμα για πράσινα φυτά κάνει τη δουλειά, και θα βρείτε αρκετές επιλογές στα υγρά λιπάσματα του Farmclick.

Γιατί ο φίκος ρίχνει φύλλα

Η πτώση φύλλων είναι το πιο συχνό πρόβλημα με τον φίκο και ταλαιπωρεί κυρίως τον μπέντζαμιν, που είναι ο πιο ευαίσθητος. Είναι η φυσική αντίδραση του φυτού σε κάθε αλλαγή ή στρες. Τη φέρνουν η μετακίνηση σε νέο σημείο, η αλλαγή στο φως, τα ρεύματα αέρα, οι απότομες μεταβολές θερμοκρασίας και το υπερβολικό ή το ελλιπές πότισμα. Πολύ συχνά ο φίκος ρίχνει φύλλα τις πρώτες μέρες μετά την αγορά ή τη μεταφορά, όσο προσαρμόζεται στο νέο του σπίτι. Η καλύτερη αντιμετώπιση είναι η πρόληψη. Κρατήστε σταθερές συνθήκες, μην τον κουνάτε συνέχεια και δώστε του χρόνο να εγκλιματιστεί. Μόλις σταθεροποιηθούν τα πράγματα, συνήθως συνέρχεται και βγάζει νέα βλάστηση.

Κλάδεμα και ο γαλακτώδης χυμός

Κλαδέψτε τον φίκο την άνοιξη, για να κρατήσει το σχήμα του, να ελέγξετε το ύψος του και να πυκνώσει το φύλλωμα. Αφαιρέστε τα ξερά ή κιτρινισμένα φύλλα και κοντύνετε τους πολύ μακριούς βλαστούς. Σε κάθε τομή ο φίκος βγάζει έναν λευκό, γαλακτώδη χυμό, το λάτεξ, που ερεθίζει το δέρμα και τα μάτια. Φορέστε γάντια όταν κλαδεύετε και μην τρίβετε τα μάτια σας. Ο χυμός λεκιάζει, οπότε σκουπίστε τον αμέσως αν πέσει στο δάπεδο. Γάντια προστασίας θα βρείτε στα μέσα ατομικής προστασίας.

Πολλαπλασιασμός

Πολλαπλασιάστε τον φίκο με μοσχεύματα βλαστού, την άνοιξη ή το καλοκαίρι. Κόψτε ένα υγιές μόσχευμα με δύο ή τρία φύλλα, αφήστε τον χυμό να στεγνώσει για λίγο, βουτήξτε τη βάση σε ορμόνη ριζοβολίας και βάλτε το σε νερό ή σε ελαφρύ υπόστρωμα μέχρι να ριζώσει. Όσο πιο ζεστό, φωτεινό και υγρό το περιβάλλον, τόσο πιο γρήγορα ριζώνει. Σε μεγάλα φυτά δουλεύει και η εναέρια καταβολάδα, όπου ο βλαστός ριζώνει ενώ μένει πάνω στο μητρικό φυτό. Ορμόνες ριζοβολίας θα βρείτε στους ρυθμιστές ανάπτυξης.

Τα πιο συχνά προβλήματα

Τα κίτρινα φύλλα που πέφτουν είναι σχεδόν πάντα σημάδι υπερβολικού ποτίσματος ή σήψης, οπότε αφήστε το χώμα να στεγνώσει και ελέγξτε τη στράγγιση. Οι καστανές, ξερές άκρες βγαίνουν από ξηρό αέρα, λίγο πότισμα ή υπερβολική λίπανση. Οι καστανές κηλίδες μαζί με πτώση φύλλων δείχνουν κρύο, ρεύματα ή απότομη αλλαγή περιβάλλοντος. Τα καμένα φύλλα θέλουν μετακόμιση σε πιο σκιερό σημείο, μακριά από τον άμεσο ήλιο. Οι λευκές κουκκίδες στην επιφάνεια των φύλλων του ελάστικα είναι συνήθως φυσικοί σχηματισμοί και όχι ασθένεια.

Εχθροί και ασθένειες

Ο φίκος μπορεί να δεχτεί κοκκοειδή και ψώρα, μικρά έντομα που κολλάνε στους βλαστούς και στην κάτω πλευρά των φύλλων και αφήνουν κολλώδες έκκριμα. Καθαρίστε τα με βαμβάκι βουτηγμένο σε οινόπνευμα. Ο τετράνυχος έρχεται σε ξηρό περιβάλλον, με λεπτούς ιστούς και στίγματα στα φύλλα, και υποχωρεί αν ανεβάσετε την υγρασία και ξεπλύνετε τα φύλλα. Ο αλευρώδης αφήνει μικρά λευκά έντομα στην κάτω πλευρά των φύλλων και αντιμετωπίζεται με πράσινο σαπούνι. Η σήψη ρίζας έρχεται από υπερβολικό πότισμα και κακή στράγγιση, γι' αυτό η πρόληψη με σωστό υπόστρωμα και μετρημένο πότισμα είναι το καλύτερο όπλο. Ήπια σκευάσματα θα βρείτε στα βιολογικά φυτοπροστατευτικά και γενικότερα στη φυτοπροστασία.

Ο φίκος είναι τοξικός για τα κατοικίδια

Σύμφωνα με την ASPCA, ο φίκος μπέντζαμιν και τα συγγενικά είδη έχουν στον γαλακτώδη χυμό τους φικίνη και ψωραλένιο, ουσίες που προκαλούν σε σκύλους και γάτες ερεθισμό στο στόμα και στο πεπτικό, σιελόρροια, εμετό και δερματικό ερεθισμό. Η δηλητηρίαση σπάνια είναι σοβαρή, όμως καλό είναι να βάζετε το φυτό εκεί που δεν φτάνουν τα κατοικίδια που μασούν φύλλα. Ο ίδιος χυμός ερεθίζει και το δικό μας δέρμα, γι' αυτό προσοχή στο κλάδεμα. Αν το φάει κάποιο κατοικίδιο, πάρτε αμέσως τον κτηνίατρό σας.

Συνοπτικός πίνακας φροντίδας

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί ο φίκος μου ρίχνει φύλλα; Τις περισσότερες φορές φταίει μια αλλαγή στο περιβάλλον, όπως η μετακίνηση σε νέο σημείο, τα ρεύματα αέρα ή η αλλαγή στο φως και το πότισμα. Ο μπέντζαμιν είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος. Κρατήστε σταθερές συνθήκες και δώστε του χρόνο να προσαρμοστεί.

Πόσο συχνά ποτίζω τον φίκο; Μόνο όταν στεγνώσουν τα πρώτα 3 με 5 εκατοστά του χώματος. Το υπερβολικό πότισμα είναι η πιο συχνή αιτία κιτρινίσματος και σήψης.

Θέλει ήλιο ο φίκος; Θέλει άφθονο έμμεσο φως, όχι όμως τον δυνατό ήλιο που καίει τα φύλλα. Ο ελάστικα ανέχεται και πιο σκιερές θέσεις από τον λυράτα και τον μπέντζαμιν.

Ποιο είδος φίκου είναι το πιο εύκολο για αρχάριους; Ο φίκος ελάστικα, το καουτσουκόδεντρο, είναι ο πιο ανθεκτικός και συγχωρεί τα λάθη από τα τρία κοινά είδη.

Είναι επικίνδυνος για τα κατοικίδια; Ναι, ο γαλακτώδης χυμός του είναι τοξικός για σκύλους και γάτες και ερεθιστικός για το δέρμα, οπότε κρατήστε τον μακριά τους.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε σπίτι και κάθε φυτό είναι διαφορετικό, και οι συνθήκες αλλάζουν ανάλογα με το είδος του φίκου, τον φωτισμό, τη θερμοκρασία και την υγρασία του χώρου. Πάρτε τις παραπάνω οδηγίες ως αφετηρία. Επειδή ο φίκος είναι τοξικός για τα κατοικίδια και ο χυμός του ερεθίζει, βάλτε τον εκεί που δεν φτάνουν εύκολα τα ζώα και, αν το φάει κάποιο, πάρτε τον κτηνίατρό σας. Αν το φυτό δείχνει επίμονα προβλήματα που δεν φεύγουν με τις βασικές φροντίδες, ρωτήστε έναν γεωπόνο ή το φυτώριό σας. Στη φυτοπροστασία δοκιμάστε πρώτα τις ήπιες, μη χημικές μεθόδους, όπως το πράσινο σαπούνι, και όταν χρειαστεί σκεύασμα χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα για φυτά εσωτερικού, ακολουθώντας τις οδηγίες της συσκευασίας.

Βιβλιογραφία

• Royal Horticultural Society. Ficus elastica, rubber plant.
• New York Botanical Garden. Fiddle-leaf fig, Ficus lyrata.
• ASPCA Animal Poison Control. Toxic and Non-Toxic Plants, Fig.