Καλλιέργεια και φροντίδα της αμαρυλλίδας

Η αμαρυλλίδα δίνει μερικά από τα πιο εντυπωσιακά άνθη που μπορεί να έχει κανείς μέσα στο σπίτι, με ψηλά στελέχη που φέρουν μεγάλα, σαλπιγγοειδή λουλούδια σε κόκκινες, λευκές, ροζ, σολομί και ριγέ αποχρώσεις. Είναι το κλασικό δώρο των γιορτών, τόσο εύκολη ώστε να τα καταφέρει και ένας αρχάριος, ενώ με λίγη φροντίδα ο ίδιος βολβός ανθίζει χρόνο με τον χρόνο. Παρακάτω θα δούμε πώς φυτεύεται ο βολβός, πώς οδηγείται σε ανθοφορία μέσα στον χειμώνα και πώς διατηρείται ώστε να ξανανθίσει.

Τι είναι η αμαρυλλίδα

Το όνομά της συνδέεται με την Αμαρυλλίδα της αρχαίας μυθολογίας, μια κοπέλα που, σύμφωνα με τον θρύλο, μάτωσε την καρδιά της για την αγάπη ενός βοσκού και από το αίμα της φύτρωσε ένα κατακόκκινο λουλούδι. Το φυτό που καλλιεργούμε σήμερα ως αμαρυλλίδα ανήκει βοτανικά στο γένος Hippeastrum και κατάγεται από τη Νότια Αμερική. Η γνήσια αμαρυλλίς, η Amaryllis belladonna ή μπελαντόνα, είναι συγγενικό αλλά διαφορετικό φυτό, που ανθίζει στον κήπο στα τέλη του καλοκαιριού. Καθώς η σύγχυση στα ονόματα κρατά χρόνια, ο βολβός των γιορτών πωλείται παντού ως αμαρυλλίδα, αν και στην πραγματικότητα πρόκειται σχεδόν πάντα για υβρίδιο Hippeastrum.

Οι βολβοί διατίθενται σε διάφορα μεγέθη, και όσο μεγαλύτερος είναι ο βολβός τόσο περισσότερα ανθικά στελέχη δίνει. Ένας σφιχτός, βαρύς βολβός χωρίς μαλακά ή μουχλιασμένα σημεία αποδίδει πολύ καλύτερα από έναν μαλακό. Όπως συμβαίνει και με άλλα φυτά που φυτεύονται από βολβό ή κόνδυλο, όπως η νεραγκούλα, η επιλογή του μεγαλύτερου και πιο συμπαγούς βολβού κάνει τη διαφορά.

Πώς φυτεύουμε τον βολβό

Η αμαρυλλίδα ανθίζει καλύτερα όταν οι ρίζες της είναι κάπως στριμωγμένες, γι' αυτό διαλέξτε γλάστρα μόλις 2,5 με 5 εκ. φαρδύτερη από τον βολβό, με τρύπες αποστράγγισης, και υπολογίστε αλλαγή γλάστρας μόνο κάθε τρία με τέσσερα χρόνια. Γεμίστε τη με ελαφρύ, καλά αποστραγγιζόμενο υπόστρωμα και τοποθετήστε τον βολβό με τη μύτη προς τα πάνω, πιέζοντας το χώμα γύρω του ώστε το πάνω τρίτο έως μισό του βολβού να μένει έξω από το χώμα. Ο λαιμός και οι ώμοι του βολβού δεν θάβονται ποτέ.

Αν ο βολβός έχει φτάσει με ξερές, ζαρωμένες ρίζες, ένα μούλιασμα σε χλιαρό νερό για λίγες ώρες πριν τη φύτευση τον βοηθά να ξεκινήσει. Ποτίστε καλά μία φορά μετά τη φύτευση για να κατακαθίσει το χώμα και έπειτα κρατήστε το πότισμα μέχρι να εμφανιστεί το ανθικό στέλεχος ή τα φύλλα. Από τη φύτευση ως την ανθοφορία μεσολαβούν συνήθως 6 με 8 εβδομάδες, οπότε για άνθη τα Χριστούγεννα η φύτευση γίνεται μέσα στον Οκτώβριο ή στις αρχές Νοεμβρίου. Οι πρεπαρέ βολβοί, που έχουν ήδη υποστεί ψύξη, ανθίζουν σε δύο με τρεις εβδομάδες.

Πότισμα, φως και θερμοκρασία

Μόλις ο βολβός ξεκινήσει να βλαστάνει, μεταφέρετέ τον στο πιο φωτεινό σημείο του σπιτιού, με λίγο ήλιο αλλά χωρίς τον καυτό μεσημεριανό, μέσα σε ζεστό δωμάτιο. Ποτίζετε όταν στεγνώνει η επιφάνεια του χώματος, αφήνοντάς την να στεγνώνει λίγο ανάμεσα στα ποτίσματα, και μην αφήνετε ποτέ τη γλάστρα μέσα σε νερό, γιατί ο βολβός σαπίζει. Σε κάθε πότισμα γυρίζετε λίγο τη γλάστρα, καθώς το στέλεχος γέρνει προς το φως και αλλιώς μεγαλώνει στραβό.

Τα ψηλά ανθικά στελέχη βαραίνουν όταν ανοίγουν τα μπουμπούκια, οπότε στηρίξτε τα με ένα λεπτό στήριγμα αν αρχίσουν να γέρνουν, προσέχοντας να μην τρυπήσετε τον βολβό. Όταν ανοίξουν τα άνθη, μια πιο δροσερή θέση γύρω στους 15°C τα κρατά για δύο με τρεις εβδομάδες.

Πότε ανθίζει η αμαρυλλίδα

Ο βολβός που φυτεύεται από κατάσταση ληθάργου ανθίζει σε περίπου 6 με 8 εβδομάδες, ενώ οι πρεπαρέ βολβοί σε δύο με τρεις. Για να πέσει η ανθοφορία μέσα στις γιορτές, μετρήστε αντίστροφα από τη μέρα που θέλετε τα άνθη και φυτέψτε ανάλογα. Αν φυτέψετε αρκετούς βολβούς με διαφορά λίγων εβδομάδων, η ανθοφορία απλώνεται σε μεγαλύτερο διάστημα. Η ζέστη επιταχύνει τη διαδικασία και το δροσερό δωμάτιο την επιβραδύνει, κάτι που σας δίνει έλεγχο στον χρόνο.

Φροντίδα μετά την ανθοφορία

Μόλις μαραθούν τα άνθη, το φυτό στρέφεται στο να ξαναχτίσει τον βολβό, και εδώ γίνεται το συνηθισμένο λάθος να πεταχτεί ο βολβός. Κόψτε το μαραμένο ανθικό στέλεχος περίπου 2,5 εκ. πάνω από τον λαιμό του βολβού, αφήνοντας όμως όλα τα φύλλα στη θέση τους. Τα μακριά, κορδελωτά φύλλα τρέφουν τον βολβό όλο το καλοκαίρι και είναι απαραίτητα για τα άνθη της επόμενης χρονιάς.

Κρατήστε το φυτό σε φωτεινό σημείο, ποτίζετε κανονικά και λιπαίνετε κάθε δύο με τέσσερις εβδομάδες, την άνοιξη και το καλοκαίρι, με ένα ισορροπημένο υδατοδιαλυτό λίπασμα κατάλληλο για ανθοφόρα φυτά. Στις πιο ήπιες περιοχές της Ελλάδας, μόλις περάσει ο κίνδυνος παγετού, η γλάστρα μπορεί να βγει έξω σε προστατευμένο, ημισκιερό σημείο για το καλοκαίρι και να επιστρέψει μέσα πριν από τους πρώτους φθινοπωρινούς παγετούς.

Πώς θα ξανανθίσει η αμαρυλλίδα

Η νέα ανθοφορία εξαρτάται από μια περίοδο ανάπαυσης. Στα τέλη του καλοκαιριού ή στις αρχές του φθινοπώρου σταματήστε το πότισμα και τη λίπανση και μεταφέρετε τη γλάστρα σε δροσερό, σκοτεινό και ξηρό μέρος, γύρω στους 10 με 13°C, όπως ένα υπόγειο ή ένα δροσερό ντουλάπι. Αφήστε τα φύλλα να κιτρινίσουν και να ξεραθούν, αφαιρέστε τα και αφήστε τον βολβό να ξεκουραστεί ανενόχλητος για τουλάχιστον 6 με 10 εβδομάδες. Αυτή η περίοδος ληθάργου είναι που πυροδοτεί τους νέους ανθοφόρους οφθαλμούς και δεν πρέπει να παραλείπεται.

Μετά την ανάπαυση, αλλάξτε το χώμα, επαναφέρετε τη γλάστρα σε ζεστό, φωτεινό σημείο και ξεκινήστε πάλι προσεκτικό πότισμα, ώστε ο κύκλος να αρχίσει από την αρχή. Ρυθμίζοντας πότε βγάζετε τον βολβό από τον λήθαργο, μπορείτε να τον οδηγήσετε ξανά σε ανθοφορία μέσα στις γιορτές. Εξαίρεση αποτελεί η αμαρυλλίδα-πεταλούδα (Hippeastrum papilio), που είναι αειθαλής και δεν χρειάζεται περίοδο ληθάργου.

Είναι η αμαρυλλίδα τοξική για σκύλους και γάτες

Η αμαρυλλίδα είναι τοξική για σκύλους και γάτες. Σύμφωνα με την ASPCA, όλα τα μέρη του φυτού περιέχουν το αλκαλοειδές λυκορίνη, με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση στον βολβό, ενώ ο βολβός περιέχει και κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου που ερεθίζουν το στόμα. Τα συμπτώματα δηλητηρίασης περιλαμβάνουν εμετό, σιελόρροια, διάρροια, κοιλιακό άλγος, λήθαργο και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, τρόμο.

Επειδή ο βολβός είναι το πιο τοξικό μέρος, κρατήστε τόσο τους αποθηκευμένους όσο και τους φυτεμένους βολβούς μακριά από τα κατοικίδια, και τοποθετήστε το φυτό εκεί που σκύλοι και γάτες δεν φτάνουν να μασήσουν φύλλα ή άνθη. Αν υποψιάζεστε ότι κάποιο ζώο έφαγε μέρος του φυτού, απευθυνθείτε άμεσα σε κτηνίατρο. Η αμαρυλλίδα είναι τοξική και για τον άνθρωπο σε περίπτωση κατάποσης, οπότε κρατήστε τη μακριά από μικρά παιδιά.

Συχνές ερωτήσεις για την αμαρυλλίδα

Σε πόσο καιρό ανθίζει η αμαρυλλίδα; Σε περίπου 6 με 8 εβδομάδες από τη φύτευση ενός βολβού σε λήθαργο, ή σε δύο με τρεις εβδομάδες για πρεπαρέ βολβό. Για άνθη τα Χριστούγεννα, φυτέψτε μέσα στον Οκτώβριο ή στις αρχές Νοεμβρίου.

Πόσο συχνά ποτίζω την αμαρυλλίδα; Μετά το πρώτο καλό πότισμα της φύτευσης, κρατήστε το χώμα σχεδόν στεγνό μέχρι να ξεκινήσει η βλάστηση. Όταν αναπτυχθεί το στέλεχος και τα φύλλα, ποτίζετε όταν στεγνώνει η επιφάνεια του χώματος, χωρίς ποτέ να λιμνάζει νερό στο πιατάκι.

Τι λίπασμα βάζω στην αμαρυλλίδα; Την άνοιξη και το καλοκαίρι, όσο το φυλλωμα τρέφει τον βολβό, χρησιμοποιήστε ένα ισορροπημένο υδατοδιαλυτό λίπασμα κατάλληλο για ανθοφόρα φυτά, κάθε δύο με τέσσερις εβδομάδες. Στην περίοδο ληθάργου η λίπανση σταματά.

Μπορώ να καλλιεργήσω αμαρυλλίδα σε νερό; Ναι, σε ειδικό βάζο με στενό στόμιο που κρατά τη βάση του βολβού λίγο πάνω από την επιφάνεια του νερού, ώστε να βρέχονται μόνο οι ρίζες. Το νερό ανανεώνεται τακτικά για να μη σαπίσει ο βολβός.

Γιατί δεν ανθίζει η αμαρυλλίδα μου; Συνήθως από λίγο φως, από απουσία σωστής περιόδου ληθάργου ή από βολβό που ακόμη μαζεύει δυνάμεις. Δώστε φωτεινό σημείο, λίπανση το καλοκαίρι και σωστή ανάπαυση πριν την επανεκκίνηση.

Γιατί σάπισε ο βολβός της αμαρυλλίδας; Σχεδόν πάντα από υπερβολικό πότισμα και κακή αποστράγγιση. Χρησιμοποιήστε γλάστρα με τρύπες και ελαφρύ υπόστρωμα, αφήστε το πάνω μέρος του βολβού εκτός χώματος και μην αφήνετε νερό να λιμνάζει.

Κόβουμε την αμαρυλλίδα μετά την ανθοφορία; Κόψτε το μαραμένο στέλεχος περίπου 2,5 εκ. πάνω από τον βολβό, αλλά αφήστε τα φύλλα, γιατί τρέφουν τον βολβό για τα άνθη της επόμενης χρονιάς.

Θα ξανανθίσει η αμαρυλλίδα; Ναι. Με μια καλοκαιρινή περίοδο ανάπτυξης και μια δροσερή, σκοτεινή ανάπαυση 6 με 10 εβδομάδων το φθινόπωρο, ο ίδιος βολβός ανθίζει χρόνο με τον χρόνο.

Είναι η αμαρυλλίδα τοξική για γάτες και σκύλους; Ναι. Όλα τα μέρη είναι τοξικά, ιδίως ο βολβός, οπότε κρατήστε τη μακριά από κατοικίδια και παιδιά.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε σπίτι και κάθε βολβός διαφέρει, και οι συνθήκες αλλάζουν ανάλογα με το φως, τη θερμοκρασία του δωματίου και το μέγεθος και την ποιότητα του βολβού. Οι παραπάνω οδηγίες αποτελούν μια γενική αφετηρία.

Επειδή η αμαρυλλίδα είναι τοξική για τα κατοικίδια και τον άνθρωπο σε περίπτωση κατάποσης, κρατήστε βολβούς και φυτά μακριά από γάτες, σκύλους και μικρά παιδιά, και πλένετε τα χέρια σας μετά τον χειρισμό του βολβού. Αν το φυτό παρουσιάζει επίμονα προβλήματα που δεν υποχωρούν με τη βασική φροντίδα, αξίζει να συμβουλευτείτε γεωπόνο ή το φυτώριό σας.

Βιβλιογραφία

• University of Maryland Extension. Amaryllis care.
• Royal Horticultural Society. Hippeastrum (amaryllis).
• ASPCA Animal Poison Control. Toxic and Non-Toxic Plants: Amaryllis.