Απόδοση, συγκομιδή και αποθήκευση ακτινιδίων

Το ακτινίδιο, γνωστό για τη έντονα πράσινη σάρκα του και τη μοναδική του γεύση, είναι ένα αγαπημένο προϊόν των καταναλωτών και πολύτιμη καλλιέργεια για τους αγρότες σε όλο τον κόσμο. Το 2023, η παγκόσμια παραγωγή ακτινιδίων ήταν περίπου 4,5 εκατομμύρια μετρικοί τόνοι. Σε αυτό συνέβαλαν οι κύριες χώρες παραγωγής ακτινιδίου, δηλαδή η Κίνα, η Ιταλία, η Νέα Ζηλανδία, το Ιράν και η Ελλάδα. Περίπου το 70-75% της συνολικής παραγωγής ήταν πράσινα ακτινίδια, το 20-25% ήταν κιτρινόσαρκα ακτινίδια και μόνο το 1-5% ήταν κοκκινόσαρκα ακτινίδια. Οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Κίνα, η Ιαπωνία και η Ισπανία είναι οι σημαντικότεροι εισαγωγείς ακτινιδίων. Το ακτινίδιο απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή για τη μεγιστοποίηση της απόδοσης του και τη διασφάλιση του βέλτιστου χρόνου συγκομιδής. Ταυτόχρονα, η κατάλληλη αποθήκευση θα συμβάλλει στη διατήρηση της ανώτερης ποιότητας των φρούτων με στόχο την ικανοποίηση της ζήτησης της αγοράς για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Απόδοση φυτών ακτινιδίου - Πόση απόδοση έχει το ακτινίδιο ανά στρέμμα;

Τα φυτά ακτινιδίου είναι ιδιαίτερα παραγωγικά όταν καλλιεργούνται υπό βέλτιστες συνθήκες, όπως το κατάλληλο κλίμα, το έδαφος, και όταν εφαρμόζονται το κατάλληλο σύστημα μόρφωσης και σωστές πρακτικές καλλιέργειας. Πιο συγκεκριμένα, ένα φυτό ακτινιδίου μπορεί να παράγει, κατά μέσο όρο, 50-100 kg καρπών. Διάφοροι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την απόδοση των φυτών. Ο αγρότης θα πρέπει να τους μελετήσει και να τους κατανοήσει για να μεγιστοποιήσει την απόδοση της καλλιέργειας και την ποιότητα των καρπών εφαρμόζοντας βιώσιμες πρακτικές. Οι σημαντικότεροι είναι οι εξής: 

1. Ποικιλία: Διαφορετικές ποικιλίες ακτινιδίου, όπως η Hayward (πράσινη), η Zespri Gold και οι νεότερες κόκκινες ποικιλίες, έχουν διαφορετικό δυναμικό απόδοσης. Τα πράσινα ακτινίδια έχουν συνήθως υψηλότερες αποδόσεις από τις κιτρινόσαρκες ή τις κόκκινες ποικιλίες. Πιο συγκεκριμένα, η Hayward, η πιο δημοφιλής ποικιλία πράσινου ακτινιδίου, μπορεί να αποδώσει, κατά μέσο όρο, 2 έως 4,5 τόνους ανά στρέμμα. Τα κιτρινόσαρκα ή χρυσά ακτινίδια, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα την ποικιλία Zespri Gold, μπορούν να αποδώσουν 1,5 έως 2 τόνους ανά στρέμμα, ενώ οι κόκκινες ποικιλίες ακτινιδίων έχουν μικρότερο δυναμικό απόδοσης, περίπου 1 έως 1,5 τόνους ανά στρέμμα.
2. Περιβαλλοντικές συνθήκες: Οι ιδανικές συνθήκες είναι ένα εύκρατο κλίμα χωρίς παγετό, γόνιμο και καλά στραγγιζόμενο έδαφος και αρκετό διαθέσιμο νερό. Το υπερβολικό κρύο μπορεί να βλάψει τα φυτά και να μειώσει την καρπόδεση, ενώ οι υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να οδηγήσουν σε ηλιακά εγκαύματα και να επηρεάσουν την ανάπτυξη των καρπών. Ο παγετός κατά τη διάρκεια της περιόδου ανθοφορίας μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την απόδοση, καταστρέφοντας τα άνθη και τους νεαρούς καρπούς. Τα υψηλά επίπεδα υγρασίας αυξάνουν τον κίνδυνο μυκητολογικών ασθενειών όπως ο βοτρύτης, ο οποίος επηρεάζει την ποιότητα των καρπών, τη διάρκεια αποθήκευσης και την εμπορική αξία.
3. Πρακτικές διαχείρισης: Το σωστό κλάδεμα, το σωστό σύστημα διαμόρφωσης και η κατάλληλη διαχείριση της κόμης είναι απαραίτητα για τη βελτιστοποίηση της έκθεσης στο φως για αυξημένη απόδοση καρπών. Πιο συγκεκριμένα, τα πράσινα ακτινίδια μπορούν να επιτύχουν υψηλότερες αποδόσεις όταν διαμορφώνονται με τα συστήματα πέργκολας και το σύστημα Geneva Double Curtain (δίνοντας 3-5 τόνους ανά στρέμμα). Αυτά τα δύο συστήματα προσφέρουν καλύτερη απόδοση από το σύστημα μόρφωσης σχήματος Τ, κυρίως λόγω της καλύτερης διαχείρισης του φωτός και της καλύτερης αξιοποίησης του χώρου (ωστόσο, είναι πιο ακριβά και απαιτητικά σε εργατικό δυναμικό). Επίσης, η σωστή διαμόρφωση (ιδίως το σύστημα πέργκολας) βελτιώνει την ποιότητα των καρπών εξασφαλίζοντας ομοιόμορφη ωρίμανση (ομοιόμορφη έκθεση στο ηλιακό φως και καλός αερισμός), βελτιώνοντας το μέγεθος και την περιεκτικότητα σε σάκχαρα και μειώνοντας τις προσβολές από ασθένειες. Ο αγρός πρέπει να είναι εύκολα προσβάσιμος ώστε οι πρακτικές συντήρησης να γίνονται εύκολα με στόχο την παραγωγή φρούτων υψηλής ποιότητας. Η διαχείριση των θρεπτικών συστατικών, ο έλεγχος των παρασίτων και η επικονίαση αποτελούν επίσης κρίσιμα στοιχεία. Η έλλειψη ή η περίσσεια θρεπτικών συστατικών, όπως το κάλιο και το ασβέστιο, μπορεί να επηρεάσει το μέγεθος, τη σκληρότητα και τη γεύση των καρπών. Ορισμένοι καλλιεργητές ακτινιδίων εφαρμόζουν φυτοορμόνες (π.χ. τον ρυθμιστή ανάπτυξης CPPU, 3 εβδομάδες μετά την ανθοφορία) και κάλιο για να αυξήσουν το βάρος των καρπών. Λόγω των καιρικών συνθηκών, η κακή δραστηριότητα των μελισσών και η κακή επικονίαση μπορεί να οδηγήσουν σε μειωμένη καρπόδεση και κακοσχηματισμένους καρπούς. Τέλος, η υδατική καταπόνηση μπορεί να οδηγήσει σε μικρότερα μεγέθη καρπών και μειωμένη απόδοση, ενώ η υπερβολική άρδευση μπορεί να προκαλέσει σήψη ριζών.

Καθορισμός του σωστού χρόνου συγκομιδής των ακτινιδίων - Πότε να συγκομίζετε ακτινίδια;

Η ωρίμανση των ακτινιδίων είναι μια πολύπλοκη διαδικασία που επηρεάζεται από γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Ο καρπός χρειάζεται συνήθως περίπου 150-180 ημέρες (ανάλογα με την ποικιλία και την τοποθεσία) από την ανθοφορία μέχρι να ωριμάσει και να είναι έτοιμος για συγκομιδή. Οι αγρότες πρέπει να παρακολουθούν προσεκτικά διάφορους δείκτες για να καθορίσουν την κατάλληλη στιγμή για τη συγκομιδή:

Περιεκτικότητα σε ξηρά ουσία (DMC): Η περιεκτικότητα σε ξηρή ουσία είναι ένας κρίσιμος παράγοντας για τον προσδιορισμό της ωριμότητας των ακτινιδίων. Για τα πράσινα ακτινίδια, μια περιεκτικότητα περίπου 15-19% χρησιμοποιείται συχνά ως σημείο αναφοράς για τη συγκομιδή, ενώ οι κιτρινόσαρκες ποικιλίες μπορούν να συγκομιστούν σε ελαφρώς χαμηλότερη περιεκτικότητα σε ξηρή ουσία.

Συγκέντρωση διαλυτών στερεών (SSC): Η συγκέντρωση διαλυτών στερεών, συχνά μετρούμενη σε βαθμούς Brix, δείχνει την περιεκτικότητα του φρούτου σε σάκχαρα ( συνολική συγκέντρωση υδατανθράκων). Ένα ελάχιστο επίπεδο Brix, συνήθως γύρω στο 6,2-6,5, απαιτείται για τα ακτινίδια για να διασφαλιστεί η γλυκύτητα και η κατάλληλη γεύση μετά τη συγκομιδή. Οι αγοραστές μπορούν να θέσουν τα δικά τους ελάχιστα αποδεκτά όρια που μπορεί να είναι αρκετά υψηλότερα από αυτά που αναφέρονται εδώ. Είναι ενδιαφέρον να γνωρίζετε ότι τα πράσινα ακτινίδια, για να καταναλώνονται ευχάριστα, πρέπει να έχουν περίπου 12-13 °Brix και τα κιτρινόσαρκα ακτινίδια έως 18-19 °Brix. Τα πράσινα ακτινίδια με Brix χαμηλότερο από 6,2 °Brix είναι παράνομο να διατεθούν στην αγορά. Συνιστάται στους παραγωγούς και τους εμπόρους να ελέγχουν όλες τις απαιτήσεις γύρω από το προιον όταν σκέφτονται να εισέλθουν σε μια νέα αγορά. Ένα διαθλασίμετρο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον έλεγχο του SSC.

Σκληρότητα, χρώμα και μέγεθος: Καθώς το ακτινίδιο ωριμάζει, αλλάζει το χρώμα της επιδερμίδας και η σκληρότητα. Το χρώμα της φλούδας αλλάζει από έντονο πράσινο σε μια πιο κιτρινωπή απόχρωση και το φρούτο γίνεται λιγότερο σταθερό στην αφή, γεγονός που σηματοδοτεί την ωριμότητα του καρπού. Τα πράσινα ακτινίδια που έχουν ανεπάρκεια σιδήρου αναμένεται να έχουν μικρότερη εμπορική αξία. Το μέγεθος είναι επίσης σημαντικός παράγοντας. Οι μεγαλύτεροι καρποί μπορούν να επιτύχουν υψηλότερες τιμές.

Τρόποι συγκομιδής ακτινιδίων - Πώς να συγκομίζετε ακτινίδια;

Η συγκομιδή των ακτινιδίων είναι μια διαδικασία που απαιτεί εντατική χειρονακτική εργασία και προσεκτικούς χειρισμούς για να μην καταστραφούν οι καρποί. Οι ακόλουθες τεχνικές χρησιμοποιούνται συνήθως σε εμπορικούς οπωρώνες ακτινιδίων:

• Συγκομιδή με το χέρι: Τα περισσότερα ακτινίδια συγκομίζονται με το χέρι για να ελαχιστοποιηθούν οι μώλωπες και να διασφαλιστεί ότι τα φρούτα παραμένουν υψηλής ποιότητας. Οι εργάτες χρησιμοποιούν ψαλίδια για να κόψουν τα φρούτα από το φυτό και τα τοποθετούν σε δοχεία ή κιβώτια που τοποθετούνται πάνω σε καφάσια για να μειώσουν το ύψος από το οποίο πέφτουν τα φρούτα. Η συγκομιδή των ακτινιδίων είναι ευκολότερη σε οπωρώνες με σύστημα μόρφωσης πέργκολας. Σε ορισμένες περιοχές, χρησιμοποιούνται μηχανικά βοηθήματα, όπως εξέδρες και μεταφορικές ταινίες, για να βοηθούν τους εργάτες στη συλλογή των καρπών, αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα και ταυτόχρονα διασφαλίζοντας ότι οι πρακτικές συγκομιδής δεν τραυματίζουν τους καρπούς.
• Μηχανική συγκομιδή: Αν και δεν χρησιμοποιείται σήμερα σε οπωρώνες ακτινιδίων, η ανάπτυξη αυτόματων μηχανών συγκομιδής ακτινιδίων αναδεικνύεται σε στρατηγική αναγκαιότητα για τους μεγάλους παραγωγούς.  Επί του παρόντος, η Νέα Ζηλανδία, η Ιταλία, η Χιλή και η Κίνα διεξάγουν έρευνες για τον μηχανισμό παραγωγής ακτινιδίων.

Μετασυλλεκτικός χειρισμός και αποθήκευση ακτινιδίων - Βέλτιστες συνθήκες αποθήκευσης ακτινιδιών;

Μετά τη συγκομιδή, τα ακτινίδια πρέπει να απομακρύνονται γρήγορα από τον αγρό (να απομακρύυνονται από τον ήλιο και τη ζέστη) και να μεταφέρονται σε συσκευαστήρια, όπου γίνεται η διαλογή, η ταξινόμηση η συσκευασία και η αποθήκευσή τους. Οι κατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης, όπως η αποθήκευση σε ελεγχόμενη ατμόσφαιρα, είναι ζωτικής σημασίας για την παράταση της διάρκειας ζωής και τη διατήρηση της ποιότητας. Οι βασικοί στόχοι κατά τον μετασυλλεκτικό χειρισμό είναι η ελαχιστοποίηση των φυσικών ζημιών, η διατήρηση της φρεσκάδας και η πρόληψη της αλλοίωσης. Ένα από τα ισχυρά πλεονεκτήματα των ακτινιδίων είναι ότι μπορούν να αποθηκευτούν για αρκετούς μήνες (σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και για 10-12 μήνες) υπό βέλτιστες συνθήκες. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να ικανοποιηθούν οι προσδοκίες των καταναλωτών.  

Ταξινόμηση των ακτινιδίων

Τα ακτινίδια ταξινομούνται με βάση το μέγεθος, το σχήμα και την εξωτερική εμφάνιση. Η διαδικασία ταξινόμησης περιλαμβάνει τη διαλογή των φρούτων σύμφωνα με καθορισμένα πρότυπα. Η ταξινόμηση βοηθά στον καθορισμό της τιμής στην αγορά . Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το USDA έχει θεσπίσει συγκεκριμένα πρότυπα ταξινόμησης για τα ακτινίδια:

• U.S. No. 1: Αυτή η κατηγορία απαιτεί οι καρποί να έχουν ομοιόμορφα χαρακτηριστικά, να είναι αρκετά καλοσχηματισμένοι και να μην παρουσιάζουν σήψη, ζημιές και ηλιακά εγκαύματα. Μικρά ελαττώματα του φλοιού επιτρέπονται, εφόσον δεν επηρεάζουν τη συνολική ποιότητα.
• U.S. No. 2: Τα ακτινίδια αυτής της κατηγορίας μπορούν να έχουν πιο έντονα ελαττώματα, αλλά πρέπει να είναι απαλλαγμένα από σήψη και σοβαρές αλλοιώσεις.

Σε διεθνές επίπεδο, η Επιτροπή Codex Alimentarius ορίζει τις προδιαγραφές για την ποιότητα των ακτινιδίων. Τα πρότυπα αυτά δίνουν έμφαση στην ομοιομορφία του μεγέθους και του σχήματος, τη σκληρότητα και στις εξωτερικές και εσωτερικές αλλοιώσεις.

Με βάση το μέγεθός τους, τα ακτινίδια ταξινομούνται ως εξής:

• Μικρά: Λιγότερο από 90 γραμμάρια /φρούτο.
• Μεσαίο: 90 έως 110 γραμμάρια /φρούτο.
• Μεγάλα: Μεγάλες ποικιλίες: 110 έως 130 γραμμάρια /φρούτο.
• Εξαιρετικά μεγάλο: Πάνω από 130 γραμμάρια /φρούτο.

Συνθήκες αποθήκευσης για ακτινίδια

Η σωστή αποθήκευση είναι απαραίτητη για την παράταση της διάρκειας ζωής των ακτινιδίων και τη διατήρηση της ποιότητάς τους. Τα ακτινίδια είναι αρκετά απαιτητικά και ευαίσθητα όσον αφορά τις συνθήκες αποθήκευσης. Είναι σημαντικό να μην σπάσει η ψυκτική αλυσίδα (καμία διακύμανση της θερμοκρασίας) καθ' όλη τη διάρκεια της αποθήκευσης και της μεταφοράς του προϊόντος. Συγκεκριμένα, τα ακτινίδια θα πρέπει να υποβάλλονται σε πρόψυξη (π.χ. υδροψύξη) αμέσως μόλις φτάσουν στη μονάδα αποθήκευσης (ειδικά όταν οι θερμοκρασίες κατά τη συγκομιδή είναι σχετικά υψηλές). Μετά την πρόψυξη, τα φρούτα πρέπει να αποθηκεύονται σε θερμοκρασίες μεταξύ 0°C και 1°C  για να επιβραδύνεται η ωρίμανση και να αποφεύγεται η αλλοίωση. Μια υψηλή σχετική υγρασία 90% έως 95% είναι ιδανική για την πρόληψη της αφυδάτωσης των καρπών. Τα ακτινίδια είναι πολύ ευαίσθητα στο αιθυλένιο και απαιτούνται μονάδες αποθήκευσης με ελεγχόμενη ατμόσφαιρα. Το αιθυλένιο που παράγεται από τους καρπούς θα πρέπει να απομακρύνεται συνεχώς από τις μονάδες αποθήκευσης, ενώ ταυτόχρονα τα μειωμένα επίπεδα οξυγόνου και το αυξημένο διοξείδιο του άνθρακα μπορούν να παρατείνουν περαιτέρω τη διάρκεια ζωής του, μειώνοντας τους ρυθμούς αναπνοής, καθυστερώντας έτσι την ωρίμανση. Κατά τη μεταφορά, τα ακτινίδια δεν πρέπει να τοποθετούνται σε ίδια φορτηγά με φρούτα που παράγουν υψηλές ποσότητες αιθυλενίου (π.χ. μπανάνες ή αχλάδια).

Πρότυπα ποιότητας ακτινιδίων

Τα πρότυπα ποιότητας για τα ακτινίδια δίνουν έμφαση στο μέγεθος, το σχήμα, τη σκληρότητα και την έλλειψη ατελειών. Οι κρίσιμοι δείκτες των ακτινιδίων υψηλής ποιότητας περιλαμβάνουν:

Σκληρότητα: Το φρούτο πρέπει να είναι σταθερό στην αφή, υποδεικνύοντας ότι δεν είναι υπερώριμο.

Ομοιομορφία: Η ομοιομορφία στο μέγεθος και το σχήμα είναι απαραίτητη για την αποδοχή του καταναλωτή.

Απουσία ελαττωμάτων - Ελάχιστες αλλοιώσεις: Η επιδερμίδα και η σάρκα δεν πρέπει να έχουν σημαντικές ατέλειες, τραύματα ή σημάδια σήψης.

Επιλογές συσκευασίας για ακτινίδια

Η συσκευασία είναι απαραίτητη για την προστασία των ακτινιδίων κατά τη μεταφορά και την αποθήκευση. Παίζει επίσης ρόλο στο μάρκετινγκ, την επωνυμία και την παρουσίαση των φρούτων στους καταναλωτές. Τα μεγέθη και οι τύποι συσκευασίας μπορεί να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ διαφορετικών αγορών και λιανοπωλητών. Ορισμένες περιοχές μπορεί να προτιμούν μικρότερες, φιλικές προς τον καταναλωτή συσκευασίες, ενώ άλλες μπορεί να προτιμούν μεγαλύτερες χύμα συσκευασίες για αγοραστές χονδρικής.

Οι συνήθεις επιλογές συσκευασίας για τα ακτινίδια περιλαμβάνουν:

Επιλογές συσκευασίας λιανικής πώλησης

• Συσκευασία τύπου Clamshell: Αυτές είναι δημοφιλείς για τις αγορές λιανικής πώλησης, καθώς παρέχουν προστασία και επιτρέπουν στους καταναλωτές να βλέπουν τα φρούτα. Διευκολύνουν επίσης το στοίβαγμα και την ελκυστική παρουσίαση στο ράφι. Συνήθως χωράνε 450 έως 900 γραμμάρια ακτινίδια ή 4-8 ακτινίδια (περίπου 90-110 γραμμάρια το καθένα).
• Σακούλες από βαμβακερό δίχτυ: Μια φιλική προς το περιβάλλον επιλογή, οι διχτυωτές σακούλες επιτρέπουν την αναπνοή και χρησιμοποιούνται συχνά για μικρότερες ποσότητες που προορίζονται για άμεση κατανάλωση. Συνήθως περιέχουν 900 γραμμάρια έως 1,4 κιλά ακτινίδια ή 8-12 ακτινίδια μεσαίου μεγέθους.

Επιλογές συσκευασίας για χονδρική πώληση

• Χαρτοκιβώτια: Τα χαρτοκιβώτια παρέχουν μαξιλάρι και χρησιμοποιούνται συχνά σε συνδυασμό με πλαστικές επενδύσεις για τη διατήρηση των επιπέδων υγρασίας. Τα συνήθη χαρτοκιβώτια ζυγίζουν από 7 έως 10 kg και μπορούν να περιέχουν 90 έως 130 ακτινίδια (βάρους 110-140 g το καθένα).
• Χαρτοκιβώτιο κλειστό: Έχουν λειτουργία/χαρακτηριστικά παρόμοια με τα χαρτοκιβώτια και μπορούν συνήθως να χωρέσουν 10 kg ακτινίδια ή 100 έως 120 μεγάλα φρούτα.

Οι παραγωγοί μπορούν να διασφαλίσουν ότι τα ακτινίδια φθάνουν στους καταναλωτές σε βέλτιστη κατάσταση, τηρώντας τα πρότυπα ποιότητας που αναφέρθηκαν παραπάνω και εφαρμόζοντας κατάλληλες πρακτικές μετασυλλεκτικού χειρισμού. Έτσι ενισχύεται η ικανοποίηση του καταναλωτή και  αυξάνεται η εμπορευσιμότητα του καρπού.

Βρείτε μας επίσης στο Wikifarmer

Πηγές

• Kiwifruit: Postharvest quality maintenance guidelines. UC Davis Postharvest Technology Center.
• Kiwi - Model Project Report. National Horticulture Board India.
• Package of practice: Kiwi. Meghalaya Agriculture Department.
• Zespri harvesting guides. Zespri International.
• Kiwiberry harvest timing. University of Minnesota Extension.
• Effect of harvest maturity on kiwifruit storage quality. Journal of the American Society for Horticultural Science.
• Kiwifruit maturation and postharvest handling. Canadian Journal of Plant Science.