Πώς φροντίζουμε την μπιγκόνια σε γλάστρα και στον κήπο

Η μπιγκόνια είναι από τα πιο αγαπημένα ανθοφόρα φυτά για γλάστρες, μπαλκόνια και ζαρντινιέρες, με πλούσια ανθοφορία που κρατά όλο το καλοκαίρι και συχνά περισσότερο. Ορισμένες ποικιλίες καλλιεργούνται για τα εντυπωσιακά τους άνθη και άλλες για τα διακοσμητικά τους φύλλα. Εδώ θα δείτε πώς να ξεχωρίσετε τους τύπους μπιγκόνιας και να φροντίσετε τον καθένα, από τον φωτισμό και το πότισμα μέχρι τον πολλαπλασιασμό και τη διαχείμαση.

Μπιγκόνια ή βιγνόνια, τι είναι τι

Με το όνομα μπιγκόνια κυκλοφορούν στην πραγματικότητα δύο εντελώς διαφορετικά φυτά. Το ένα είναι η μπιγκόνια του γένους Begonia, γνωστή και ως βεγονία, ένα ποώδες ανθοφόρο φυτό για γλάστρες και μπαλκόνια. Το άλλο είναι η βιγνόνια η μεγανθής (Campsis grandiflora), ένα μεγάλο αναρριχώμενο φυτό με πορτοκαλί άνθη σε σχήμα τρομπέτας. Τα δύο δεν έχουν καμία συγγένεια και απλώς μοιράζονται ένα παρόμοιο όνομα. Αυτός ο οδηγός αφορά την μπιγκόνια του γένους Begonia.

Ποιοι είναι οι τύποι της μπιγκόνιας

Το γένος Begonia περιλαμβάνει πάνω από 2.000 είδη και αμέτρητα υβρίδια, και ο τύπος που έχετε καθορίζει τη φροντίδα του. Στους κήπους και τα ανθοπωλεία συναντάμε κυρίως τέσσερις κατηγορίες:

• Κηρώδης μπιγκόνια (Begonia semperflorens): η πιο διαδεδομένη για μπορντούρες και γλάστρες, με μικρά γυαλιστερά φύλλα και συνεχή ανθοφορία όλο το καλοκαίρι. Είναι η μόνη που ανέχεται και τον άμεσο ήλιο, ιδίως οι ποικιλίες με μπρονζέ φύλλωμα.
• Κονδυλώδης μπιγκόνια (Begonia x tuberhybrida): με μεγάλα, εντυπωσιακά και συχνά κρεμαστά άνθη, ιδανική για ζαρντινιέρες και κρεμαστά καλάθια. Ξεκινά από κόνδυλο και μπαίνει σε νάρκη τον χειμώνα.
• Μπιγκόνια Ρεξ (Begonia rex): καλλιεργείται για τα πολύχρωμα φύλλα της και όχι για τα άνθη. Φυτό κυρίως εσωτερικού χώρου, θέλει υγρασία και έμμεσο φως.
• Καλαμοειδής μπιγκόνια (τύπου φτερά αγγέλου, όπως η Begonia maculata): με ψηλούς, όρθιους βλαστούς σαν καλάμια και διακοσμητικά φύλλα, συχνά με κουκκίδες.

Στο εμπόριο κυκλοφορεί επίσης η μπιγκόνια Ελάτιορ, τύπου Rieger, ένα υβρίδιο με πλούσια άνθη που ανθίζει και τον χειμώνα.

Πόσο φως θέλει η μπιγκόνια

Οι περισσότερες μπιγκόνιες θέλουν φωτεινό σημείο με έμμεσο φως, όχι τον δυνατό μεσημεριανό ήλιο που καίει τα τρυφερά φύλλα και άνθη. Ιδανική είναι μια ημισκιερή θέση ή ένα σημείο με πρωινό ήλιο και απογευματινή σκιά. Εξαίρεση αποτελεί η κηρώδης μπιγκόνια, που ανέχεται περισσότερο τον ήλιο, ιδίως οι ποικιλίες με σκούρο, μπρονζέ φύλλωμα. Η μπιγκόνια είναι ευαίσθητη στο κρύο και δεν αντέχει θερμοκρασίες κάτω από 10°C, οπότε στην Ελλάδα καλλιεργείται έξω από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο, ενώ τον χειμώνα οι ποικιλίες που θέλουμε να κρατήσουμε μπαίνουν σε προστατευμένο ή εσωτερικό χώρο, μακριά και από τα δυνατά ρεύματα αέρα.

Υπόστρωμα και πότισμα

Η μπιγκόνια θέλει ελαφρύ, γόνιμο υπόστρωμα με πολύ καλή αποστράγγιση, γιατί το ριζικό της σύστημα είναι ευαίσθητο και σαπίζει εύκολα σε χώμα που κρατά νερό. Χρησιμοποιήστε ποιοτικό φυτόχωμα εμπλουτισμένο με περλίτη ή χονδρή άμμο, πάντα σε γλάστρα με οπές αποστράγγισης. Στο πότισμα βρίσκεται το πιο λεπτό σημείο. Ποτίστε μόνο όταν στεγνώσει το επιφανειακό χώμα, ελέγχοντας με το δάχτυλο, και προτιμήστε μετρημένα, τακτικά ποτίσματα αντί για μεγάλες ποσότητες που λιμνάζουν. Ποτίζετε πάντα στη βάση του φυτού και ποτέ πάνω στα φύλλα και τα άνθη, γιατί η υγρασία στο φύλλωμα ευνοεί το ωίδιο, που εμφανίζεται ως λευκή σκόνη. Τον χειμώνα, μειώστε σημαντικά το πότισμα. Κατάλληλα υλικά υπάρχουν στα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα του Farmclick.

Πώς λιπαίνουμε την μπιγκόνια

Από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο, λιπάνετε τακτικά με υγρό υδατοδιαλυτό λίπασμα ανθοφορίας, περίπου κάθε δύο εβδομάδες. Αποφύγετε την υπερβολική λίπανση, που δίνει πλούσιο φύλλωμα σε βάρος των ανθέων και μπορεί να βλάψει τις ευαίσθητες ρίζες. Τον χειμώνα διακόψτε τη λίπανση. Κατάλληλους τύπους θα βρείτε στα υγρά λιπάσματα και γενικότερα στα λιπάσματα.

Πώς φυτεύουμε τους κονδύλους

Αν καλλιεργείτε κονδυλώδη μπιγκόνια, η σωστή φύτευση του κονδύλου κάνει τη διαφορά. Φυτέψτε τους κονδύλους την άνοιξη, όταν περάσει ο κίνδυνος παγετού. Γεμίστε ένα ρηχό δοχείο με ελαφρύ, καλά στραγγιζόμενο υπόστρωμα και τοποθετήστε τον κόνδυλο με την κοίλη πλευρά προς τα πάνω, γιατί εκεί βρίσκονται τα μάτια από όπου βλαστάνει. Σκεπάστε με ένα με δύο εκατοστά χώμα, ποτίστε μετρημένα και κρατήστε το δοχείο σε ζεστό, φωτεινό σημείο μέχρι να εμφανιστούν τα πρώτα βλαστάρια. Η πιο συνηθισμένη αποτυχία είναι η ανάποδη φύτευση, γιατί με τη λάθος πλευρά ο κόνδυλος καθυστερεί ή δεν βλαστάνει καθόλου.

Πώς πολλαπλασιάζουμε την μπιγκόνια

Η μπιγκόνια πολλαπλασιάζεται εύκολα, κυρίως με μοσχεύματα. Στα μοσχεύματα βλαστού, κόψτε ένα υγιές κομμάτι οκτώ με δέκα εκατοστών, αφαιρέστε τα κάτω φύλλα και βάλτε το σε νερό ή απευθείας σε ελαφρύ υπόστρωμα μέχρι να ριζώσει. Οι μπιγκόνιες Ρεξ και άλλοι τύποι φυλλώματος πολλαπλασιάζονται ακόμη και από ένα μόνο φύλλο, που τοποθετείται πάνω σε υγρό υπόστρωμα και σε λίγες εβδομάδες δίνει νέα φυτάρια. Στις κονδυλώδεις ποικιλίες, ένας μεγάλος κόνδυλος κόβεται σε κομμάτια την άνοιξη, αρκεί κάθε κομμάτι να έχει τουλάχιστον ένα μάτι.

Πώς διαχειμάζουμε τους κονδύλους

Οι κονδυλώδεις μπιγκόνιες μπαίνουν σε νάρκη τον χειμώνα. Στο τέλος του φθινοπώρου, όταν το φύλλωμα κιτρινίσει και μαραθεί, σταματήστε το πότισμα. Βγάλτε τους κονδύλους από το χώμα, καθαρίστε τους και αφήστε τους να στεγνώσουν, και μετά φυλάξτε τους σε ξηρό, δροσερό και σκοτεινό μέρος, μέσα σε χαρτοσακούλα ή κουτί με ξηρή τύρφη, μέχρι την άνοιξη. Όταν περάσει ο κίνδυνος παγετού, τους ξαναφυτεύετε.

Τα πιο συχνά προβλήματα

Η λευκή σκόνη στα φύλλα είναι ωίδιο, η πιο συχνή ασθένεια της μπιγκόνιας, που ευνοείται από την υγρασία στο φύλλωμα και τον κακό αερισμό, οπότε αποφεύγουμε το βρέξιμο των φύλλων και βελτιώνουμε τον αερισμό. Τα μαλακά, κιτρινισμένα φύλλα που πέφτουν είναι σχεδόν πάντα σημάδι υπερβολικού ποτίσματος και σήψης ρίζας, οπότε αφήνουμε το χώμα να στεγνώσει και ελέγχουμε τη στράγγιση. Τα λίγα ή καθόλου άνθη προέρχονται συνήθως από ανεπαρκές φως ή υπερβολική αζωτούχο λίπανση, ενώ οι καμένες, καστανές κηλίδες στα φύλλα δείχνουν έκθεση σε άμεσο, δυνατό ήλιο και ζητούν μετακίνηση σε σημείο με έμμεσο φως.

Εχθροί και ασθένειες

Πέρα από το ωίδιο, η μπιγκόνια μπορεί να δεχτεί βοτρύτη, μια γκριζωπή μούχλα σε συνθήκες υγρασίας και κακού αερισμού, που αντιμετωπίζεται με αφαίρεση των προσβεβλημένων μερών και βελτίωση των συνθηκών. Οι αφίδες, δηλαδή η μελίγκρα, εμφανίζονται στη νέα βλάστηση και ξεπλένονται με νερό ή αντιμετωπίζονται με πράσινο σαπούνι, ενώ ο αλευρώδης, με τα μικρά λευκά έντομα στην κάτω πλευρά των φύλλων, αντιμετωπίζεται με πράσινο σαπούνι και κίτρινες κολλητικές παγίδες. Η σήψη ρίζας από υπερβολικό πότισμα προλαμβάνεται με σωστό υπόστρωμα και προσεκτικό πότισμα. Ήπια σκευάσματα υπάρχουν στα βιολογικά φυτοπροστατευτικά και γενικότερα στη φυτοπροστασία.

Είναι τοξική η μπιγκόνια

Η μπιγκόνια είναι τοξική για τα κατοικίδια. Σύμφωνα με την ASPCA, όλα τα είδη του γένους Begonia περιέχουν αδιάλυτους κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου, που προκαλούν σε σκύλους και γάτες έντονο ερεθισμό και κάψιμο στο στόμα, σιελόρροια και εμετό αν τα φάνε. Το πιο τοξικό μέρος είναι το υπόγειο, δηλαδή οι κόνδυλοι και τα ριζώματα, που έχουν τη μεγαλύτερη συγκέντρωση. Η δηλητηρίαση σπάνια είναι σοβαρή, γιατί ο άμεσος ερεθισμός συνήθως σταματά το ζώο από το να φάει μεγάλη ποσότητα, αλλά καλό είναι να κρατάτε το φυτό μακριά από κατοικίδια, ιδίως από σκύλους που σκάβουν και φτάνουν στους κονδύλους. Στους ανθρώπους ο κίνδυνος είναι μικρός για τον ίδιο λόγο. Αν το φάει κάποιο κατοικίδιο, πάρτε τον κτηνίατρό σας.

Συνοπτικός πίνακας φροντίδας

Συχνές ερωτήσεις

Θέλει ήλιο ή σκιά η μπιγκόνια; Οι περισσότερες θέλουν φωτεινό σημείο με έμμεσο φως και προστασία από τον δυνατό μεσημεριανό ήλιο. Εξαίρεση η κηρώδης μπιγκόνια, που ανέχεται περισσότερο τον ήλιο, ιδίως οι ποικιλίες με μπρονζέ φύλλωμα.

Γιατί έχει λευκή σκόνη στα φύλλα η μπιγκόνια μου; Είναι ωίδιο, μια μυκητολογική ασθένεια που ευνοείται από την υγρασία στο φύλλωμα και τον κακό αερισμό. Ποτίζετε στη βάση χωρίς να βρέχετε τα φύλλα και φροντίστε να αερίζεται καλά το φυτό.

Ζει μόνο ένα καλοκαίρι η μπιγκόνια; Εξαρτάται από τον τύπο. Η κονδυλώδης διαχειμάζει ως κόνδυλος και ξαναφυτρώνει κάθε άνοιξη. Η κηρώδης συχνά καλλιεργείται ως ετήσιο φυτό, αλλά κρατιέται αν προστατευτεί από το κρύο σε εσωτερικό χώρο.

Μπορώ να έχω μπιγκόνια στο μπαλκόνι; Ναι, είναι ιδανικό φυτό μπαλκονιού και ζαρντινιέρας. Θέλει φωτεινό σημείο με έμμεσο φως, προσεκτικό πότισμα και προστασία από το κρύο τον χειμώνα.

Είναι επικίνδυνη για τα κατοικίδια; Ναι, είναι τοξική για σκύλους και γάτες λόγω των κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου, με πιο τοξικό μέρος τους υπόγειους κονδύλους. Κρατήστε την μακριά τους.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε σπίτι, κάθε μπαλκόνι και κάθε φυτό είναι διαφορετικό, και οι συνθήκες αλλάζουν ανάλογα με τον τύπο της μπιγκόνιας, τον φωτισμό, τη θερμοκρασία, την ποιότητα του νερού και τον αερισμό. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία. Επειδή η μπιγκόνια είναι τοξική για τα κατοικίδια, αν έχετε σκύλο ή γάτα τοποθετήστε τη σε σημείο που δεν τη φτάνουν εύκολα, και σε περίπτωση κατάποσης πάρτε τον κτηνίατρό σας. Αν το φυτό δείχνει επίμονα προβλήματα που δεν υποχωρούν με τις βασικές πρακτικές, αξίζει η συμβουλή γεωπόνου ή του φυτωρίου. Στη φυτοπροστασία προτιμήστε πρώτα μη χημικές μεθόδους, όπως το πράσινο σαπούνι, και όταν χρειαστεί σκεύασμα χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα για ανθοκομικά φυτά, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Βιβλιογραφία

• Royal Horticultural Society. Begonias outdoors.
• BBC Gardeners' World. How to grow begonias.
• ASPCA Animal Poison Control. Toxic and Non-Toxic Plants, Begonia.