Πώς φροντίζουμε τη στρελίτσια και γιατί αργεί να ανθίσει

Η στρελίτσια (Strelitzia reginae) είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά διακοσμητικά φυτά που μπορείτε να έχετε. Τα μεγάλα φύλλα της θυμίζουν μπανανιά, και τα χαρακτηριστικά πορτοκαλομπλέ άνθη της μοιάζουν με το κεφάλι εξωτικού πουλιού, γι' αυτό και στα αγγλικά ονομάζεται bird of paradise, πουλί του παραδείσου. Παρότι θεωρείται τροπικό φυτό, κατάγεται από τη Νότια Αφρική και στην Ελλάδα ευδοκιμεί σε γλάστρα ή στον κήπο, ιδίως στις νότιες περιοχές και τα νησιά. Σχεδόν όλοι όσοι αποκτούν στρελίτσια κάνουν την ίδια ερώτηση, και αναρωτιούνται γιατί αργεί τόσο να ανθίσει.

Πώς μοιάζει και τι είδη υπάρχουν

Η στρελίτσια είναι αειθαλές πολυετές φυτό. Μεγαλώνει σε τούφες, χωρίς κορμό, και φτάνει συνήθως το ένα με ενάμισι μέτρο σε ύψος και πλάτος. Τα άνθη βγαίνουν από μια σκληρή πράσινη βράκτια σε σχήμα ράμφους, τη σπάθη, μέσα από την οποία ξεπροβάλλουν διαδοχικά τρία έντονα πορτοκαλί και τρία βαθιά μπλε πέταλα. Στο γένος Strelitzia υπάρχουν πέντε είδη. Η Strelitzia reginae είναι το κλασικό φυτό με τα πορτοκαλομπλέ άνθη. Η Strelitzia nicolai, η γιγάντια ή λευκή στρελίτσια, φτάνει τα δέκα μέτρα στη φύση, με λευκά και μπλε άνθη, και καλλιεργείται κυρίως για το εντυπωσιακό φύλλωμα. Η Strelitzia juncea έχει κυλινδρικούς βλαστούς σχεδόν χωρίς έλασμα και είναι το πιο ανθεκτικό στο κρύο είδος, ενώ η ποικιλία 'Mandela's Gold' έχει κίτρινα αντί για πορτοκαλί πέταλα.

Strelitzia reginae

Πού φυτεύουμε τη στρελίτσια

Η στρελίτσια θέλει πολύ ήλιο και ευδοκιμεί στις πιο θερμές περιοχές της Ελλάδας. Στη νότια Ελλάδα, τα παράλια και τα νησιά φυτεύεται άνετα στον κήπο όλο τον χρόνο, σε προστατευμένη θέση από βόρειους ανέμους. Στην κεντρική Ελλάδα ευδοκιμεί μόνο σε ευνοϊκά μικροκλίματα, κοντά σε νότιους τοίχους ή σε προστατευμένες αυλές, αλλιώς προτιμάται η γλάστρα, ενώ στη βόρεια και ορεινή χώρα καλλιεργείται αποκλειστικά σε γλάστρα που μπαίνει σε φωτεινό χώρο τον χειμώνα. Δεν αντέχει θερμοκρασίες κάτω από 5°C, αν και τα ώριμα φυτά αντέχουν σύντομες πτώσεις ως τους 0°C. Σε εσωτερικό χώρο, τοποθετήστε τη σε φωτεινό σημείο κοντά σε νότιο ή ανατολικό παράθυρο, γιατί σε χαμηλό φως αναπτύσσεται αλλά δεν ανθίζει.

Strelitzia nicolai

Τι έδαφος θέλει

Η στρελίτσια θέλει γόνιμο, καλά στραγγιζόμενο έδαφος και δεν είναι ιδιαίτερα απαιτητική με το pH, αν και προτιμά τιμές από 5,5 έως 7,5. Σε βαριά αργιλώδη εδάφη το νερό συσσωρεύεται γύρω από τις ρίζες και προκαλεί σηψηρριζία, οπότε προσθέστε χονδρή άμμο για στράγγιση, ενώ σε φτωχά αμμώδη εδάφη προσθέστε οργανική ουσία. Πριν τη φύτευση, εμπλουτίστε το έδαφος με χωνεμένη κοπριά ή κομπόστ. Κοπριά και κομπόστ θα βρείτε στα οργανικά λιπάσματα, ενώ υλικά στράγγισης στα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα.

Πώς καλλιεργούμε τη στρελίτσια σε γλάστρα

Η στρελίτσια είναι από τα πιο εντυπωσιακά φυτά γλάστρας, και στις ψυχρές περιοχές η μόνη βιώσιμη επιλογή. Διαλέξτε γλάστρα 35 με 40 εκατοστά για ένα νεαρό φυτό, μόλις λίγο μεγαλύτερη από τη μπάλα χώματος, με αρκετές οπές αποστράγγισης, και χρησιμοποιήστε ποιοτικό φυτόχωμα με περίπου 20% περλίτη ή χονδρή άμμο. Το σημαντικότερο, η στρελίτσια προτιμά να είναι ελαφρά στριμωγμένη στη γλάστρα της και ανθίζει καλύτερα όταν οι ρίζες έχουν γεμίσει σχεδόν όλον τον χώρο, οπότε μη βιάζεστε να τη μεταφυτέψετε σε μεγάλη γλάστρα. Το καλοκαίρι η γλάστρα ευδοκιμεί σε ηλιόλουστη βεράντα, και τον χειμώνα στις ψυχρότερες περιοχές μεταφέρεται σε φωτεινό χώρο μέσα στο σπίτι.

Πώς ποτίζουμε τη στρελίτσια

Την άνοιξη και το καλοκαίρι, στην περίοδο ανάπτυξης, η στρελίτσια θέλει τακτικό και γενναίο πότισμα, όταν στεγνώσουν τα δύο με τρία πρώτα εκατοστά του χώματος, κάτι που σε γλάστρα σημαίνει συνήθως κάθε τέσσερις με επτά μέρες τους ζεστούς μήνες. Τον χειμώνα μειώστε σημαντικά το πότισμα, γιατί το φυτό μπαίνει σε σχετική νάρκη και η περίσσεια νερού γίνεται εύκολα αιτία σηψηρριζίας. Όταν ποτίζετε σε γλάστρα, ποτίστε καλά μέχρι να τρέξει νερό από τις τρύπες και μετά αδειάστε το πιατάκι, ώστε να μη μένει νερό συγκεντρωμένο από κάτω.

Πώς λιπαίνουμε τη στρελίτσια

Στον κήπο, μια προσθήκη χωνεμένης κοπριάς ή κομπόστ γύρω από τη βάση κάθε άνοιξη βοηθά σημαντικά, και για πλουσιότερη ανθοφορία συμπληρώνετε με ισορροπημένο λίπασμα ανθοφόρων την άνοιξη και ένα δεύτερο στα μέσα του καλοκαιριού. Σε γλάστρα, χρησιμοποιήστε υγρό λίπασμα ανθοφόρων κάθε δύο εβδομάδες στην περίοδο ανάπτυξης, επιλέγοντας τύπο με υψηλότερο κάλιο και φώσφορο σε σχέση με το άζωτο, καθώς το πολύ άζωτο δίνει μεγάλα φύλλα σε βάρος των ανθέων. Τον χειμώνα σταματήστε τη λίπανση, και μία φορά τον χρόνο ξεπλύνετε το υπόστρωμα της γλάστρας για να φύγουν τα συσσωρευμένα άλατα. Κατάλληλα λιπάσματα θα βρείτε στα υγρά λιπάσματα και γενικότερα στα λιπάσματα.

Γιατί αργεί να ανθίσει η στρελίτσια

Είναι η πιο συχνή ερώτηση, και η απάντηση έχει δύο σκέλη. Το πρώτο είναι ότι η ανθοφορία απλώς θέλει χρόνο. Μια στρελίτσια χρειάζεται συνήθως τρία με πέντε χρόνια από τη φύτευση μέχρι να ανθίσει για πρώτη φορά, και τα φυτά από σπόρο πέντε με επτά χρόνια ή και περισσότερο. Δεν είναι θέμα φροντίδας, έτσι λειτουργεί το φυτό, οπότε αν αγοράσατε φέτος ένα μικρό φυτό, μην περιμένετε άνθη σύντομα.

Το δεύτερο σκέλος είναι ότι, όταν φτάσει σε ηλικία ανθοφορίας, η στρελίτσια ανθίζει μόνο με τις σωστές συνθήκες. Χρειάζεται πολύ ήλιο, τουλάχιστον τέσσερις με έξι ώρες την ημέρα, καθώς στη σκιά δεν ανθίζει. Θέλει λίπασμα με υψηλό φώσφορο και κάλιο, γιατί το πολύ άζωτο εμποδίζει την ανθοφορία. Ανθίζει καλύτερα όταν οι ρίζες έχουν γεμίσει τη γλάστρα, ενώ σε πολύ μεγάλη γλάστρα απλώνει ρίζες αντί να βγάλει άνθη. Τέλος, δροσερές χειμερινές νύχτες γύρω στους 10 με 15°C βοηθούν στον σχηματισμό ανθοφόρων οφθαλμών. Αν ένα ώριμο φυτό δεν ανθίζει εδώ και χρόνια, η πιο συχνή αιτία είναι το ανεπαρκές φως.

Πώς πολλαπλασιάζουμε τη στρελίτσια

Ο πιο γρήγορος τρόπος είναι η διαίρεση. Την άνοιξη, όταν μεταφυτεύετε ένα ώριμο φυτό, βγάλτε το προσεκτικά, ξεμπερδέψτε τις ρίζες και με αιχμηρό μαχαίρι χωρίστε την τούφα σε δύο ή περισσότερα μέρη, καθένα με δικές του ρίζες και τουλάχιστον τρία με τέσσερα φύλλα. Φυτέψτε κάθε τμήμα σε δική του γλάστρα, ποτίστε με μέτρο και αφήστε το σε σκιερή θέση μέχρι να εδραιωθεί, συνήθως σε τέσσερις με έξι εβδομάδες. Ο πολλαπλασιασμός με σπόρο είναι πιο αργός, με τους σπόρους να μουλιάζουν σε χλιαρό νερό για ένα εικοσιτετράωρο πριν τη σπορά, και τα σπορόφυτα να χρειάζονται πέντε με επτά χρόνια μέχρι την πρώτη ανθοφορία.

Γιατί σκίζονται τα φύλλα της στρελίτσιας

Πολλοί ανησυχούν όταν βλέπουν τα μεγάλα φύλλα να σκίζονται κατά μήκος των νευρώσεων, αλλά είναι κάτι απολύτως φυσιολογικό, ιδίως στα φυτά του κήπου. Στη φύση, αυτές οι σχισμές αφήνουν τον άνεμο να περνά μέσα από το φύλλο, ώστε να μη σπάνε ολόκληρα τα φύλλα στις ριπές. Δεν πρόκειται για ασθένεια ούτε για έλλειψη φροντίδας.

Τα πιο συχνά προβλήματα

Τα μαζικά κιτρινισμένα και μαλακά φύλλα οφείλονται σχεδόν πάντα σε υπερβολικό πότισμα και σηψηρριζία, ενώ μεμονωμένα κίτρινα φύλλα που εμφανίζονται αργά είναι φυσιολογική γήρανση. Οι καστανές άκρες προέρχονται συνήθως από συσσώρευση αλάτων ή σκληρό νερό, οπότε ξεπλένουμε το υπόστρωμα και αλλάζουμε σε βρόχινο ή φιλτραρισμένο νερό. Οι καμένες κηλίδες είναι ηλιακό έγκαυμα μετά από απότομη μετακίνηση από σκιά σε ήλιο, οπότε αλλάζουμε θέση σταδιακά, ενώ το ξεθωριασμένο πράσινο δείχνει έλλειψη θρεπτικών ή ανεπαρκές φως.

Εχθροί και ασθένειες

Η στρελίτσια είναι σχετικά ανθεκτική, μπορεί όμως να δεχτεί κοκκοειδή, με μικρές καστανές ή λευκωπές φολίδες στα φύλλα και τους ποδίσκους, που αφαιρούνται με οινόπνευμα ή θερινό πολτό, καθώς και ψευδόκοκκο, με λευκές βαμβακώδεις αποικίες στις μασχάλες των φύλλων, που αντιμετωπίζεται με οινόπνευμα ή πράσινο σαπούνι. Οι αφίδες εμφανίζονται στα τρυφερά νεαρά φύλλα και ξεπλένονται με νερό, ενώ ο τετράνυχος έρχεται σε ξηρή, ζεστή ατμόσφαιρα, ιδίως σε εσωτερικά φυτά, με κιτρινωπές κουκκίδες και λεπτούς ιστούς, και μειώνεται με αύξηση της υγρασίας. Η σηψηρριζία από υπερβολικό πότισμα, κυρίως τον χειμώνα, προλαμβάνεται με καλή στράγγιση. Ήπια σκευάσματα υπάρχουν στα βιολογικά φυτοπροστατευτικά και γενικότερα στη φυτοπροστασία.

Είναι τοξική η στρελίτσια

Η στρελίτσια είναι ελαφρώς τοξική για τα κατοικίδια. Σύμφωνα με την ASPCA, όλα τα μέρη του φυτού περιέχουν ερεθιστικούς παράγοντες που προκαλούν ήπια ναυτία, εμετό και υπνηλία σε σκύλους, γάτες και άλογα αν καταποθούν, με πιο τοξικά μέρη τα μούρα και τους σπόρους. Στους ανθρώπους η τοξικότητα θεωρείται ελάχιστη, αλλά η κατανάλωση μπορεί να προκαλέσει στομαχικές διαταραχές. Δεν είναι σοβαρά τοξικό φυτό, αλλά κρατήστε το μακριά από μικρά παιδιά και κατοικίδια που μασούν φύλλα ή μούρα. Προσοχή σε μια σύγχυση, καθώς ένας εντελώς διαφορετικός θάμνος, η Caesalpinia gilliesii, αναφέρεται επίσης ως bird of paradise στα αγγλικά και είναι σημαντικά πιο τοξικός. Αν το κατοικίδιό σας καταπιεί μέρη του φυτού, πάρτε τον κτηνίατρό σας ή καλέστε το Κέντρο Δηλητηριάσεων στο 210 7793777.

Συνοπτικός πίνακας φροντίδας

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί δεν ανθίζει η στρελίτσια μου; Συνήθως γιατί είναι ακόμη νεαρή, καθώς θέλει τρία με πέντε χρόνια για την πρώτη ανθοφορία. Αν είναι ώριμη και δεν ανθίζει, η πιο συχνή αιτία είναι το ανεπαρκές φως, ακολουθούμενη από υπερβολικό άζωτο και πολύ μεγάλη γλάστρα.

Πόσο γρήγορα μεγαλώνει η στρελίτσια; Έχει μέτρια προς αργή ανάπτυξη, με τρία με πέντε νέα φύλλα τον χρόνο σε καλές συνθήκες, και φτάνει στο πλήρες μέγεθος σε τέσσερα με έξι χρόνια.

Γιατί σκίζονται τα φύλλα της; Είναι φυσιολογικό. Τα μεγάλα φύλλα σκίζονται κατά μήκος των νευρώσεων όταν φυσάει, κάτι που στη φύση τα βοηθά να αντέχουν τον άνεμο. Δεν είναι ασθένεια.

Μπορώ να την έχω έξω όλο τον χρόνο; Στη νότια Ελλάδα και τα νησιά, ναι. Στις πιο κρύες περιοχές, καλύτερα σε γλάστρα που μπαίνει μέσα τον χειμώνα, όταν οι θερμοκρασίες πέφτουν κάτω από 5°C.

Είναι το ίδιο φυτό η στρελίτσια και το πουλί του παραδείσου; Ναι, πουλί του παραδείσου είναι το αγγλικό όνομα της στρελίτσιας, και στην αγορά συναντάται με τα δύο ονόματα.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε φυτό και κάθε περιβάλλον είναι μοναδικό, και οι συνθήκες αλλάζουν ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, την ποιότητα του νερού και το pH του εδάφους. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία. Δεδομένης της ήπιας τοξικότητας της στρελίτσιας για τα κατοικίδια, αν έχετε ζώα στο σπίτι τοποθετήστε τη σε σημείο που δεν τη φτάνουν εύκολα, και σε περίπτωση κατάποσης πάρτε τον κτηνίατρό σας. Αν το φυτό δείχνει επίμονα προβλήματα που δεν υποχωρούν με τις βασικές πρακτικές, αξίζει η συμβουλή γεωπόνου. Στη φυτοπροστασία προτιμήστε πρώτα μη χημικές μεθόδους, όπως το πράσινο σαπούνι και τον θερινό πολτό, και όταν χρειαστεί σκεύασμα χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα για διακοσμητικά φυτά, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Βιβλιογραφία

• Royal Horticultural Society. How to grow strelitzia.
• University of Wisconsin Horticulture Extension. Bird of Paradise, Strelitzia reginae.
• ASPCA Animal Poison Control. Toxic and Non-Toxic Plants, Bird of Paradise Flower.