Πώς φροντίζουμε τη βουκαμβίλια σε γλάστρα για πλούσια ανθοφορία

Η βουκαμβίλια (Bougainvillea sp.) είναι πολυετές αναρριχώμενο καλλωπιστικό φυτό της οικογένειας Nyctaginaceae, με καταγωγή από τη Νότια Αμερική. Στα τροπικά κλίματα είναι αειθαλής, ενώ στην Ελλάδα ρίχνει συνήθως τα φύλλα της τον χειμώνα. Σε γλάστρα ζει άνετα πάνω από δέκα χρόνια και χαρίζει τα έντονα χρώματά της για μεγάλο διάστημα, αρκεί να τηρηθούν δύο βασικές αρχές, πολύς ήλιος και προσεκτικό πότισμα. Η σηψηρριζία από υπερβολικό νερό είναι μακράν η πιο συχνή αιτία απώλειας.

Τα χρωματιστά άνθη είναι στην πραγματικότητα βράκτια

Αυτό που μοιάζει με λουλούδι δεν είναι άνθος. Τα έντονα χρώματα προέρχονται από τα βράκτια, δηλαδή τροποποιημένα φύλλα, τα οποία περιβάλλουν τα πραγματικά άνθη, μικρά, λευκά και σωληνωτά, όπως συμβαίνει και στο αλεξανδρινό. Συνήθως τρία έως έξι βράκτια πλαισιώνουν τα μικροσκοπικά άνθη, και ακριβώς αυτά τα χάρτινης υφής βράκτια δίνουν στη βουκαμβίλια το χαρακτηριστικό της χρώμα, σε αποχρώσεις φούξια, κόκκινου, ροζ, πορτοκαλί, λευκού ή μοβ.

Ποικιλίες και επιλογή ανάλογα με τον χώρο

Στην καλλιέργεια ξεχωρίζουν τρία είδη, η Bougainvillea spectabilis με τα μεγαλύτερα και εντονότερα βράκτια, η Bougainvillea glabra με πιο ήπια ανάπτυξη και γυαλιστερά φύλλα, και η Bougainvillea peruviana με μικρότερα βράκτια και βραδύτερη ανάπτυξη, ενώ οι περισσότερες σύγχρονες ποικιλίες είναι υβρίδια. Η επιλογή γίνεται κυρίως με βάση τον διαθέσιμο χώρο. Οι νάνες ποικιλίες παραμένουν συνήθως κάτω από ενάμισι μέτρο και ταιριάζουν σε γλάστρες μπαλκονιού και σε ζαρντινιέρες, ενώ οι ποικιλίες πλήρους μεγέθους αναρριχώνται και ξεπερνούν εύκολα τα δέκα μέτρα, οπότε προορίζονται για πέργκολες, φράχτες και τοίχους. Για ένα μικρό μπαλκόνι επιλέγεται νάνα ποικιλία, ενώ για κάλυψη μεγάλης επιφάνειας μια δυνατή αναρριχώμενη.

Bougainvillea spectabilis

Θέση με πολλές ώρες ήλιο

Η βουκαμβίλια χρειάζεται άμεση έκθεση στον ήλιο για τουλάχιστον 6 ώρες την ημέρα, με το ιδανικό να ξεπερνά τις 8 ώρες. Είναι φυτό που ανθίζει σε θερμές συνθήκες και θέλει τον γεμάτο ελληνικό καλοκαιρινό ήλιο για να αναδείξει τα βράκτιά του. Ο νότιος προσανατολισμός είναι η καλύτερη επιλογή. Σε σκιερή θέση τα άνθη γίνονται λίγα και καχεκτικά, και η ανεπάρκεια φωτός είναι η πιο συχνή αιτία όταν ένα υγιές φυτό δεν ανθίζει.

Bougainvillea glabra

Γλάστρα και υπόστρωμα που στραγγίζει

Μετά την αγορά, η βουκαμβίλια μεταφυτεύεται σε μεγαλύτερη γλάστρα, ιδανικά από τερακότα, καθώς το πορώδες υλικό βοηθά το χώμα να αποβάλλει την περίσσεια υγρασίας σε αντίθεση με το πλαστικό. Η γλάστρα πρέπει να διαθέτει επαρκείς οπές αποστράγγισης ώστε το νερό να φεύγει μέσα σε λίγα λεπτά. Το υπόστρωμα δεν πρέπει να έχει υψηλή περιεκτικότητα σε τύρφη, γιατί η τύρφη συγκρατεί νερό και ευνοεί τη σήψη ρίζας. Προτιμάται ένα φυτόχωμα με καλή στράγγιση, αναμεμειγμένο με ποταμίσια άμμο και περλίτη, σε ελαφρώς όξινο pH γύρω στο 6,0. Υλικά όπως περλίτης και άμμος υπάρχουν στα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα.

Πότισμα με μέτρο

Είναι πιο πιθανό να χαθεί μια βουκαμβίλια από σήψη ρίζας παρά από οποιαδήποτε άλλη αιτία. Μετά την εγκατάστασή της είναι αρκετά ανθεκτική στην ξηρασία, οπότε ακόμη και με τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού δεν χρειάζεται καθημερινό πότισμα. Το χώμα ελέγχεται με το δάχτυλο και ποτίζεται μόνο όταν έχει στεγνώσει σε βάθος. Το υπερβολικό πότισμα προκαλεί κιτρίνισμα των φύλλων, μαλάκωμα των βλαστών και τελικά σήψη, ενώ παράλληλα ευνοεί την πράσινη βλάστηση εις βάρος της ανθοφορίας. Στην πράξη, λιγότερο νερό σημαίνει περισσότερα άνθη. Τον χειμώνα το πότισμα μειώνεται ακόμη περισσότερο.

Bougainvillea peruviana 

Λίπανση για την ανθοφορία

Τα άνθη σχηματίζονται πάνω σε νέα βλάστηση, οπότε η λίπανση στοχεύει στην ενθάρρυνση νέων βλαστών. Το μέσο φυτό ανταποκρίνεται σε ένα ισορροπημένο υδατοδιαλυτό λίπασμα, τύπου 7-7-7, τρεις τουλάχιστον φορές κατά την περίοδο ανάπτυξης, δηλαδή την άνοιξη και το καλοκαίρι, ακολουθώντας τη δοσολογία της συσκευασίας. Το υπερβολικό άζωτο είναι λάθος, γιατί οδηγεί σε πλούσιο φύλλωμα και λίγα άνθη. Όταν τα βράκτια αρχίζουν να παίρνουν χρώμα, η στροφή σε λίπασμα με υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο ενισχύει την ποιότητα και τη διάρκεια των ανθέων. Κατάλληλοι υδατοδιαλυτοί τύποι υπάρχουν στα κρυσταλλικά λιπάσματα και γενικότερα στην κατηγορία λιπάσματα.

Στήριξη, κλάδεμα και διαμόρφωση

Η βουκαμβίλια δεν διαθέτει έλικες και αναρριχάται στηριζόμενη με τα αγκάθια της, οπότε χρειάζεται δέσιμο και καθοδήγηση σε πέργκολα, καλαμωτή, φράχτη ή άλλο κάθετο στήριγμα. Το κλάδεμα δίνει το επιθυμητό σχήμα και ταυτόχρονα ενισχύει την ανθοφορία, αφού τα άνθη φύονται στη νέα βλάστηση. Στις αρχές της άνοιξης γίνεται ελαφρύ κλάδεμα για να ενισχυθεί η ανάπτυξη, ενώ σε όλη τη διάρκεια της άνοιξης και του καλοκαιριού αφαιρούνται τα ξερά άνθη και οι ξεροί βλαστοί. Το αυστηρό κλάδεμα αφήνεται για το φθινόπωρο, όταν το φυτό γίνεται ημι-αδρανές. Μετά την πτώση των ανθέων, η μακριά βλάστηση κόβεται κατά το ήμισυ ώστε να ενθαρρυνθεί μια δεύτερη άνθιση στα τέλη του καλοκαιριού.

Προστασία από το κρύο τον χειμώνα

Όταν η θερμοκρασία ετοιμάζεται να πέσει κάτω από το μηδέν και το φυτό είναι μικρό και δεν έχει αναρριχηθεί σε σταθερό σημείο, η γλάστρα μεταφέρεται σε ημιυπαίθριο προστατευμένο ή εσωτερικό χώρο. Στην περίπτωση αυτή δεν τοποθετείται κοντά σε εστία θερμότητας. Η ιδανική νυχτερινή θερμοκρασία για το ξεχειμώνιασμα είναι γύρω στους 10°C, καθώς κάτω από αυτήν το φυτό ρίχνει τα φύλλα του, αν και συνήθως ανακάμπτει την άνοιξη εφόσον δεν έχει παγώσει το ριζικό σύστημα.

Μεταφύτευση κάθε τρία χρόνια

Η αλλαγή γλάστρας γίνεται σταδιακά, με το φυτό να περνά σε μεγαλύτερα δοχεία ανά τριετία, για παράδειγμα από γλάστρα 20 λίτρων σε γλάστρα 30 λίτρων. Η βουκαμβίλια ανθίζει καλύτερα όταν είναι ελαφρώς περιορισμένη στη γλάστρα της, οπότε δεν συμφέρει το υπερβολικά μεγάλο δοχείο που ωθεί το φυτό σε βλάστηση αντί για άνθη. Το ριζικό σύστημα είναι ευαίσθητο, γι' αυτό κατά τη μεταφύτευση οι ρίζες δεν τραυματίζονται ούτε κλαδεύονται, καθώς το φυτό χρειάζεται χρόνο να ανακάμψει από ένα τέτοιο σοκ.

Αγκάθια και ασφάλεια κατά τις εργασίες

Η φροντίδα της βουκαμβίλιας απαιτεί προσοχή, καθώς τα αγκάθια της κρύβονται μέσα στο πυκνό φύλλωμα. Για το κλάδεμα, το δέσιμο και τη μεταφύτευση συνιστάται η χρήση ανθεκτικών γαντιών που προστατεύουν από τα τσιμπήματα και τα κοψίματα. Σχετικές επιλογές υπάρχουν στα μέσα ατομικής προστασίας.

Πολλαπλασιασμός

Ο συνηθέστερος τρόπος είναι τα ημιώριμα μοσχεύματα που λαμβάνονται το καλοκαίρι, κατά προτίμηση με ένα μικρό τμήμα παλαιότερου ξύλου στη βάση. Τα μοσχεύματα ριζοβολούν σε τέσσερις με έξι εβδομάδες, ταχύτερα με θέρμανση του υποστρώματος γύρω στους 15°C. Εναλλακτικά, μοσχεύματα σκληρού ξύλου φυτεύονται τον χειμώνα σε βαθιά δοχεία και μπορεί να χρειαστούν έως και τρεις μήνες για να ριζοβολήσουν. Η καταβολάδα στα τέλη του χειμώνα ή στις αρχές της άνοιξης είναι συχνά πιο αποτελεσματική, και τα νέα φυτά ανθίζουν σε δύο με τρία χρόνια. Επειδή η βουκαμβίλια έχει ευαίσθητο ριζικό σύστημα, τα νεαρά φυτά μεταχειρίζονται με προσοχή κατά τη μεταφύτευση.

Οι πιο συνηθισμένοι εχθροί

Η βουκαμβίλια είναι σχετικά ανθεκτική, όμως μπορεί να δεχτεί προσβολές από αλευρώδη, αφίδες, κοκκοειδή και τετράνυχο, ιδίως όταν βρίσκεται κοντά σε άλλα προσβεβλημένα φυτά. Οι ήπιες προσβολές αντιμετωπίζονται με εντομοκτόνο σαπούνι ή παραφινικό λάδι, τα οποία υπάρχουν στα βιολογικά φυτοπροστατευτικά.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί δεν ανθίζει η βουκαμβίλια μου; Η πιο συχνή αιτία είναι το ανεπαρκές φως, οπότε χρειάζεται θέση με τουλάχιστον 6 ώρες άμεσο ήλιο. Ακολουθούν το υπερβολικό πότισμα και η υπερβολική λίπανση με άζωτο, που ευνοούν το φύλλωμα εις βάρος των ανθέων.

Γιατί κιτρινίζουν τα φύλλα της βουκαμβίλιας; Συνήθως πρόκειται για υπερβολικό πότισμα και κορεσμένο υπόστρωμα. Ελέγχεται η υγρασία του χώματος με το δάχτυλο πριν από κάθε πότισμα και βελτιώνεται η στράγγιση της γλάστρας.

Πόσο συχνά ποτίζω τη βουκαμβίλια σε γλάστρα; Μόνο όταν το χώμα έχει στεγνώσει σε βάθος. Είναι ξηρανθεκτικό φυτό και δεν θέλει καθημερινό πότισμα ούτε το καλοκαίρι, ενώ τον χειμώνα το πότισμα περιορίζεται σημαντικά.

Αντέχει η βουκαμβίλια το κρύο και τον παγετό; Δεν αντέχει τον παγετό. Σε θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν τα μικρά φυτά σε γλάστρα μεταφέρονται σε προστατευμένο χώρο, ιδανικά γύρω στους 10°C τη νύχτα. Το φυτό μπορεί να ρίξει τα φύλλα του αλλά ανακάμπτει αν δεν παγώσουν οι ρίζες.

Πότε κλαδεύω τη βουκαμβίλια; Ελαφρύ κλάδεμα γίνεται στις αρχές της άνοιξης και αφαίρεση ξερών ανθέων σε όλη τη θερμή περίοδο. Το αυστηρό κλάδεμα γίνεται το φθινόπωρο, ενώ μετά την ανθοφορία η μακριά βλάστηση κόβεται κατά το ήμισυ για δεύτερη άνθιση.

Πότε ανθίζει η βουκαμβίλια; Στην Ελλάδα ανθίζει από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο, με κορύφωση τους θερμούς μήνες. Η ανθοφορία εξαρτάται κυρίως από τον ήλιο, οπότε όσο περισσότερες ώρες άμεσου φωτός δέχεται, τόσο πλουσιότερα βράκτια σχηματίζει.

Πότε φυτεύεται η βουκαμβίλια; Η καλύτερη εποχή φύτευσης και μεταφύτευσης είναι η άνοιξη, όταν το φυτό μπαίνει σε ενεργό ανάπτυξη και έχει όλη τη θερμή περίοδο μπροστά του για να εγκατασταθεί.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι συνθήκες διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, την ποιότητα του νερού και το μικροκλίμα, οπότε οι οδηγίες αποτελούν αφετηρία. Λόγω των αγκαθιών, οι εργασίες κλαδέματος και μεταφύτευσης γίνονται με γάντια προστασίας. Σε επίμονη τροφοπενία ή σοβαρή προσβολή που δεν αντιμετωπίζεται με τις βασικές πρακτικές, συνιστάται η επικοινωνία με γεωπόνο. Προτιμώνται πρώτα οι μη χημικές μέθοδοι, όπως το εντομοκτόνο σαπούνι και το παραφινικό λάδι, και όταν χρειαστεί χημική επέμβαση χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Βιβλιογραφία

• University of Florida IFAS Gardening Solutions. Bougainvillea.
• Royal Horticultural Society. Bougainvillea growing guide.
• Clemson Cooperative Extension, Home & Garden Information Center. Bougainvillea.