+30 2130 886 383
0Καλάθι
Όσπρια Χλωροί λοβοί κουκιού σε ψάθινο καλάθι, ένας ανοιχτός με τους σπόρους

Πώς διαλέγουμε σπόρο κουκιού και πόσο σπέρνουμε στο στρέμμα

5 Οκτ 2026 10 λεπτά

Στις νότιες και θερμές περιοχές τα κουκιά σπέρνονται τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, οπότε ο σπόρος αγοράζεται τώρα, και από αυτή την αγορά εξαρτάται τι θα συγκομιστεί, πόσα κιλά σπόρου χρειάζεται το στρέμμα και πόσα φυτά θα εγκατασταθούν τελικά στο χωράφι. Μια μεγαλόσπερμη ποικιλία για χλωρά κουκιά σπέρνεται αραιά και χρειάζεται περισσότερα κιλά, ενώ το κτηνοτροφικό κουκί σπέρνεται πυκνά με λιγότερα κιλά, επειδή ο σπόρος του είναι πολύ μικρότερος. Είτε πρόκειται για λίγες γραμμές στον λαχανόκηπο του σπιτιού είτε για καλλιέργεια κουκιών στο χωράφι, οι αποφάσεις αυτές παίρνονται πριν τη σπορά και δύσκολα διορθώνονται αργότερα.

Ποιος τύπος σπόρου ταιριάζει σε κάθε προορισμό

Οι ποικιλίες χωρίζονται σε μεγαλόσπερμες, που επικρατούν στα βρώσιμα κουκιά, και σε μικρόσπερμες, που επικρατούν στα κτηνοτροφικά. Από τις βρώσιμες η πιο διαδεδομένη στην Ελλάδα είναι η Aguadulce, μεσοόψιμη, με λοβό 30 ως 40 εκατοστών, που ταιριάζει στη φθινοπωρινή σπορά, ενώ η υπερπρώιμη Extra Violetto δίνει παραγωγή σε περίπου 80 ημέρες από τη σπορά. Στα κτηνοτροφικά ξεχωρίζει η ελληνική ποικιλία Σόλων, ενώ σπόρος κουκιού για τη φθινοπωρινή σπορά διατίθεται στους σπόρους οσπρίων.

Προορισμός Τύπος σπόρου Φυτά ανά m² Σπόρος ανά στρέμμα Ενδεικτική απόδοση ανά στρέμμα
Χλωρά κουκιά και νωποί λοβοί Μεγαλόσπερμος Περίπου 15 12 ως 17 κιλά 600 ως 1.000 κιλά νωπών λοβών
Ξερός καρπός για όσπριο Μεγαλόσπερμος Περίπου 15 12 ως 17 κιλά 200 ως 500 κιλά ξερού καρπού
Ζωοτροφή και χλωρή λίπανση Μικρόσπερμος Περίπου 40 8 ως 15 κιλά Ανάλογη με του ξερού καρπού, με συγκομιδή τον Μάιο

Πηγή: Wikifarmer, Επαγγελματική καλλιέργεια κουκιών, 2026

Η φθινοπωρινή σπορά γίνεται αραιότερα από την ανοιξιάτικη, γιατί τα φυτά σχηματίζουν περισσότερους βλαστούς από τη βάση κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Ο βρετανικός ερευνητικός οργανισμός PGRO δίνει ως στόχο 18 ως 30 φυτά ανά τετραγωνικό μέτρο για τα χειμερινά κουκιά και 40 ως 55 για τα ανοιξιάτικα, και με την ίδια λογική στις μεγαλόσπερμες ποικιλίες οι αποστάσεις επί της γραμμής μεγαλώνουν στα 30 ως 35 εκατοστά.

Φυτό κουκιάς με όρθιους πράσινους λοβούς κατά μήκος του βλαστού

Φυτό κουκιάς με νεαρούς πράσινους λοβούς κατά μήκος του βλαστού.

Πώς υπολογίζεται η ποσότητα σπόρου ανά στρέμμα

Τα κιλά σπόρου που αναφέρει η βιβλιογραφία διαφέρουν πολύ, επειδή το βάρος των 1.000 σπόρων αλλάζει από ποικιλία σε ποικιλία αλλά και από παρτίδα σε παρτίδα. Στα κουκιά που καλλιεργούνται στον Καναδά κυμαίνεται από 325 ως 750 γραμμάρια, ενώ ο οδηγός καλλιέργειας του ανδαλουσιανού ινστιτούτου IFAPA υπολογίζει τη δόση σποράς με 900 γραμμάρια ανά 1.000 σπόρους, που με 17 φυτά ανά τετραγωνικό μέτρο δίνουν 153 κιλά ανά εκτάριο, δηλαδή περίπου 15 κιλά ανά στρέμμα. Γι' αυτό η ποσότητα υπολογίζεται για κάθε παρτίδα χωριστά, από την πυκνότητα που θέλουμε, το βάρος των 1.000 σπόρων και τη βλαστικότητα.

Η πυκνότητα σε φυτά ανά τετραγωνικό μέτρο πολλαπλασιάζεται με το βάρος ενός σπόρου σε γραμμάρια, δηλαδή με το βάρος των 1.000 σπόρων διαιρεμένο με το 1.000. Το αποτέλεσμα είναι γραμμάρια ανά τετραγωνικό μέτρο, αριθμός που συμπίπτει με τα κιλά ανά στρέμμα, και στη συνέχεια διαιρείται με τη βλαστικότητα της ετικέτας και με το ποσοστό των φυτών που αναμένεται να εγκατασταθούν. Ο PGRO λογαριάζει στον ίδιο τύπο υπολογισμού απώλειες αγρού 10 ως 15%, ανάλογα με την εποχή σποράς.

Στοιχείο Μεγαλόσπερμη για χλωρά Μικρόσπερμη κτηνοτροφική
Φυτά ανά m² 15 40
Βάρος 1.000 σπόρων 1.000 g 300 g
Βλαστικότητα 90% 90%
Απώλειες αγρού 10% 10%
Σπόρος ανά στρέμμα Περίπου 18,5 κιλά Περίπου 14,8 κιλά

Ενδεικτικός υπολογισμός με τον τύπο του PGRO. Το βάρος των 1.000 σπόρων λαμβάνεται από την ετικέτα ή μετριέται στην παρτίδα.

Όταν η ετικέτα δεν αναφέρει το βάρος των 1.000 σπόρων, μετράμε 200 σπόρους, τους ζυγίζουμε και πολλαπλασιάζουμε το βάρος επί 5, παίρνοντας σπόρους από διαφορετικά σημεία του σάκου ώστε το δείγμα να είναι αντιπροσωπευτικό. Με τον ίδιο τρόπο ρυθμίζεται και η σπαρτική μηχανή, η οποία βαθμονομείται ξανά για κάθε ποικιλία και κάθε παρτίδα, γιατί η ίδια ρύθμιση με μεγαλύτερο σπόρο ρίχνει λιγότερους σπόρους ανά μέτρο.

Τι ελέγχουμε στον σπόρο πριν τη σπορά

Ο σπόρος κουκιού που κυκλοφορεί στην ΕΕ ως σπόρος λαχανικού πρέπει να έχει βλαστικότητα τουλάχιστον 80% και καθαρότητα 98%, σύμφωνα με την Οδηγία 2002/55/ΕΚ, και οι τιμές αυτές διαβάζονται στην επίσημη ετικέτα πριν από τον υπολογισμό της ποσότητας. Μια παρτίδα με βλαστικότητα 80% χρειάζεται περίπου 12% περισσότερο σπόρο από μια παρτίδα με 90% για να δώσει την ίδια πυκνότητα φυτών.

Οι στρογγυλές τρύπες στον σπόρο είναι οπές εξόδου του βρούχου των κουκιών (Bruchus rufimanus), εντόμου που ωοτοκεί στους λοβούς και αναπτύσσεται μέσα στον σπόρο. Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2023, οι σπόροι με οπές βρούχου είχαν σε όλα τα έτη χαμηλότερη βλαστικότητα από τους ακέραιους, των οποίων η βλαστικότητα έφτασε το 97,2%, και μεγαλύτερη μόλυνση από μύκητες που μεταδίδονται με τον σπόρο. Ένας σάκος με πολλούς τρυπημένους σπόρους δίνει επομένως λιγότερα και πιο αδύναμα φυτά.

Όταν ο σπόρος προέρχεται από την περσινή σοδειά, ελέγχεται πρώτα με ένα απλό τεστ βλαστικότητας. Τοποθετούμε 100 σπόρους σε υγρή άμμο, σε βάθος 2 ως 3 εκατοστά, και τα φυτά που φυτρώνουν δίνουν απευθείας το ποσοστό βλαστικότητας της παρτίδας. Ο PGRO κρίνει την ποιότητα μιας παρτίδας από τη βλαστικότητα, τη ζωηρότητα και την απουσία εχθρών και ασθενειών που μεταφέρονται με τον σπόρο, οπότε σπόρος από χωράφι με έντονη ασκοχύτωση ή με πολλές οπές βρούχου δεν κρατιέται για σπορά.

Πότε χρειάζεται εμβολιασμός με ριζόβιο

Τα κουκιά σχηματίζουν φυμάτια στις ρίζες με το βακτήριο Rhizobium leguminosarum bv. viciae, που συνεργάζεται και με τη φακή, το μπιζέλι, τον βίκο και το λαθούρι, αφού όλα ανήκουν στην ίδια ομάδα εμβολιασμού. Σύμφωνα με την αυστραλιανή GRDC, η πιθανότητα να ανταποκριθεί η καλλιέργεια στον εμβολιασμό είναι υψηλή σε χωράφι όπου δεν έχει καλλιεργηθεί ποτέ κανένα από αυτά τα ψυχανθή, και μέτρια όταν δεν έχουν καλλιεργηθεί τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Σε χωράφι που είχε βίκο ή μπιζέλι στην αμειψισπορά των τελευταίων ετών η ανάγκη είναι μικρότερη, ενώ σε χωράφι που έρχεται από σιτηρά ή βαμβάκι για πολλά χρόνια ο εμβολιασμός αξίζει.

Τα σκευάσματα με Rhizobium είναι ένα από τα τέσσερα γένη μικροοργανισμών που επιτρέπει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1009 στους μικροβιακούς βιοδιεγέρτες, μαζί με τα Azotobacter, Azospirillum και τους μυκορριζικούς μύκητες. Από τα υπόλοιπα γένη το ριζόβιο διαφέρει στο ότι σχηματίζει φυμάτια μόνο στα ψυχανθή της ομάδας του, οπότε το εμβόλιο επιλέγεται για τη συγκεκριμένη καλλιέργεια.

Όπως και οι άλλοι μικροοργανισμοί που εφαρμόζονται στις καλλιέργειες, το εμβόλιο είναι ζωντανό προϊόν, και η επένδυση του σπόρου γίνεται σύμφωνα με την ετικέτα του. Ο συνδυασμός με επενδυτικό μυκητοκτόνο ελέγχεται από πριν, γιατί ορισμένα σκευάσματα επένδυσης είναι τοξικά για τα ριζόβια.

Πότε σπέρνουμε ανάλογα με την περιοχή και το χωράφι

Στις νότιες και θερμές περιοχές η σπορά γίνεται από τον Οκτώβριο ως τον Νοέμβριο και μπορεί να φτάσει ως τον Ιανουάριο, ενώ στις ψυχρές και ορεινές μεταφέρεται από τον Φεβρουάριο ως τα τέλη Μαρτίου, αφού περάσουν οι μεγάλοι παγετοί. Τα κτηνοτροφικά κουκιά σπέρνονται συνήθως τον Νοέμβριο, μαζί με τα χειμερινά σιτηρά. Η ιδανική θερμοκρασία εδάφους για το φύτρωμα είναι περίπου 15 ως 18°C, και κάτω από τους 4°C περίπου ο σπόρος δεν φυτρώνει, οπότε στη σπορά του Φεβρουαρίου περιμένουμε να ζεσταθεί το έδαφος.

Σε χωράφι με ιστορικό οροβάγχης, γνωστής στους παραγωγούς ως λύκος (Orobanche crenata), η ημερομηνία σποράς χρησιμοποιείται για τον περιορισμό της προσβολής. Η βλάστηση των σπόρων της οροβάγχης μειώνεται πολύ κάτω από τους 8°C, οπότε η μετάθεση της σποράς από τον Οκτώβριο στον Νοέμβριο ή αργότερα μειώνει τον αριθμό των φυτών οροβάγχης που προσκολλώνται στις ρίζες, και η ίδια ανασκόπηση συστήνει η καθυστέρηση να μην ξεπερνά τις δύο εβδομάδες από την ιδανική ημερομηνία ενός καθαρού χωραφιού. Σε έντονες προσβολές οι απώλειες μπορούν να φτάσουν το 100%, γι' αυτό σε βαριά μολυσμένο χωράφι η ασφαλέστερη απόφαση είναι να μη σπαρθεί ψυχανθές και να ακολουθήσει μακρά αμειψισπορά με μη ξενιστές.

Ποια λίπανση χρειάζεται πριν τη σπορά

Η κουκιά δεν παίρνει αζωτούχο λίπανση, γιατί το άζωτό της εξασφαλίζεται από τα βακτήρια των ριζών. Σε πειράματα πολλών ετών στον Καναδά, απορρόφησε κατά μέσο όρο 230 κιλά αζώτου ανά εκτάριο, δηλαδή περίπου 23 κιλά ανά στρέμμα, με το 88% από την ατμόσφαιρα. Το επιπλέον άζωτο βλάπτει, αφού σε πειράματα τριών ετών στην Κίνα η αζωτούχος λίπανση αύξησε τη συχνότητα της σοκολατί κηλίδωσης κατά 5,8 ως 42% σε σχέση με τα αλίπαντα τεμάχια.

Η βασική λίπανση στοχεύει στον φώσφορο και, όπου χρειάζεται, στο κάλιο. Για τα βρώσιμα κουκιά μια συνηθισμένη εφαρμογή είναι περίπου 30 κιλά 0-20-0 ανά στρέμμα, ενώ για τα κτηνοτροφικά αναφέρονται 80 ως 100 κιλά 0-12-6 ανά στρέμμα, με τύπους που διατίθενται στα κοκκώδη λιπάσματα. Η δόση καθορίζεται πάντα από την ανάλυση εδάφους, και η χωνεμένη κοπριά πριν τη σπορά καλύπτει σε μεγάλο βαθμό τις ανάγκες.

Σπόροι κουκιού και λιπάσματα σποράς στο Farmclick
Σπόρος κουκιού για τη φθινοπωρινή σπορά υπάρχει στους σπόρους οσπρίων, μέσα στην ευρύτερη κατηγορία των σπόρων, και η φωσφορική βασική λίπανση στα κοκκώδη λιπάσματα.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσα κιλά σπόρο θέλει ένα στρέμμα κουκιά

Για τις μεγαλόσπερμες ποικιλίες περίπου 12 ως 17 κιλά, για τις μικρόσπερμες γύρω στα 11 και για τα κτηνοτροφικά 8 ως 15 κιλά, ανάλογα με τον τρόπο σποράς. Η ακριβής ποσότητα βγαίνει από το βάρος των 1.000 σπόρων της παρτίδας και τη βλαστικότητα της ετικέτας, οπότε η ποσότητα αλλάζει από παρτίδα σε παρτίδα.

Ποια είναι η απόδοση των κουκιών ανά στρέμμα

Για νωπούς λοβούς περίπου 600 ως 1.000 κιλά ανά στρέμμα και για ξερό καρπό 200 ως 500 κιλά, ανάλογα με την ποικιλία, το έδαφος και τη χρονιά, καθώς η ξηρασία και η ζέστη της άνοιξης μειώνουν την καρπόδεση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο η μέση απόδοση ξερού καρπού φτάνει τους 4,2 τόνους ανά εκτάριο, δηλαδή περίπου 420 κιλά ανά στρέμμα.

Πότε σπέρνονται τα κτηνοτροφικά κουκιά

Συνήθως τον Νοέμβριο, την ίδια εποχή με τα χειμερινά σιτηρά, με σπαρτική μηχανή, και συλλέγονται τον Μάιο. Όταν προορίζονται για χλωρή λίπανση, η φυτική μάζα ενσωματώνεται στο έδαφος στην αρχή της ανθοφορίας.

Γιατί μαυρίζουν τα κουκιά

Οι λοβοί μαυρίζουν φυσιολογικά όταν ξεραίνονται πάνω στο φυτό, που σημαίνει ότι ο σπόρος είναι έτοιμος ως ξερό κουκί. Μαύρες τρυφερές κορυφές την άνοιξη δείχνουν αποικίες της μαύρης αφίδας, που περιορίζονται με το κορυφολόγημα και με τα μέτρα για τη μελίγκρα, ενώ κοκκινοκαφέ κηλίδες σε πράσινα φύλλα και λοβούς δείχνουν σοκολατί κηλίδωση (Botrytis fabae).

Μπορώ να σπείρω κουκιά από την περσινή σοδειά

Μπορεί, εφόσον ο σπόρος είναι ακέραιος, χωρίς οπές βρούχου, και προέρχεται από υγιή καλλιέργεια. Πριν τη σπορά γίνεται τεστ βλαστικότητας με 100 σπόρους, και η ποσότητα ανά στρέμμα προσαρμόζεται στο ποσοστό που βγαίνει.

Είναι επικίνδυνα τα χλωρά κουκιά

Για τα άτομα με κληρονομική έλλειψη του ενζύμου G6PD, ναι, γιατί προκαλούν φαβισμό, δηλαδή οξεία αιμολυτική αναιμία, και ο κίνδυνος υπάρχει και με τα μαγειρεμένα ή τα ξερά κουκιά. Για όσους δεν έχουν την έλλειψη, τα κουκιά είναι ασφαλές όσπριο, και η έλλειψη διαπιστώνεται με απλή εξέταση αίματος.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι ημερομηνίες σποράς, οι ποσότητες σπόρου και η λίπανση προσαρμόζονται στην περιοχή, στο υψόμετρο, στο έδαφος και στην ποικιλία, οπότε τα παραπάνω αποτελούν αφετηρία και όχι συνταγή για συγκεκριμένο χωράφι. Πριν από κάθε εφαρμογή λιπάσματος χρειάζεται ανάλυση εδάφους, και σε χωράφια με ιστορικό οροβάγχης ή ασθενειών η συνεργασία με γεωπόνο που θα δει το χωράφι δίνει την ασφαλέστερη απόφαση.

Για την προστασία της καλλιέργειας προηγούνται οι μη χημικές μέθοδοι, δηλαδή ο υγιής σπόρος, η αμειψισπορά, οι σωστές αποστάσεις και το κορυφολόγημα. Όταν χρειαστεί επέμβαση ή επένδυση του σπόρου με σκεύασμα, χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα προϊόντα για την καλλιέργεια, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Οι πληροφορίες για τον φαβισμό έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού.

Πηγές