Πώς φροντίζουμε το αγιοδημητριάτικο για να ξανανθίσει κάθε φθινόπωρο

Τα περισσότερα χρυσάνθεμα καταλήγουν στα σκουπίδια μόλις μαραθούν τα άνθη τους, χωρίς λόγο. Το χρυσάνθεμο (Chrysanthemum) είναι πολυετές φυτό, χάνει το φύλλωμά του τον χειμώνα και ξαναβλασταίνει την άνοιξη, οπότε με σωστό κλάδεμα και λίγη προστασία ανθίζει ξανά κάθε φθινόπωρο. Στην Ελλάδα το λέμε αγιοδημητριάτικο, γιατί η ανθοφορία του κορυφώνεται γύρω στις 26 Οκτωβρίου. Παρακάτω περιγράφεται πρακτικά η φροντίδα του, από τη φύτευση ως τη διαχείμαση και το ξανάνθισμα.

Ποια ποικιλία ταιριάζει στον χώρο σας

Η επιλογή ξεκινά από το ύψος. Οι χαμηλές, συμπαγείς ποικιλίες μένουν στα 25 ως 30 εκατοστά, δίνουν μεγαλύτερα άνθη με διάμετρο έως 10 εκατοστά και ταιριάζουν σε γλάστρες, ζαρντινιέρες και μπαλκόνια ψηλών ορόφων, όπου αντέχουν καλύτερα τον άνεμο. Οι ψηλές ποικιλίες φτάνουν το ένα με ένα και τριάντα μέτρο, σχηματίζουν φουντωτές μπάλες με πλήθος μικρότερων ανθέων και προορίζονται για τον κήπο, με υποστύλωση όπου φυσάει.

Στο σχήμα του άνθους ξεχωρίζουν ο τύπος μαργαρίτα με το ορατό κέντρο, ο τύπος πομ-πον με τα στρογγυλά πυκνά άνθη, ο τύπος αράχνη με τα μακριά κυρτά πέταλα και ο τύπος ανεμώνη με το κέντρο σαν μαξιλαράκι. Η επιλογή εδώ είναι καθαρά αισθητική και δεν αλλάζει τη φροντίδα.

Πότε φυτεύεται

Ο χρόνος φύτευσης εξαρτάται από το τι αγοράζετε. Τα φυτά που προορίζονται για μόνιμη εγκατάσταση στον κήπο φυτεύονται την άνοιξη, ώστε να προλάβουν να ριζώσουν καλά πριν την ανθοφορία. Τα ανθισμένα χρυσάνθεμα του φθινοπώρου μεταφυτεύονται αμέσως μόλις έρθουν σπίτι, με προσεκτικό χειρισμό της ρίζας και γενναίο πότισμα αμέσως μετά. Η μεταφύτευση γίνεται προς το σούρουπο και όχι τις μεσημεριανές ώρες, ώστε να μη στρεσαριστεί το φυτό.

Θέση και έδαφος

Το χρυσάνθεμο θέλει φωτεινή θέση με πρωινό ήλιο και προστασία από τον καυτό μεσημεριανό ήλιο του καλοκαιριού, καθώς και προφύλαξη από την έντονη παγωνιά και τους δυνατούς ανέμους, που σπάζουν τους ανθοφόρους βλαστούς. Προσαρμόζεται σε όλα τα εδάφη, όμως δίνει σαφώς περισσότερα άνθη σε πλούσιο, αφράτο χώμα με καλή αποστράγγιση. Στον κήπο τα φυτά τοποθετούνται σε αποστάσεις 40 εκατοστών, σε λάκκους εμπλουτισμένους με κομπόστ ή εδαφοβελτιωτικά.

Χρυσάνθεμο σε γλάστρα

Η γλάστρα, πήλινη ή πλαστική, χρειάζεται διάμετρο και ύψος 20 ως 30 εκατοστά και οπωσδήποτε οπές αποστράγγισης. Καλύτερος προσανατολισμός είναι ο ανατολικός ή ο δυτικός. Ως υπόστρωμα χρησιμοποιείται φυτόχωμα γενικής χρήσης με καλή αποστράγγιση ή σπιτικό μείγμα από κηπόχωμα, τύρφη και περλίτη σε αναλογία 3:2:1. Κατά τη μεταφύτευση η μπάλα του χώματος διατηρείται ακέραιη και μόνο αν είναι ασφυκτικά γεμάτη ρίζες σπάμε ελαφρά μερικά περιφερειακά ριζίδια. Ένα υγρό σκεύασμα με εκχύλισμα φυκιών ή ένας βιοδιεγέρτης στο πρώτο πότισμα βοηθά το φυτό να ξεπεράσει το στρες.

Πότισμα

Οι ανάγκες σε νερό είναι σημαντικές, τόσο για ζωηρή βλάστηση όσο και για πλούσια ανθοφορία. Το πότισμα γίνεται δύο φορές την εβδομάδα την άνοιξη και το φθινόπωρο και κάθε δύο ημέρες τους ζεστούς μήνες, ιδίως σε καύσωνα και μετά τον σχηματισμό των μπουμπουκιών. Δύο λάθη κοστίζουν ακριβά. Το υπερβολικό πότισμα φέρνει σήψεις στη ρίζα, ενώ το βρέξιμο του φυλλώματος ανοίγει τον δρόμο σε ωίδιο και σκωρίαση, οπότε το νερό πηγαίνει πάντα στη βάση του φυτού.

Θρέψη

Στον κήπο εφαρμόζεται μία κουταλιά της σούπας πλήρες κοκκώδες λίπασμα ανά φυτό, μία φορά τον μήνα, από τα μέσα της άνοιξης ως τα μέσα του φθινοπώρου. Στη γλάστρα, όπου τα θρεπτικά ξεπλένονται γρήγορα, χρησιμοποιείται πλήρες υδατοδιαλυτό λίπασμα ανθοφορίας, ξεκινώντας δύο εβδομάδες μετά τη μεταφύτευση και επαναλαμβάνοντας κάθε δύο ως τρεις εβδομάδες, από τα τέλη της άνοιξης ως τα τέλη του φθινοπώρου.

Αφαίρεση ανθέων και κλάδεμα

Στη διάρκεια της ανθοφορίας τα μαραμένα άνθη αφαιρούνται τακτικά, ώστε το φυτό να σχηματίζει νέα μπουμπούκια αντί να ξοδεύεται στην παραγωγή σπόρων. Το ετήσιο κλάδεμα γίνεται όταν μαραθούν όλα τα άνθη, με αφαίρεση των ξερών χαμηλών φύλλων και κόψιμο των κορυφών λίγο πάνω από τη διακλάδωση του κεντρικού βλαστού.

Το βαθύ, χαμηλό κλάδεμα δεν γίνεται μέσα στην καρδιά του χειμώνα. Αναβάλλεται για τα τέλη του χειμώνα, όταν έχουν περάσει οι παγετοί, και τότε οι βλαστοί κόβονται χαμηλά ώστε το φυτό να αναβλαστήσει με ασφάλεια. Μετά το κλάδεμα εμφανίζονται γρήγορα νέα κλαδιά και αρκετές παραφυάδες με δικές τους ρίζες, που αξιοποιούνται για νέα φυτά. Η εργασία γίνεται με καθαρά κλαδευτικά.

Πώς περνά τον χειμώνα

Το χρυσάνθεμο δεν ξεραίνεται οριστικά μετά την ανθοφορία, οπότε δεν πετιέται. Χάνει τα άνθη και μεγάλο μέρος του φυλλώματος και μπαίνει σε λήθαργο, αντέχοντας θερμοκρασίες ως περίπου πέντε βαθμούς υπό το μηδέν. Οι γλάστρες μεταφέρονται σε προστατευμένο σημείο, κοντά σε τοίχο ή σε μπαλκόνι με νότιο προσανατολισμό, ενώ στον κήπο η βάση του φυτού καλύπτεται με στρώση κομπόστ. Το πότισμα περιορίζεται δραστικά και γίνεται μόνο όταν το χώμα στεγνώσει τελείως. Στις αρχές της άνοιξης αφαιρούνται τα ξερά τμήματα και δίνεται ένα ελαφρύ ισορροπημένο λίπασμα για να ξεκινήσει η νέα βλάστηση.

Γιατί η δεύτερη χρονιά δίνει λιγότερα άνθη

Τα φυτά που αγοράζονται ανθισμένα έχουν περάσει από θερμοκήπιο, με έντονη λίπανση, ελεγχόμενο φωτισμό και ρυθμιστές ανάπτυξης που τα κρατούν συμπαγή και γεμάτα μπουμπούκια. Στο μπαλκόνι ή στον κήπο οι συνθήκες αυτές δεν επαναλαμβάνονται, οπότε η δεύτερη χρονιά μοιάζει φτωχότερη. Η εικόνα βελτιώνεται σημαντικά με τρεις πρακτικές, την τακτική θρέψη μέσα στη σεζόν, το κορυφολόγημα των νέων βλαστών την άνοιξη ώστε το φυτό να διακλαδιστεί, και το σωστό κλάδεμα στα τέλη του χειμώνα.

Ασθένειες και εχθροί

Σε συνθήκες υψηλής υγρασίας εμφανίζονται το ωίδιο, που ασπρίζει τα φύλλα, και η σκωρίαση, με πορτοκαλοκαφέ κηλίδες. Η πρόληψη στηρίζεται στο πότισμα στη βάση, στον καλό αερισμό και στις σωστές αποστάσεις φύτευσης. Από τους εχθρούς, η μελίγκρα και οι κάμπιες αντιμετωπίζονται αρχικά με ήπιες μεθόδους, όπως διάλυμα πράσινου σαπουνιού, και σε έντονες προσβολές με βιολογικά φυτοπροστατευτικά όπως σκευάσματα φυσικής πυρεθρίνης ή θερινού πολτού.

Συχνές ερωτήσεις

Πετάμε το χρυσάνθεμο μετά την ανθοφορία

Όχι. Είναι πολυετές φυτό που μπαίνει σε λήθαργο τον χειμώνα και ξαναβλασταίνει την άνοιξη. Με κλάδεμα στα τέλη του χειμώνα και προστασία της γλάστρας ανθίζει ξανά το επόμενο φθινόπωρο.

Πότε κλαδεύουμε το χρυσάνθεμο

Ελαφρύ κλάδεμα μόλις μαραθούν όλα τα άνθη και βαθύ, χαμηλό κλάδεμα στα τέλη του χειμώνα, αφού περάσουν οι παγετοί. Το βαθύ κλάδεμα μέσα στον χειμώνα εκθέτει το φυτό στο κρύο.

Γιατί μαραίνεται το χρυσάνθεμο στη γλάστρα

Συνήθως από ανεπαρκές πότισμα σε ζεστές μέρες ή, αντίθετα, από στάσιμη υγρασία που έχει σαπίσει τη ρίζα. Ελέγξτε την αποστράγγιση της γλάστρας και ποτίστε στη βάση, χωρίς να βρέχεται το φύλλωμα.

Πόσο κρατά η ανθοφορία

Από τέσσερις ως οκτώ εβδομάδες ανά φυτό, ανάλογα με την ποικιλία και τον καιρό. Η τακτική αφαίρεση των μαραμένων ανθέων παρατείνει την ανθοφορία.

Αντέχει το χρυσάνθεμο σε μπαλκόνι με πολύ αέρα

Ναι, αν επιλέξετε χαμηλές, συμπαγείς ποικιλίες και τοποθετήσετε τη γλάστρα σε σημείο προστατευμένο από τα ρεύματα. Οι ψηλές ποικιλίες σπάνε εύκολα και χρειάζονται υποστύλωση.

Οι συνθήκες διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, το νερό και την υγεία του φυτού. Σε επίμονα προβλήματα ή σε προσβολές, καλό είναι να συμβουλευτείτε γεωπόνο. Δοκιμάστε πρώτα μη χημικές μεθόδους και χρησιμοποιείτε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Βιβλιογραφία

• Royal Horticultural Society, Chrysanthemums growing guide.
• BBC Gardeners' World Magazine, How to grow chrysanthemums.