Πώς φροντίζουμε τη δράκαινα ώστε να ζήσει για δεκαετίες

Η δράκαινα (Dracaena) είναι από τα πιο δημοφιλή και ανθεκτικά φυτά εσωτερικού χώρου. Ζει για δεκαετίες, αντέχει σε χαμηλό φωτισμό και συγχωρεί όσους ξεχνούν να την ποτίσουν, ενώ ο όρθιος ξυλώδης κορμός με τα μακριά γραμμικά φύλλα δίνει τροπική νότα στον χώρο. Στην ελληνική αγορά κυριαρχούν η δράκαινα της Μαδαγασκάρης (Dracaena marginata) και η Dracaena fragrans, γνωστή ως κορν πλαντ. Δύο σημεία χρειάζονται προσοχή, το υπερβολικό πότισμα που είναι η πιο συχνή αιτία απώλειας, και η τοξικότητα του φυτού για τα κατοικίδια.

Δημοφιλείς ποικιλίες

Από τα περίπου εκατόν είκοσι είδη του γένους, λίγα καλλιεργούνται ευρέως στα ελληνικά σπίτια. Η Dracaena marginata έχει λεπτό κορμό και στενά σκουρόπρασινα φύλλα με κόκκινες άκρες, με δημοφιλείς μορφές τη 'Tricolor' με κρεμ ραβδώσεις και ροζ άκρες, τη 'Colorama' με έντονη ροζ ποικιλοχρωμία και τη 'Tarzan' με φαρδύτερα φύλλα. Η Dracaena fragrans έχει φαρδιά γυαλιστερά φύλλα, με πιο αναγνωρίσιμη τη 'Massangeana' που φέρει χρυσή κεντρική λωρίδα, ενώ η 'Janet Craig' με τα συμπαγή σκουρόπρασινα φύλλα είναι από τις πιο ανθεκτικές σε χαμηλό φως. Η Dracaena reflexa, γνωστή ως Song of India, είναι χαμηλόκορμη με χρυσοπράσινες ραβδώσεις και πυκνότερη βλάστηση.

Dracaena marginata 

Πώς επιλέγουμε ένα υγιές φυτό

Ένα υγιές φυτό ξεκινά με σταθερό, όρθιο κορμό χωρίς μαλακά ή σκουρόχρωμα σημεία στη βάση, που θα πρόδιδαν σήψη. Τα φύλλα πρέπει να είναι ζωηρά, χωρίς εκτεταμένες καστανές άκρες ή κιτρινίσματα, ενώ η κάτω πλευρά τους ελέγχεται για εχθρούς όπως τετράνυχο και κοκκοειδή. Αποφεύγονται οι γλάστρες με μονίμως μουσκεμένο ή δύσοσμο χώμα, καθώς και τα φυτά με πολλές ρίζες να βγαίνουν από τις οπές αποστράγγισης, σημάδι ότι είναι υπερβολικά ριζόδετα.

Dracaena fragrans

Θέση με φωτεινό έμμεσο φως

Η δράκαινα προτιμά φωτεινό αλλά έμμεσο φως. Στον άμεσο μεσημεριανό ήλιο τα φύλλα καίγονται και εμφανίζουν καστανές κηλίδες ή ξεθωριάζουν. Η ιδανική θέση είναι κοντά σε ανατολικό ή δυτικό παράθυρο, ή λίγο μέσα από νότιο. Αν και ανέχεται χαμηλότερο φωτισμό από τα περισσότερα φυτά εσωτερικού χώρου, οι ποικιλόχρωμες μορφές όπως η 'Tricolor' χάνουν τα έντονα χρώματά τους σε σκιερά σημεία και χρειάζονται φωτεινότερη θέση. Η θερμοκρασία δωματίου, ιδανικά μεταξύ 18 και 26°C, την εξυπηρετεί, ενώ κάτω από 13 με 15°C υποφέρει. Γι' αυτό, όποια δράκαινα βρίσκεται στο μπαλκόνι το καλοκαίρι επιστρέφει μέσα πριν πέσουν οι νυχτερινές θερμοκρασίες το φθινόπωρο. Οι θέσεις δίπλα σε σώματα θέρμανσης, κλιματιστικά και ρεύματα αέρα αποφεύγονται.

Μπορεί η δράκαινα να ζήσει σε εξωτερικό χώρο στην Ελλάδα

Σε εξωτερικό χώρο η δράκαινα ζει μόνιμα μόνο στις πιο ήπιες, χωρίς παγετό περιοχές, όπως τα νησιά, η Κρήτη και τα νότια παράλια, με πιο ανθεκτική τη Dracaena marginata. Ακόμη και εκεί τοποθετείται σε θέση με έμμεσο φως, προστατευμένη από τον καυτό μεσημεριανό ήλιο και τους δυνατούς ανέμους, ενώ οι θερμοκρασίες δεν πρέπει να πέφτουν κάτω από 10 με 13°C. Στην υπόλοιπη Ελλάδα καλλιεργείται ως φυτό εσωτερικού χώρου, με δυνατότητα εποχικής εξόδου στο μπαλκόνι τους θερμούς μήνες και επιστροφή μέσα το φθινόπωρο.

Υπόστρωμα και στράγγιση

Η δράκαινα θέλει καλά στραγγιζόμενο υπόστρωμα. Ένα κοινό υπόστρωμα φυτών εσωτερικού χώρου με προσθήκη υλικού στράγγισης, όπως χονδρή άμμος ή περλίτης, λειτουργεί καλά, ενώ το pH καλό είναι να παραμένει ελαφρώς όξινο, μεταξύ 6,0 και 6,5. Το πιο κρίσιμο είναι η στράγγιση, καθώς οι ρίζες σαπίζουν εύκολα σε μουσκεμένο χώμα. Περλίτης και κατάλληλα υποστρώματα υπάρχουν στα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα.

Πότισμα με μέτρο

Το πιο συχνό λάθος με τη δράκαινα είναι το υπερβολικό πότισμα, καθώς προτιμά την ελαφρά υποποτισμένη κατάσταση από την υπερβολικά υγρή. Το πότισμα γίνεται όταν έχουν στεγνώσει τα 2 με 3 πρώτα εκατοστά του χώματος, κάτι που συνήθως σημαίνει κάθε 7 με 10 μέρες την άνοιξη και το καλοκαίρι και κάθε 14 με 21 μέρες τον χειμώνα, με έλεγχο πάντα με το δάχτυλο. Κάθε πότισμα γίνεται καλά, μέχρι να τρέξει νερό από τις οπές αποστράγγισης, και στη συνέχεια το πιατάκι αδειάζει. Το νερό βρύσης σε πολλές περιοχές της Ελλάδας είναι σκληρό και περιέχει χλώριο και φθόριο, στα οποία η δράκαινα είναι από τα πιο ευαίσθητα φυτά, με αποτέλεσμα καστανές, ξεραμένες άκρες φύλλων. Προτιμάται βρόχινο ή φιλτραρισμένο νερό, ή νερό βρύσης που έχει σταθεί ένα εικοσιτετράωρο.

Υγρασία ατμόσφαιρας

Η δράκαινα αντέχει την υγρασία ενός μέσου σπιτιού καλύτερα από πολλά άλλα τροπικά φυτά και δεν χρειάζεται απαραίτητα υγραντήρα. Σε πολύ ξηρή ατμόσφαιρα όμως, όπως σε σπίτια με κεντρική θέρμανση τον χειμώνα, οι άκρες των φύλλων καφετιάζουν. Σε αυτή την περίπτωση, ένας δίσκος με χαλίκια και νερό κάτω από τη γλάστρα ή η ομαδοποίηση με άλλα φυτά διατηρεί τοπική υγρασία γύρω από το φυτό.

Καθαρισμός και συντήρηση των φύλλων

Τα φαρδιά φύλλα της δράκαινας συγκεντρώνουν σκόνη, η οποία μειώνει το φως που φτάνει στην επιφάνειά τους και επιβραδύνει τη φωτοσύνθεση. Ένα απαλό σκούπισμα με υγρό πανί κάθε λίγες εβδομάδες κρατά τα φύλλα καθαρά και δίνει την ευκαιρία να εντοπιστούν έγκαιρα εχθροί στην κάτω πλευρά. Τα γυαλιστικά σπρέι φύλλων αποφεύγονται, καθώς φράζουν τους πόρους.

Γιατί οι δράκαινες είναι ευαίσθητες στο φθόριο

Η δράκαινα ανήκει στα φυτά που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στο φθόριο, και αυτός είναι ο βαθύτερος λόγος πίσω από τις επίμονες καστανές άκρες των φύλλων. Το φθόριο συσσωρεύεται σταδιακά στα περιθώρια των φύλλων, εμποδίζει τη φωτοσύνθεση και προκαλεί νέκρωση στις άκρες και στα άκρα, μια ζημιά που δεν αναστρέφεται. Οι κύριες πηγές είναι το φθοριωμένο νερό βρύσης, τα λιπάσματα που περιέχουν υπερφωσφορικό, και σε κάποιον βαθμό ο περλίτης του υποστρώματος. Για πρόληψη, χρησιμοποιείται βρόχινο, φιλτραρισμένο ή αποσταγμένο νερό, το pH του υποστρώματος διατηρείται μεταξύ 6,0 και 6,5 με επαρκές ασβέστιο ώστε το φθόριο να δεσμεύεται, αποφεύγονται τα λιπάσματα με υπερφωσφορικό και τα υποστρώματα με υψηλό ποσοστό περλίτη, ενώ μία φορά τον χρόνο το υπόστρωμα ξεπλένεται για να φύγουν τα συσσωρευμένα άλατα. Ως υλικό στράγγισης, η χονδρή άμμος και η ελαφρόπετρα είναι καλή εναλλακτική του περλίτη.

Λίπανση

Οι ανάγκες της δράκαινας σε θρεπτικά είναι μέτριες. Ένα υγρό λίπασμα φυτών εσωτερικού χώρου σε μισή δόση, μία φορά τον μήνα κατά τη βλαστική περίοδο της άνοιξης και του καλοκαιριού, είναι αρκετό, ενώ τον χειμώνα η λίπανση σταματά ή ελαχιστοποιείται. Η δράκαινα είναι ευαίσθητη στη συσσώρευση αλάτων, τα οποία προκαλούν καστανές άκρες και κιτρίνισμα, οπότε μία φορά τον χρόνο το υπόστρωμα ξεπλένεται με άφθονο νερό. Κατάλληλοι τύποι υπάρχουν στα υγρά λιπάσματα και γενικότερα στην κατηγορία λιπάσματα.

Μεταφύτευση

Η δράκαινα αναπτύσσεται αργά και μεταφυτεύεται σπάνια, συνήθως κάθε 2 με 3 χρόνια, την άνοιξη, σε γλάστρα μόλις 2 με 3 εκατοστά μεγαλύτερη σε διάμετρο. Η υπερβολικά μεγάλη γλάστρα κρατά πολύ υγρό χώμα γύρω από τις ρίζες και αυξάνει τον κίνδυνο σήψης. Στις χρονιές χωρίς μεταφύτευση αρκεί η αντικατάσταση των πάνω πέντε εκατοστών του υποστρώματος με φρέσκο.

Κλάδεμα και μορφοποίηση

Η δράκαινα δεν χρειάζεται τακτικό κλάδεμα, όμως αντέχει εξαιρετικά τις γενναίες παρεμβάσεις, κάτι χρήσιμο όταν έχει γίνει πολύ ψηλή για τον χώρο. Ο κορμός κόβεται σε όποιο ύψος χρειάζεται, ακόμη και στο μισό, και το φυτό βγάζει νέα βλαστάρια από το σημείο της τομής, συνήθως δύο με τρεις νέους βλαστούς που σχηματίζουν πυκνότερη κορυφή. Το κλάδεμα γίνεται καλύτερα την άνοιξη, με την έναρξη της ενεργής βλάστησης, ενώ τα κιτρινισμένα ή ξεραμένα φύλλα στη βάση αφαιρούνται τακτικά ως φυσιολογική γήρανση.

Πολλαπλασιασμός

Η δράκαινα πολλαπλασιάζεται εύκολα, και ο κορμός που αφαιρείται στο κλάδεμα γίνεται νέο φυτό. Στα μοσχεύματα κορυφής κόβεται η κορυφή του φυτού, περίπου 15 με 20 εκατοστά μαζί με τη φυλλωσιά, το κομμένο σημείο αφήνεται να στεγνώσει για μερικές ώρες, η βάση βυθίζεται σε ορμόνη ριζοβολίας και φυτεύεται σε μείγμα τύρφης και περλίτη ή τοποθετείται σε νερό, με τις ρίζες να εμφανίζονται σε 3 με 6 εβδομάδες. Ο υπόλοιπος κορμός κόβεται σε κομμάτια 10 με 15 εκατοστών, με σημειωμένη την πάνω πλευρά κάθε κομματιού, και φυτεύεται στη σωστή φορά ώστε να βγάλει ρίζες και νέα βλάστηση από τους αδρανείς οφθαλμούς. Ορμόνες ριζοβολίας υπάρχουν στους ρυθμιστές ανάπτυξης.

Τα πιο συχνά προβλήματα

Οι καστανές άκρες των φύλλων είναι το συχνότερο σύμπτωμα και οφείλονται συνήθως σε σκληρό νερό ή σε πολύ ξηρή ατμόσφαιρα, οπότε αλλάζει το νερό και αυξάνεται η υγρασία. Το κιτρίνισμα και η πτώση παλαιών φύλλων στη βάση είναι φυσιολογική γήρανση και δεν χρειάζεται καμία ενέργεια. Αντίθετα, πολλά κίτρινα και μαλακά φύλλα μαζί δείχνουν σχεδόν πάντα υπερβολικό πότισμα και σηψηρριζία, οπότε το πότισμα σταματά και ελέγχονται οι ρίζες. Οι καμένες κηλίδες προέρχονται από άμεσο ήλιο, ενώ η απώλεια της ποικιλοχρωμίας δείχνει ανεπαρκές φως στις ποικιλόχρωμες μορφές.

Εχθροί και ασθένειες

Η δράκαινα είναι σχετικά ανθεκτική, μπορεί όμως να προσβληθεί από τετράνυχο σε ξηρή και ζεστή ατμόσφαιρα, με κιτρινωπές κουκκίδες και λεπτούς ιστούς στην κάτω πλευρά των φύλλων, από κοκκοειδή και ψευδόκοκκο ως φολίδες ή βαμβακώδεις αποικίες, καθώς και από θρίπες που αφήνουν ασημί στίγματα. Οι μικρές προσβολές αντιμετωπίζονται με βαμβάκι βουτηγμένο σε οινόπνευμα ή ψεκασμό με πράσινο σαπούνι και θερινό πολτό. Η σηψηρριζία από υπερβολικό πότισμα είναι η πιο σοβαρή ασθένεια και αντιμετωπίζεται κυρίως προληπτικά με σωστή στράγγιση. Ήπια σκευάσματα υπάρχουν στα βιολογικά φυτοπροστατευτικά και γενικότερα στη φυτοπροστασία.

Η δράκαινα είναι τοξική για τα κατοικίδια

Σύμφωνα με την ASPCA, όλα τα είδη του γένους Dracaena περιέχουν σαπωνίνες, ενώσεις τοξικές για σκύλους και γάτες αν καταποθούν. Τα συμπτώματα δηλητηρίασης περιλαμβάνουν εμετό, ενίοτε με αίμα, διάρροια, υπερβολική σιελόρροια, ανορεξία και αδυναμία, ενώ στις γάτες παρατηρείται και διαστολή της κόρης του ματιού. Στον άνθρωπο δεν θεωρείται σοβαρά τοξική, όμως δεν καταναλώνεται και ο χυμός μπορεί να ερεθίσει το δέρμα, οπότε το κλάδεμα γίνεται με γάντια. Σε περίπτωση κατάποσης από κατοικίδιο, ενδείκνυται άμεση επικοινωνία με κτηνίατρο, ενώ στην Ελλάδα λειτουργεί και το Κέντρο Δηλητηριάσεων στο 210 7793777. Η δράκαινα τοποθετείται σε σημείο όπου τα κατοικίδια δεν φτάνουν εύκολα στα φύλλα.

Καθαρίζει τον αέρα η δράκαινα

Η δράκαινα είχε συμπεριληφθεί στη γνωστή μελέτη NASA Clean Air Study του 1989, η οποία διαπίστωσε ότι αρκετά είδη απορροφούν πτητικές οργανικές ενώσεις όπως φορμαλδεΰδη και βενζόλιο σε εργαστηριακές συνθήκες. Νεότερες αναλύσεις όμως έδειξαν ότι η μελέτη έγινε σε σφραγισμένους θαλάμους, και σε ένα κανονικά αεριζόμενο σπίτι η συμβολή των φυτών στον καθαρισμό του αέρα είναι πρακτικά αμελητέα σε σχέση με τον φυσικό αερισμό. Θα χρειάζονταν εκατοντάδες φυτά σε ένα δωμάτιο για μετρήσιμη διαφορά. Ο πραγματικός λόγος να έχει κανείς δράκαινα είναι η ομορφιά και η αίσθηση που δίνει στον χώρο.

Γιατί ονομάζεται δέντρο του δράκου

Το όνομα του γένους συνδέεται με τη ρητίνη ορισμένων ξυλωδών ειδών, γνωστή ως αίμα του δράκου, ένα βαθυκόκκινο υγρό που εκκρίνεται όταν τραυματιστεί ο κορμός και χρησιμοποιήθηκε ιστορικά ως χρωστική και σε παραδοσιακές θεραπείες. Το πιο χαρακτηριστικό είδος είναι η Dracaena draco, το δέντρο του δράκου των Καναρίων Νήσων, ένα μακρόβιο δέντρο με σχήμα ομπρέλας. Οι δράκαινες εσωτερικού χώρου είναι συγγενικά, πολύ μικρότερα είδη του ίδιου γένους, που διατηρούν τον ξυλώδη κορμό χωρίς το εντυπωσιακό μέγεθος.

Συνοπτικός πίνακας φροντίδας

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο ζει μια δράκαινα; Σε καλές συνθήκες ζει αρκετές δεκαετίες, ακόμη και 40 με 50 χρόνια, και είναι από τα πιο μακρόζωα φυτά εσωτερικού χώρου.

Γιατί έχουν καστανές άκρες τα φύλλα της δράκαινας; Συνήθως λόγω σκληρού νερού με χλώριο και φθόριο ή πολύ ξηρής ατμόσφαιρας. Βοηθά η αλλαγή σε βρόχινο ή φιλτραρισμένο νερό και η αύξηση της υγρασίας.

Πόσο συχνά ποτίζω τη δράκαινα; Όχι συχνά, συνήθως κάθε 7 με 10 μέρες τους θερμούς μήνες και κάθε 14 με 21 μέρες τον χειμώνα, πάντα αφού στεγνώσουν τα 2 με 3 πρώτα εκατοστά του χώματος.

Η δράκαινα έγινε πολύ ψηλή, μπορώ να την κόψω; Ναι, και είναι εύκολο. Ο κορμός κόβεται σε όποιο ύψος χρειάζεται και το φυτό βγάζει νέα βλαστάρια από την τομή, ενώ το κομμάτι που κόπηκε ριζώνει και δίνει νέο φυτό.

Είναι ασφαλής για τα κατοικίδια; Όχι. Είναι τοξική για σκύλους και γάτες λόγω των σαπωνινών, οπότε τοποθετείται σε σημείο που δεν φτάνουν όσα κατοικίδια τρώνε φυτά.

Καθαρίζει πραγματικά τον αέρα; Σε ένα συνηθισμένο σπίτι, ελάχιστα. Τα ευρήματα της παλιάς μελέτης της NASA προήλθαν από σφραγισμένους θαλάμους και δεν μεταφράζονται σε πρακτικό όφελος σε χώρους με κανονικό αερισμό.

Γιατί συνεχίζουν να καφετιάζουν οι άκρες παρά την αλλαγή νερού; Πιθανή αιτία είναι το φθόριο από άλλες πηγές, όπως λίπασμα με υπερφωσφορικό ή υπόστρωμα με υψηλό ποσοστό περλίτη. Βοηθούν η αποφυγή τους, η διατήρηση του pH στο 6,0 με 6,5 και το ετήσιο ξέπλυμα του υποστρώματος.

Μπορεί η δράκαινα να μείνει έξω τον χειμώνα; Μόνο σε περιοχές χωρίς παγετό, όπως τα νησιά και τα νότια παράλια. Στην υπόλοιπη Ελλάδα επιστρέφει μέσα πριν οι νυχτερινές θερμοκρασίες πέσουν κάτω από 13 με 15°C.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε φυτό και κάθε χώρος είναι διαφορετικός, οπότε οι οδηγίες αποτελούν αφετηρία που προσαρμόζεται στον φωτισμό, στην ποιότητα του νερού και στην κατάσταση του φυτού. Λόγω της τοξικότητας του γένους για τα κατοικίδια, όπου υπάρχουν σκύλοι ή γάτες το φυτό τοποθετείται σε σημείο που δεν φτάνουν, και σε περίπτωση κατάποσης ακολουθεί άμεση επικοινωνία με κτηνίατρο. Προτιμώνται πρώτα οι μη χημικές μέθοδοι, και όταν χρειαστεί χημική επέμβαση χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα προϊόντα για φυτά εσωτερικού χώρου, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Βιβλιογραφία

• Royal Horticultural Society. How to grow dracaena.
• Missouri Botanical Garden. Dracaena marginata plant finder.
• ASPCA Animal Poison Control. Toxic and Non-Toxic Plants, Dracaena.
• Clemson Cooperative Extension, Home & Garden Information Center. Dracaena.
• Michigan State University Extension. Fluoride toxicity in plants irrigated with city water.
• Cummings, B. E., & Waring, M. S. (2020). Potted plants do not improve indoor air quality. Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology, 30, 253-261.