Τι είναι το άσπερμο καρπούζι και πώς καλλιεργείται

Το άσπερμο καρπούζι είναι τριπλοειδές υβρίδιο, δηλαδή φυτό με τρεις σειρές χρωμοσωμάτων, που δίνει καρπούς χωρίς αναπτυγμένους σπόρους. Οι λευκές, μαλακές τσίπες που βρίσκει κανείς μέσα του δεν είναι κανονικοί σπόροι, αλλά κενά περιβλήματα που τρώγονται. Παρά τη διαδεδομένη εντύπωση, το άσπερμο καρπούζι δεν είναι μεταλλαγμένο, προκύπτει από κλασική βελτίωση. Είναι μία από τις βασικές κατηγορίες στις ποικιλίες καρπουζιού. Παρακάτω εξηγείται πώς παράγεται, γιατί δεν έχει σπόρους και τι χρειάζεται για να καρπίσει.

Πώς παράγεται το άσπερμο καρπούζι

Το κανονικό καρπούζι είναι διπλοειδές, έχει δηλαδή δύο σειρές χρωμοσωμάτων, συνολικά 22. Με κλασική βελτίωση, χρησιμοποιώντας τη φυσική ουσία κολχικίνη, δημιουργούνται τετραπλοειδή φυτά, με διπλάσιο αριθμό χρωμοσωμάτων. Όταν ένα τετραπλοειδές φυτό γονιμοποιηθεί από τη γύρη ενός διπλοειδούς, ο σπόρος που προκύπτει είναι τριπλοειδής, με τρεις σειρές χρωμοσωμάτων. Από τον σπόρο αυτόν φυτρώνει το άσπερμο καρπούζι. Η διαδικασία είναι διασταύρωση, όχι γενετική τροποποίηση.

Γιατί δεν έχει σπόρους

Ο περιττός αριθμός χρωμοσωμάτων του τριπλοειδούς φυτού είναι ο λόγος. Κατά τον σχηματισμό των γεννητικών κυττάρων, οι τρεις σειρές χρωμοσωμάτων δεν μπορούν να μοιραστούν ομαλά, οπότε δεν σχηματίζονται βιώσιμοι σπόροι. Ο καρπός αναπτύσσεται κανονικά, όμως στο εσωτερικό του μένουν μόνο τα κενά, ατελή περιβλήματα σπόρων, οι γνωστές λευκές τσίπες, που είναι βρώσιμες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως στους πρώτους καρπούς, μπορεί να εμφανιστούν λίγοι σκληροί σπόροι, χωρίς αυτό να σημαίνει ελάττωμα.

Γιατί χρειάζεται διπλοειδή επικονιαστή

Το τριπλοειδές φυτό παράγει θηλυκά άνθη που μπορούν να δώσουν καρπό, αλλά η γύρη του είναι στείρα και δεν γονιμοποιεί. Για να καρπίσει, χρειάζεται τη γύρη ενός κανονικού, διπλοειδούς καρπουζιού που φυτεύεται δίπλα του ως επικονιαστής. Στο καρπούζι, η ανάπτυξη της σάρκας ενεργοποιείται από ορμόνες που παράγονται καθώς βλασταίνει η γύρη μέσα στο άνθος, οπότε χωρίς τη ζωντανή γύρη του διπλοειδούς το τριπλοειδές δεν σχηματίζει καρπό. Η μεταφορά της γύρης γίνεται από τις μέλισσες, που είναι απαραίτητες, ακόμη περισσότερο εδώ απ' ό,τι στο κανονικό καρπούζι.

Πώς το καλλιεργείτε στην πράξη

Η καλλιέργεια άσπερμου καρπουζιού απαιτεί σχεδιασμό. Μαζί με τα τριπλοειδή φυτεύεται πάντα και μια διπλοειδής ποικιλία ως επικονιαστής, σε αναλογία περίπου ένα διπλοειδές για κάθε δύο ή τρία τριπλοειδή. Ο επικονιαστής επιλέγεται να διαφέρει μορφολογικά από την άσπερμη ποικιλία, ώστε οι δύο σοδειές να ξεχωρίζουν εύκολα στη συγκομιδή. Οι μέλισσες πρέπει να είναι παρούσες κατά την ανθοφορία για να μεταφέρουν τη γύρη. Τα τριπλοειδή φυτά είναι πιο ευαίσθητα στο στρες, οπότε αποφεύγονται η έλλειψη ή η υπερβολή νερού και οι ακραίες θερμοκρασίες, ιδίως στο ξεκίνημα. Οι άσπερμες ποικιλίες ωριμάζουν συνήθως λίγο πιο όψιμα από τις κανονικές και δίνουν τραγανή, σφιχτή σάρκα.

Το άσπερμο καρπούζι είναι μεταλλαγμένο

Όχι. Το άσπερμο καρπούζι προκύπτει από διασταύρωση τετραπλοειδών με διπλοειδείς ποικιλίες, μια τεχνική κλασικής βελτίωσης που βασίζεται στον διπλασιασμό των χρωμοσωμάτων με κολχικίνη. Δεν γίνεται καμία επέμβαση στο γενετικό υλικό με τεχνικές γενετικής τροποποίησης, οπότε τα άσπερμα καρπούζια δεν είναι γενετικά τροποποιημένα.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί το άσπερμο καρπούζι δεν έχει σπόρους

Επειδή είναι τριπλοειδές, με περιττό αριθμό χρωμοσωμάτων, τα γεννητικά του κύτταρα δεν μπορούν να σχηματίσουν βιώσιμους σπόρους. Μένουν μόνο τα κενά, βρώσιμα περιβλήματα, οι λευκές τσίπες.

Το άσπερμο καρπούζι είναι μεταλλαγμένο

Όχι. Παράγεται με κλασική βελτίωση, μέσω διασταύρωσης τετραπλοειδών με διπλοειδείς ποικιλίες, και δεν έχει καμία σχέση με γενετική τροποποίηση.

Μπορώ να φυτέψω άσπερμο καρπούζι μόνο του

Όχι. Χρειάζεται να φυτευτεί μαζί με μια κανονική, διπλοειδή ποικιλία ως επικονιαστή, γιατί η γύρη του τριπλοειδούς είναι στείρα και δεν μπορεί να γονιμοποιήσει τα άνθη.

Γιατί βρίσκω μερικές φορές λίγους σκληρούς σπόρους

Σε άσπερμα καρπούζια, ιδίως στους πρώτους καρπούς, μπορεί περιστασιακά να σχηματιστούν λίγοι σκληροί σπόροι. Είναι φυσιολογικό και δεν αποτελεί ελάττωμα της ποικιλίας.

Πηγές

• Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Η καλλιέργεια του καρπουζιού.
• Alabama Cooperative Extension System, Seedless watermelons, why they are the way they are.
• Washington State University Vegetable Extension, Seedless watermelon production practices.