Πώς φροντίζουμε την παιώνια σωστά για να ανθίσει

Η παιώνια (Paeonia) είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά πολυετή ανθοφόρα φυτά, με μεγάλα, βελούδινα άνθη που θυμίζουν τριαντάφυλλα και έντονο, γλυκό άρωμα. Ανθίζει από την άνοιξη ως τις αρχές του καλοκαιριού και ζει δεκαετίες στο ίδιο σημείο, με την ανθοφορία της να γίνεται πλουσιότερη χρόνο με τον χρόνο. Το όνομά της κρατά από την αρχαιότητα, από τον Παιάνα, τον γιατρό των θεών, ενώ στα ελληνικά βουνά φυτρώνουν και σπάνια αυτοφυή είδη, όπως η παιώνια του Παρνασσού (Paeonia parnassica) και η παιώνια της Ρόδου (Paeonia rhodia). Εδώ θα δείτε πώς να τη φυτέψετε και να τη φροντίσετε σωστά, με έμφαση στο βάθος φύτευσης, που είναι ο πιο συχνός λόγος που μια παιώνια βγάζει φύλλωμα αλλά δεν ανθίζει.

Ποώδης παιώνια (Paeonia lactiflora και υβρίδια)

Οι τύποι της παιώνιας

Πριν φυτέψετε, ξεχωρίστε ποιον τύπο έχετε, γιατί το βάθος φύτευσης και το κλάδεμα διαφέρουν:

• Ποώδης παιώνια (Paeonia lactiflora και υβρίδια): η πιο διαδεδομένη. Το υπέργειο τμήμα ξηραίνεται κάθε φθινόπωρο και αναβλαστάνει την άνοιξη από το ρίζωμα. Εδώ ανήκει και η κλασική 'Sarah Bernhardt' με τα διπλά ροζ άνθη.
• Δενδρώδης παιώνια (Paeonia suffruticosa): ξυλώδης θάμνος με μόνιμους βλαστούς που μένουν τον χειμώνα. Αναπτύσσεται αργά, ζει δεκαετίες και βγάζει τεράστια άνθη.
• Διατομεακή παιώνια (τύπου Itoh): υβρίδιο ποώδους και δενδρώδους, με γερά άνθη και βολική ανάπτυξη, ιδανική και για γλάστρα.
• Φτερόφυλλη παιώνια (Paeonia tenuifolia): με λεπτά, φτεροειδή φύλλα και κόκκινα άνθη, πιο μικρόσωμη και ανθεκτική στην ξηρασία.

Πού φυτεύουμε την παιώνια

Η παιώνια θέλει ηλιόλουστη θέση, με τουλάχιστον πέντε με έξι ώρες ήλιο την ημέρα. Ανέχεται και την ημισκίαση, που στις θερμότερες περιοχές προστατεύει τα άνθη από το ξεθώριασμα. Διαλέξτε τη θέση με προσοχή από την αρχή, γιατί η παιώνια δεν ανέχεται τη μεταφύτευση. Έχει μακριές, εύθραυστες ρίζες και μετά από μετακίνηση συχνά δεν ανθίζει για μία ή δύο χρονιές, μέχρι να εδραιωθεί ξανά. Αποφύγετε επίσης τη φύτευση κοντά σε μεγάλα δέντρα που της παίρνουν νερό και θρεπτικά, ενώ η δενδρώδης παιώνια θέλει και προστασία από τους δυνατούς ανέμους που σπάνε τους βλαστούς.

Δενδρώδης παιώνια (Paeonia suffruticosa)

Τι έδαφος θέλει

Η παιώνια ευδοκιμεί σε γόνιμο, πλούσιο σε οργανική ουσία έδαφος με πολύ καλή αποστράγγιση, γιατί δεν αντέχει την υπερβολική υγρασία στις ρίζες. Σε βαριά αργιλώδη εδάφη, ανακατέψτε χονδρή άμμο και χωνεμένο κομπόστ για καλύτερη στράγγιση. Προτιμά ουδέτερο προς ελαφρώς αλκαλικό έδαφος, και σε πολύ όξινα εδάφη βοηθά η προσθήκη λίγου ασβεστίου κατά τη φύτευση. Κομπόστ και οργανική ουσία θα βρείτε στα οργανικά λιπάσματα, ενώ υλικά στράγγισης στα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα.

Σε τι βάθος φυτεύουμε την παιώνια

Το βάθος φύτευσης είναι το πιο κρίσιμο σημείο σε όλη την καλλιέργεια της παιώνιας, και ο λόγος που πολλοί κήποι έχουν παιώνιες που δεν ανθίζουν ποτέ. Η καλύτερη εποχή φύτευσης είναι το φθινόπωρο, ώστε το φυτό να ριζώσει πριν τον χειμώνα.

Στην ποώδη παιώνια, οι κόκκινοι οφθαλμοί του ριζώματος, τα λεγόμενα μάτια, πρέπει να βρίσκονται το πολύ δύο με τρία εκατοστά κάτω από την επιφάνεια. Σε μεγαλύτερο βάθος, το φυτό βγάζει πλούσιο φύλλωμα αλλά δεν ανθίζει ποτέ. Στις θερμές περιοχές της Ελλάδας, τοποθετήστε τους οφθαλμούς ακόμη πιο ρηχά, ώστε το ρίζωμα να δεχτεί το χαμηλό χειμερινό ψύχος που χρειάζεται η παιώνια για να ανθίσει. Η δενδρώδης παιώνια, αντίθετα, φυτεύεται βαθιά. Οι περισσότερες πωλούνται εμβολιασμένες πάνω σε ρίζα ποώδους, και το σημείο εμβολιασμού μπαίνει περίπου δέκα με δεκαπέντε εκατοστά κάτω από την επιφάνεια, ώστε το εμβόλιο να βγάλει δικές του ρίζες.

Πώς καλλιεργούμε την παιώνια σε γλάστρα

Αν δεν έχετε κήπο, η παιώνια καλλιεργείται και σε γλάστρα, ιδίως οι τύποι Itoh και οι μικρότερες ποικιλίες. Διαλέξτε βαθιά και ευρύχωρη γλάστρα με καλή αποστράγγιση, γιατί το ριζικό σύστημα είναι μεγάλο, και χρησιμοποιήστε ποιοτικό φυτόχωμα εμπλουτισμένο με ελαφρόπετρα ή περλίτη. Τοποθετήστε τη γλάστρα σε ηλιόλουστο σημείο και κρατήστε το ίδιο ρηχό βάθος για τους οφθαλμούς, δύο με τρία εκατοστά. Στη γλάστρα το χώμα στεγνώνει πιο γρήγορα, οπότε ποτίζετε πιο τακτικά, με μικρές ποσότητες, χωρίς όμως να λιμνάζει νερό. Σε ψυχρές περιοχές η γλάστρα διευκολύνει, αλλά η παιώνια χρειάζεται οπωσδήποτε το χειμερινό κρύο, οπότε μένει έξω τον χειμώνα και δεν μπαίνει σε θερμό εσωτερικό χώρο.

Πώς ποτίζουμε την παιώνια

Τον πρώτο χρόνο μετά τη φύτευση, ποτίζετε τακτικά ώστε να εδραιωθεί το ριζικό σύστημα, ιδίως στις περιόδους χωρίς βροχή. Μόλις εδραιωθεί, η παιώνια αντέχει αρκετά την ξηρασία και θέλει πότισμα κυρίως στις μεγάλες ζέστες. Ποτίζετε στη βάση του φυτού και αποφύγετε να βρέχετε συνεχώς το φύλλωμα, καθώς η υγρασία στα φύλλα ευνοεί τις μυκητολογικές ασθένειες.

Πώς λιπαίνουμε την παιώνια

Η παιώνια δεν είναι ιδιαίτερα απαιτητική. Μια προσθήκη χωνεμένου κομπόστ γύρω από τη βάση κάθε άνοιξη, καθώς ξεκινά η βλάστηση, είναι συνήθως αρκετή. Για πλουσιότερη ανθοφορία, προσθέστε ένα ισορροπημένο λίπασμα με χαμηλό άζωτο την άνοιξη, χωρίς να έρχεται σε άμεση επαφή με τους οφθαλμούς, καθώς το πολύ άζωτο δίνει φύλλωμα σε βάρος των ανθέων. Κατάλληλους τύπους θα βρείτε στην κατηγορία λιπάσματα.

Πότε ανθίζει η παιώνια

Η παιώνια ανθίζει από τα μέσα της άνοιξης ως τις αρχές του καλοκαιριού, ανάλογα με τον τύπο και την περιοχή. Πρώτη ανθίζει η δενδρώδης, ακολουθεί η ποώδης στα τέλη της άνοιξης, και οι Itoh επεκτείνουν τη σεζόν. Στις θερμές περιοχές η ανθοφορία έρχεται νωρίτερα. Κάθε φυτό ανθίζει μόνο για μία με δύο εβδομάδες, οπότε φυτεύοντας μαζί πρώιμες, μεσοπρώιμες και όψιμες ποικιλίες, η ανθοφορία απλώνεται σε αρκετές εβδομάδες. Ως κομμένο άνθος, για μεγαλύτερη διάρκεια στο βάζο, κόψτε τα μπουμπούκια όσο είναι ακόμη σφιχτά και μόλις έχουν πάρει χρώμα.

Αφαίρεση ανθέων και κλάδεμα

Όταν μαραθούν τα άνθη, αφαιρέστε τα για να μη σπαταλά το φυτό ενέργεια σε σπόρους, αλλά αφήστε το φύλλωμα πράσινο μέχρι το φθινόπωρο, γιατί τροφοδοτεί το ρίζωμα για την ανθοφορία της επόμενης χρονιάς. Στην ποώδη παιώνια, το φθινόπωρο που το φύλλωμα κιτρινίζει, κόψτε τους βλαστούς χαμηλά, σχεδόν ως την επιφάνεια, κάτι που μειώνει και τον κίνδυνο μυκητολογικών ασθενειών. Στη δενδρώδη παιώνια δεν κάνετε ποτέ αυτό το κλάδεμα, γιατί οι βλαστοί της είναι μόνιμοι και ξυλώδεις, και αφαιρείτε μόνο ξερά ή σπασμένα κλαδιά.

Πώς πολλαπλασιάζουμε την παιώνια

Ο πολλαπλασιασμός γίνεται κυρίως με διαίρεση του ριζώματος, στα τέλη του φθινοπώρου. Ανασκάψτε προσεκτικά ένα ώριμο φυτό και διαιρέστε το ρίζωμα σε τμήματα, καθένα από τα οποία πρέπει να φέρει τρεις με πέντε υγιείς οφθαλμούς και ρίζες, και φυτέψτε τα αμέσως στο σωστό ρηχό βάθος. Η διαίρεση γίνεται μόνο σε εδραιωμένα φυτά και όχι συχνά, καθώς η παιώνια δεν ανέχεται την ενόχληση στις ρίζες, ενώ τα νεαρά φυτά χρειάζονται μερικά χρόνια μέχρι να δώσουν πλούσια ανθοφορία.

Γιατί δεν ανθίζει η παιώνια

Η έλλειψη ανθοφορίας είναι το συχνότερο πρόβλημα και σχεδόν πάντα οφείλεται σε μία από λίγες αιτίες. Πρώτη και πιο συχνή είναι η βαθιά φύτευση, καθώς αν οι οφθαλμοί βρίσκονται βαθύτερα από δύο με τρία εκατοστά το φυτό δεν ανθίζει, οπότε ανασηκώστε προσεκτικά το ρίζωμα και φυτέψτε το πιο ρηχά. Ακολουθεί το νεαρό ή πρόσφατα μεταφυτευμένο φυτό, που αργεί να εδραιωθεί και συχνά θέλει τρία με πέντε χρόνια για σταθερή ανθοφορία. Άλλες αιτίες είναι η πολύ σκιερή θέση και η υπερβολική λίπανση με άζωτο.

Τα μυρμήγκια στα μπουμπούκια δεν είναι πρόβλημα

Πολλοί ανησυχούν όταν βλέπουν μυρμήγκια πάνω στα μπουμπούκια της παιώνιας, αλλά δεν υπάρχει λόγος. Τα μυρμήγκια απλώς τρέφονται από το γλυκό νέκταρ που εκκρίνουν τα μπουμπούκια και δεν βλάπτουν καθόλου το φυτό, ενώ φεύγουν μόνα τους μόλις ανοίξουν τα άνθη.

Εχθροί και ασθένειες

Η παιώνια είναι γενικά ανθεκτική, μπορεί όμως να εμφανίσει βοτρύτη, την πιο συχνή ασθένειά της, μια μυκητολογική προσβολή που μαυρίζει και μαραίνει βλαστούς και μπουμπούκια σε υγρές συνθήκες, οπότε αφαιρούμε τα προσβεβλημένα μέρη, βελτιώνουμε τον αερισμό και κόβουμε το φύλλωμα της ποώδους χαμηλά κάθε φθινόπωρο. Το ωίδιο δίνει λευκή σκόνη στα φύλλα σε υγρασία και αντιμετωπίζεται με καλύτερο αερισμό και αποφυγή του βρέξιματος του φυλλώματος, ενώ η σήψη ρίζας από υπερβολικό πότισμα προλαμβάνεται με σωστό, στραγγιζόμενο έδαφος. Ήπια σκευάσματα και μυκητοκτόνα υπάρχουν στη φυτοπροστασία.

Είναι τοξική η παιώνια

Η παιώνια είναι τοξική για τα κατοικίδια. Σύμφωνα με την ASPCA, περιέχει την ουσία παιονόλη, συγκεντρωμένη κυρίως στον φλοιό και τις ρίζες αλλά παρούσα σε όλο το φυτό, που προκαλεί σε σκύλους και γάτες εμετό, διάρροια και λήθαργο αν την καταναλώσουν σε ποσότητα. Η δηλητηρίαση σπάνια είναι σοβαρή, αλλά καλό είναι να κρατάτε τα κατοικίδια μακριά, ιδίως σκύλους που μπορεί να σκάψουν και να φτάσουν στις ρίζες. Σε περίπτωση κατάποσης, πάρτε τον κτηνίατρό σας.

Σε τι βάθος φυτεύεται κάθε τύπος

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί δεν ανθίζει η παιώνια μου; Η πιο συχνή αιτία είναι η βαθιά φύτευση. Οι οφθαλμοί του ριζώματος πρέπει να βρίσκονται μόλις δύο με τρία εκατοστά κάτω από την επιφάνεια. Άλλες αιτίες είναι το νεαρό ή πρόσφατα μεταφυτευμένο φυτό, η σκιερή θέση και η υπερβολική λίπανση με άζωτο.

Πότε ανθίζει η παιώνια; Από τα μέσα της άνοιξης ως τις αρχές του καλοκαιριού, ανάλογα με την ποικιλία και την περιοχή. Κάθε φυτό ανθίζει για μερικές εβδομάδες.

Πρέπει να ανησυχώ για τα μυρμήγκια στα μπουμπούκια; Όχι. Τα μυρμήγκια τρέφονται από το γλυκό νέκταρ των μπουμπουκιών και δεν βλάπτουν το φυτό. Φεύγουν μόλις ανοίξουν τα άνθη.

Μπορώ να μεταφυτέψω την παιώνια μου; Καλύτερα όχι, εκτός αν είναι απαραίτητο, γιατί δεν της αρέσει η ενόχληση στις ρίζες και συχνά δεν ανθίζει για μία ή δύο χρονιές μετά. Αν χρειαστεί, κάντε το στα τέλη του φθινοπώρου.

Κάνει για γλάστρα η παιώνια; Ναι, ιδίως οι τύποι Itoh και οι μικρότερες ποικιλίες. Θέλει βαθιά, ευρύχωρη γλάστρα με πολύ καλή αποστράγγιση, ηλιόλουστη θέση, και να μείνει έξω τον χειμώνα για να πάρει το κρύο που χρειάζεται.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε κήπος και κάθε φυτό είναι μοναδικό, και οι συνθήκες αλλάζουν ανάλογα με τον τύπο της παιώνιας, την περιοχή, την έκθεση στον ήλιο και τη στράγγιση του εδάφους. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία. Επειδή η παιώνια είναι τοξική για τα κατοικίδια, αν έχετε σκύλο ή γάτα φυτέψτε τη σε σημείο που δεν τη φτάνουν εύκολα, και σε περίπτωση κατάποσης απευθυνθείτε σε κτηνίατρο. Αν το φυτό δείχνει επίμονα προβλήματα που δεν υποχωρούν με τις βασικές πρακτικές, αξίζει η συμβουλή γεωπόνου. Στη φυτοπροστασία προτιμήστε πρώτα μη χημικές μεθόδους, και όταν χρειαστεί σκεύασμα χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας, αποφεύγοντας τον ψεκασμό όταν οι μέλισσες είναι δραστήριες.

Βιβλιογραφία

• Royal Horticultural Society. Herbaceous and intersectional peonies growing guide.
• Royal Horticultural Society. How to grow tree peonies.
• ASPCA Animal Poison Control. Toxic and Non-Toxic Plants, Peony.